Από τη Βελαώρα (ή Βαλαώρα) Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1912-1914)

 

Προλεγόμενα

   Η Βελαώρα (μετονομάστηκε το 1908 σε Βαλαώρα) είναι ένα ορεινό χωριό του νομού Ευρυτανίας, σε υψόμετρο 560 μ., με θέα προς την λίμνη των Κρεμαστών. Δεν την έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν απ’ τη Βελαώρα. Η συγκέντρωση του υλικού έγινε σταδιακά πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία μόνον για 4 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2026.

 

Η Βελαώρα Ευρυτανίας  (φωτογραφία από Google)

   Βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τη Βελαώρα, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν σ’ αυτήν. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής.

 

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από τη Βελαώρα, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα, θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος

                  φυσικός

-----

 Αυτοδιοικητικά

Οικισμός Βελαώρα

   Από τις 30 Σεπτεμβρίου 1836, ο οικισμός Βελαώρα προσαρτήθηκε στο δήμο Απεραντίων (με έδρα τη Γρανίτσα) του νομού Ακαρνανίας και Αιτωλίας. Στις 31 Αυγούστου 1912, ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Απεραντίων. Συστάθηκε Κοινότητα Βελαώρας, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Προσαρτήθηκαν και οι οικισμοί Συβίστα, Τοπόλιανα και Χρύσοβα.

   Στις 22 Μαρτίου 1943, η Κοινότητα Βελαώρας αποσπάστηκε από το νομό Αιτωλοακαρνανίας και πλέον υπάγεται στο νομό Ευρυτανίας. Στις 31 Δεκεμβρίου 1980 ο οικισμός και η Κοινότητα μετονομάστηκαν σε Βαλαώρα.

   Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 (σχέδιο “Καποδίστριας”), η Κοινότητα Βαλαώρας καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Απεραντίων (με έδρα τη Γρανίτσα) του νομού Ευρυτανίας. Στις 7 Ιουνίου 2010, ο δήμος Απεραντίων καταργήθηκε και ο οικισμός Βαλαώρας προσαρτήθηκε στο δήμο Αγράφων.

    Ο πληθυσμός της (απογραφή 2011) ήταν 171 κάτοικοι. Στη Βαλαώρα ανήκουν και οι οικισμοί Καστράκι (146 κάτ.) και Κονδυλαίικα (52 κάτ.).

 

1.  Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]

   Έγιναν 3 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (1 ομαδικό και 2 μεμονωμένα). Το ποσοστό που μετανάστευσε ήταν 1% του πληθυσμού, που είναι πολύ μικρότερο από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (ήταν 8%). Η περιοχή είχε κυρίως κτηνοτροφία και περιορισμένη γεωργία και κάλυπτε σε αρκετό βαθμό τη ζωή των κατοίκων της.

   Οι μετανάστες ήταν άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή παρατηρούμε ότι κυριάρχησαν οι παραγωγικές ηλικίες 21-30 ετών (με 3 άτομα). Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από τη Βελαώρα, δίνεται στον πίνακα 3.

Μικρότερες ηλικίες μεταναστών :

       (α) Κονδύλης Δημήτριος, ετών 21 (πήγε το 1912)

(β) Τσιαμπακόλης Γεώργιος, ετών 21 (πήγε το 1912)

 Μεγαλύτερη ηλικία μετανάστη :

Ζαρμακούσης Αριστείδης, ετών 38 (πήγε το 1914)

 

   Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 26 έτη.

   Οι περισσότεροι μετανάστες από τη Βελαώρα ήταν άγαμοι. Πιο συγκεκριμένα, από τους 4 μετανάστες, οι 3 ήταν άγαμοι (ποσοστό 75 %) και 1 ήταν έγγαμος.

   Συνολικά έγιναν 3 ταξίδια, που διακίνησαν τους 4 μετανάστες από τη Βελαώρα. Όλοι οι μετανάστες έφυγαν το λιμάνι της Πάτρας. Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

  Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση οι περισσότεροι μετανάστες από τη Βελαώρα (3 άτομα) έφυγαν με ξένα πλοία. Με ελληνικό πλοίο έφυγε μόνον 1 άτομο.

   Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 5, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.

   Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού, που επέλεξαν οι μετανάστες από τη Βελαώρα, φαίνονται στον Πίνακα 6. Οι μισοί μετανάστες (2 άτομα) επέλεξαν την πολιτεία της Νέας Υόρκης. Υπήρξαν και μεμονωμένες προτιμήσεις σε άλλες 2 πολιτείες. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 6.

    Αναλυτικά, οι μετανάστες επέλεξαν τους επόμενους τόπους (σε παρένθεση είναι ο αριθμός μεταναστών) :

 

              2.  Επαγγέλματα των μεταναστών

   Όλοι οι μετανάστες δήλωσαν εργάτες.

 

3.   Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από το Βούτυρο

   Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι μετανάστες από τη Βελαώρα που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[2]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών της Βελαώρας δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

α/α      Ονοματεπώνυμο              χρ. άφιξης   ηλικία  έγγαμος    Πλοίο ταξιδιού     Λιμάνι αναχώρ.

1        Ζαρμακούσης Αριστείδης      2-4-1914        38      ναι          Laconia (1912)         Πάτρα

2        Κονδύλης Δημήτριος             17-10-1912     21      όχι          Eugenia                    Πάτρα

3        Σταμούλης Δημοσθένης         13-10-1912     25      όχι          Themistocles            Πάτρα

4        Τσιαμποκόλης Γεώργιος       17-10-1912     21      όχι          Eugenia                    Πάτρα

 ----------

        4.  Μικρό χρονικό μετανάστευσης από τη Βελαώρα Ευρυτανίας

 

i.   Οι πρώτοι μετανάστες από το 1912

    Στη διάρκεια του έτους έγιναν 2 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (1 ομαδικό και 1 από μεμονωμένο άτομο) προς την  Αμερική. Συνολικά έφυγαν 3 άτομα από τη Βελαώρα. Πιο συγκεκριμένα :

   Η μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Δημοσθένη Σταμούλη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 25 Σεπτεμβρίου 1912 ταξίδεψε με το ελληνόκτητο πλοίο “Themistocles” και στις 13 Οκτωβρίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 25 ετών και αναλφάβητος. Στο χωριό δήλωσε ότι δεν έχει κανένα άμεσο συγγενή. Με 25 $ για τα πρώτα του αναγκαία έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ανεψιός του Αθανάσιος Τσιμπούκας.

   Η ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα. Ήταν οι : Δημ. Κονδύλης και Γεώργ. Τσιαμποκόλης. Στις 26 Σεπτεμβρίου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Eugenia” και στις 17 Οκτωβρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα υπάρχοντα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι :

·         Ο Δημήτριος Κονδύλης ήταν 21 ετών. Το όνομα της μητέρας του ήταν Δέσποινα. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Χάντινγκτον (Huntington) της Δυτ. Βιρτζίνια, κοντά στον ξάδερφό του Σ. Κονδύλη.

·         Ο Γεώργιος Τσιαμποκόλης (Tsiampocolis) ήταν 21 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Σταύρος. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο αδερφός του Α. Τσιμπόκαλος.

 

Πλοίο “Eugenia” (Photo: Maurizio Eliseo Collection)

ii.     Μία μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914

   Έγινε από τον Αριστείδη Ζαρμακούση. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 17 Μαρτίου ανέβηκε στο πλοίο “Laconia (1912)” και στις 2 Απριλίου κατέβηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 38 ετών και παντρεμένος. Στη Βελαώρα είχε τη γυναίκα του Αργυρώ. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Έρι (Erie) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ανεψιός του Θωμάς Χρυσικός.

 

Πλοίο Laconia (1912) [Photo: Hisashi Noma Collection]

-----------------------------------------

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Απογραφές πληθυσμού 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Ευρυτάνες μετανάστες στην Αμερική (1899-1924)”, από Οκτ. 2015, σε μπλογκ www.amfictyon.blogspot.gr

6.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

7.    περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.

8.    εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.

9.    «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.

10.  Θ.  Ανθογαλίδου  «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html

11.  Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις»,  2-5-2004, από το Διαδίκτυο.

12.  Ιστοσελίδα http://www.mariailiaki.gr/

13.  Βικιπαίδεια

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.