Ο Γερμανός ζωγράφος Φόλμπερ στη Λαμία

 Μικρές άγνωστες ιστορίες

 

Πρόλογος

   Το όνομα του ξένου ζωγράφου μου ήταν άγνωστο. Το βρήκα τυχαία στο βιβλίο “Μια ζωή, ένας αγώνας” του γιατρού Λαμίας Λουκά Τσαγκάρη (1899-1985). Όσο κι αν είναι απίθανο να συμβεί, κι όμως έγινε. Ένας Γερμανός του περιβάλλοντος Χίτλερ, βοήθησε στη σωτηρία Ελλήνων κατά την περίοδο της Κατοχής, από εκτελέσεις.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

            φυσικός

 1.            Μικρό βιογραφικό του Γερμανού ζωγράφου

Έρνεστ Φόλμπερ  (1941)

   Ο Έρνστ Φόλμπερ (Ernst Vollbehr) γεννήθηκε το 1876 στο Κίελο. Έγινε διακοσμητικός ζωγράφος, με σπουδές στην τέχνη. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Ευρώπης. Έκανε ταξιδιωτική ζωγραφική. Στον Α’ Π.Π. ήταν πολεμικός ζωγράφος στο μέτωπο, με πολλά έργα από μάχες.

   Μετά το 1933 απεικόνισε συγκεντρώσεις του ναζιστικού κόμματος και ολυμπιακά έργα στο Βερολίνο. Έγινε ένας από τους πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες στη Γερμανία. Απέκτησε την υψηλή εκτίμηση του Χίτλερ, ώστε το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα (NSDAP) αγόρασε τις πολεμικές εικόνες του, και επιπλέον τον δέχτηκε (μοναδική εξαίρεση) ως μέλος του!

    Την περίοδο 1939-42 έγινε ζωγράφος πολέμου, δημιουργώντας έργα σε ευρωπαϊκές χώρες[1], μεταξύ   αυτών και στην Ελλάδα.

   Σε Μουσείο της Λειψίας υπάρχουν 800 πίνακες του Φόλμπερ, με τοπία και εθνολογικά έργα. Περίπου 400 από τα έργα αυτά προέρχονται από τα ταξίδια του. Δεν αγοράστηκαν εικόνες πολέμου και έργα προπαγάνδας για το Γ’ Ράιχ.

    Πέθανε το 1960 σε ηλικία 84 ετών.

 

Από τη Μουσουνίτσα Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1914)

Προλεγόμενα

 

   Είναι ένα ορεινό χωριό, σε υψόμετρο 1.050 μ., που βρίσκεται στις ανατολικές πλαγιές του όρους Βαρδούσια, στο νομό Φωκίδας. Το πλήρες όνομά της ήταν Άνω Μουσουνίτσα. Έγινε ευρύτερα γνωστή, επειδή ήταν το χωριό καταγωγής του ήρωα της Αλαμάνας Αθανασίου Διάκου. Προς τιμήν του, από το 1959, το χωριό μετονομάστηκε σε Αθανάσιο Διάκο.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τη Μουσουνίτσα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 27 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2021. 

Η προτομή του Αθαν. Διάκου στη Μουσουνίτσα (φωτ. Σπ. Σαλαμούρα)

 

Αναζητώντας το Πανελλήνιο Ηρώο του 1821

Ιστορική αναδρομή

Πρόλογος

   Η σκλαβωμένη Ελλάδα για τέσσερις αιώνες, με την επανάσταση από το 1821 και με αιματηρούς αγώνες μέχρι το 1928 πέτυχε την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Από την ίδρυση του ακόμη μικρού νεοελληνικού κράτους, με Κυβερνήτη τον Ιωάννη Καποδίστρια, το πρώτο που σκέφτηκε ήταν να τιμήσει τους αγωνιστές, με ένα Ηρώο, δηλ. ένα μνημείο το οποίο ουσιαστικά έπρεπε να περιλαμβάνει τον Ιερό Ναό του Σωτήρος.

   Οι προσπάθειες που έγιναν για το σκοπό αυτό είναι το θέμα της παρούσης εργασίας, η οποία άντλησε πολύ σημαντικό και ενδιαφέρον υλικό από δύο θαυμάσιες εργασίες, οι οποίες αναφέρονται στη Βιβλιογραφία. Οι φωτογραφίες επεξεργάστηκαν από το γράφοντα.

   Όπως πάντα, το θέμα θα αποδοθεί με όσο γίνεται συνοπτικό, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                   φυσικός

Το Ορφανοτροφείο Θηλέων Λαμίας

Μετά από 75 χρόνια  προσφοράς

Πρόλογος

    Υπήρξε ένας ευεργέτης του τόπου μας, που τελευταία  επιθυμία του ήταν να δημιουργήσει Ορφανοτροφείο Θηλέων στη Λαμία. Ήταν ο Κωνσταντίνος Μουστάκας (1839-1899) που έγραψε στη διαθήκη του :

“ … ν’ άγορασθή οίκόπεδον είς τό άνατολικόν άκρον τής πόλεως Λαμίας καί ν’ άνεγερθή, έπ’ αύτού κατάστημα, όπερ νά χρησιμεύση ώς Όρφανοτροφείον τών Θηλέων τής πόλεως Λαμίας …”

   Τα χρήματα από τόκους που συγκεντρώθηκαν στη 10ετία του ’30 δεν έφταναν για το σκοπό αυτό. Έτσι η επιθυμία του δεν πραγματοποιήθηκε.

   Στα χρόνια της Κατοχής όμως ευαίσθητα άτομα της χριστιανικής ορθόδοξης εκκλησίας μας ίδρυσαν Ορφανοτροφείο Θηλέων στη Λαμία, που ανταποκρίθηκε εξαιρετικά στο σκοπό των δημιουργών του. Η προσπάθεια αυτή θα δοθεί στην παρούσα εργασία, με όσο γίνεται σύντομο, αλλά περιεκτικό τρόπο.

              Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                                 φυσικός

Ημέρες αποχώρησης των Γερμανών από τη Λαμία (17 και 18 Οκτωβρίου 1944)

Μικρό χρονικό

 

του Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου

                  φυσικού

Πρόλογος

Γιώργος Γεωργουλόπουλος

(φωτ. 2014, Κ.Α.Μ.)

   Ήταν 28 Ιουνίου 2014, στην καφετέρια “Εντελβάις” στα Γαλανέικα. Συναντήθηκα με τον αείμνηστο Γιώργο Γεωργουλόπουλο (1923-2016) και κάναμε για ευχάριστη συζήτηση κυρίως για την παλιότερη Λαμία. Τότε, ζήτησα από το Γιώργο (συνοπτικά Γ. Γ.) να μου αφηγηθεί τι ακριβώς έκανε την παραμονή και την ημέρα της αποχώρησης των Γερμανών από τη Λαμία (στις 17 & 18 Οκτωβρίου 1944). Την απάντησή του κατέγραψα με όση ακρίβεια γινόταν. Αποτελεί μια σημαντική μαρτυρία και δημοσιεύεται με την ευκαιρία της επετείου. Ο Γιώργος, το 1944, ήταν 19 ετών και δούλευε στην Ηλεκτρική Εταιρία Λαμίας ως βοηθός ηλεκτρολόγος, όπου επίσης εργαζόταν και ο αδελφός του Κώστας, ως μηχανικός.

    Στην παρούσα συνέντευξη “μιλάει” ο ίδιος ο Γ.Γ. Η αφήγηση ακολουθεί αμέσως :

Ορφανοτροφείον (Κέντρο Παιδικής Μέριμνας) Αρρένων Λαμίας

Μελέτη

Εισαγωγή

   Η ιστορία των λαών είναι συνδεδεμένη με πολέμους, φυσικές καταστροφές, ασθένειες και επιδημίες, που έφερναν θάνατο και απώλειες μελών στις οικογένειες. Τα θύματα αυτών των δεινών ήταν πάντα τα παιδιά, που έχαναν από μικρές ηλικίες τους γονείς τους μένοντας απροστάτευτα. Η απώλεια του πατέρα, μπορούσε να καλυφθεί από τις εργατικές και άξιες μητέρες, αν και συνοδευόταν με αρκετά οικονομικά προβλήματα. Η απώλεια της μητέρας (από τις γέννες συνήθως) καλυπτόταν ενίοτε από δεύτερο γάμο του πατέρα, ή βοηθούσε και η ευρύτερη οικογένεια (γιαγιάδες, θείες) σε κάποιο βαθμό. Ο χαμός και των δύο γονέων έφερνε την πιο σκληρή ορφάνια στα παιδιά.

1.    Οι μεγάλες ευεργεσίες

   Στη διάρκεια του 19ου αι., όταν το κράτος απουσίαζε ή αδυνατούσε να καλύψει βασικές ανάγκες των πολιτών σε τομείς, όπως η παιδεία, η υγεία, ο πολιτισμός, κ.ά. εμφανίστηκαν μεμονωμένα άτομα ή ομάδες ευαίσθητων ατόμων, που διέθεταν και ικανές περιουσίες, με έντονη διάθεση προσφοράς, τα οποία προέρχονταν κυρίως από τον παροικιακό ελληνισμό ή από την ακόμη τότε τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και υλοποίησαν τις ευεργετικές τους επιθυμίες.

   Εστιάζοντας στη Φθιώτιδα (με κέντρο την πόλη της Λαμίας) στο χώρο της υγείας, η απουσία δευτεροβάθμιας περίθαλψης, δηλαδή ενός νοσοκομείου ήταν προφανής. Στο χώρο της παιδείας δεν υπήρχαν ιδιόκτητα κρατικά σχολικά κτίρια αντάξια του ρόλου των. Στο χώρο της κοινωνικής πρόνοιας δεν υπήρχε Ορφανοτροφείο.

   Στις ελλείψεις αυτές ανταποκρίθηκαν, με περίσσευμα ευαισθησίας κάποιοι άνθρωποι. Ο Κωνσταντίνος Παπαθανασίου Ελασσώνας, έμπορος, κτηματίας και τοκιστής, με σημαντική περιουσία, παντρεμένος αλλά χωρίς παιδιά, διέθεσε όλη την περιουσία του για την κατασκευή και λειτουργία του “Ελασσωνείου”[1] Πολιτικού Νοσοκομείου στη Λαμία. Ο Κωνσταντίνος Νικολάου ή Μουστάκας[2], επίσης έμπορος και κτηματίας, που ήταν παντρεμένος χωρίς παιδιά, διέθεσε ακίνητα στη Λαμία για να γίνουν σχολικά κτίρια, με τον τίτλο “Μουστάκεια Γυμνάσια” και ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας του για ίδρυση και λειτουργία “Μουστακείου” Ορφανοτροφείου Θηλέων, το δε υπόλοιπο στο δήμο Λαμιέων.

   Στην παρούσα εργασία θα αναφερθούμε στις προσπάθειες που έγιναν για την ίδρυση και λειτουργία Ορφανοτροφείου (όπως λεγόταν τότε) Αρρένων στη Λαμία, με όσο γίνεται συνοπτικό αλλά εμπεριστατωμένο τρόπο.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου, στην περιοχή Νέας Άμπλιανης Λαμίας

   Μέχρι τις αρχές του 20ού αι., η περιοχή που σήμερα λέγεται Νέα Άμπλιανη και μέχρι τη δεκαετία του ’60, οριζόταν (περίπου) από τη σιδηροδρομική γραμμή στα βόρεια, μέχρι το αεροδρόμιο Λαμίας νότια, από το χείμαρρο Ξηριά[1]  στα ανατολικά και λίγο μετά τη (σημερινή) οδό Αμφικτυόνων στα δυτικά. Περιλάμβανε μεγάλα αγροτεμάχια, που ήταν ιδιοκτησίες γνωστών γαιοκτημόνων όπως του Ελασσώνα, Καρακαντά, Γεωργιάδη, Χαλκιοπούλου, Μακρή, κ.ά. Κατοικίες δεν υπήρχαν, με εξαίρεση λίγες μικρές αγροικίες. Ιερούς ναούς διέθετε μόνο η πόλη της Λαμίας (μέσα στον οικιστικό ιστό της και στις πλαγιές του λόφου του Κάστρου).

   Στο τέλος του 19ου αι., η απόφαση του  Κωνσταντίνου Παπαθανασίου Ελασσώνα, να ευεργετήσει την πόλη διαθέτοντας[2] όλη την περιουσία του (μετά το θάνατο της συζύγου του) για να ανεγερθεί Νοσοκομείο, με τον όρο να ονομαστεί Ελασσώνειο Νοσοκομείο, ήταν η αρχή για τη δημιουργία ιερού ναού, στην περιοχή της Νέας Άμπλιανης. Συγκεκριμένα, ο δωρητής διέθεσε πολλά χρήματα για νοσοκομείο που όπως όρισε στη διαθήκη του:

Το “Μουστάκειο” Γυμνάσιο Λαμίας και οι διευθυντές του

   Η ιστορία του συγκεκριμένου σχολείου έχει γραφεί και δημοσιευτεί από τον υπογράφοντα και δεν χρειάζεται να επαναληφθεί. Η επιθυμία του ευεργέτη και διαθέτη Κων. Μουστάκα ήταν :

Η προτομή του ευεργέτη

 …. τας τέσσαρας συνεχομένας ανωγαίας οικίας μου μετά του επίσης συνεχομένου φούρνου και μαγαζείου μεθ’ όλων των παραρτημάτων και παρακολουθημάτων των, αποτελούντων όλων εν τετράγωνον, … διατάσσω όπως αύται χρησιμεύσωσιν αποκλειστικώς και ωρισμένως δια διδακτήρια του Γυμνασίου Λαμίας και των Ελληνικών Σχολείων Λαμίας, να τεθή δε έξωθεν αυτών και η εξής επιγραφή «Γυμνάσιον Μουστάκειον και Ελληνικά Σχολεία Μουστάκεια» αι επιγραφαί δε αύται θέλουσι μένη ες αεί.”

[απόσπασμα από τη διαθήκη του Κωνσταντίνου Μουστάκα, 2 Ιουνίου 1899]

Περ. Δοντάς

  Από τις αρχές του 20ού αι. ενεργοποιήθηκε η διαθήκη και με δαπάνη του δημοσίου, οι τέσσερες διώροφες κατοικίες με τα γειτονικά κτίσματα μετασκευάστηκαν και συνενώθηκαν σε ένα τετράγωνο κτίριο εμβαδού 1.000τ.μ. περίπου. Σ’ αυτό στεγάστηκε το Α’ Ελληνικό Σχολείο[1] (σχολαρχείο) σε τρεις αίθουσες του άνω ορόφου της ανατολικής πτέρυγας. Στο ίδιο κτίριο ήταν και το Γυμνάσιο. Στην πύλη υπήρχε επιγραφή με μαύρο χρώμα που έλεγε : «Μουστάκειον Γυμνάσιον και Ελληνικά Σχολεία».

Γιώργος Γεωργουλόπουλος (1923-2016)

                                               εις μνήμην

Μεγάλος άνθρωπος είναι μονάχα κείνος

που κάτι πιο μεγάλο του αγαπάει.

     Πέτρος Βλαστός (1879-1941)

   Ήθελε πάντα να συμμετέχει σε συλλογικές προσπάθειες, που αναδείκνυαν τον τόπο που έζησε και δοκίμαζε τον εαυτό του στα δύσκολα. Όσο αγαπούσε τη φύση, άλλο τόσο και τους ανθρώπους γύρω του. Συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά ενός ενεργού πολίτη και φανατικού Λαμιώτη, με μεγάλη διάθεση προσφοράς. ‘Έθετε πάντα ψηλότερα τον προσωπικό του πήχη, δοκιμάζοντας τον εαυτό του στα δύσκολα Αυτός ήταν ο Γιώργος Γεωργουλόπουλος. Ένας διαρκής νέος.

  Γεννήθηκε στη Λαμία το 1923 (όπως μου είπε ο ίδιος) και ήταν το 7ο παιδί της οικογένειας (με 9 παιδιά). Εργάστηκε από μικρή ηλικία. Από το 1944 εργαζόταν στην Ηλεκτρική Εταιρεία Λαμίας. Στις 17 Οκτωβρίου 1944 (παραμονή της αναχώρησης των Γερμανών από τη Λαμία) έπεισε τον Σουηδό Στούρε Λιννέρ, υπεύθυνο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, να παρέμβει στο Γερμανό Διοικητή να μην ανατιναχτεί το Εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας. Η παρέμβαση έγινε και το Εργοστάσιο σώθηκε. Για την προσφορά του αυτή η πόλη της Λαμίας - δυστυχώς - δεν τον τίμησε!

Γιώργος Γεωργουλόπουλος

(φωτ. 6-12-2014, Κ.Α.Μ.)

   Μετά τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, επέστρεψε στην Ηλεκτρική Εταιρεία Λαμίας. Παράλληλα σπούδασε στη Σχολή Μηχανικών Παναγιωτόπουλου και στη Σχολή Εργοδηγών Μηχανολόγων. Μετά την εξαγορά της Εταιρείας από τη ΔΕΗ, ο Γιώργος Γεωργουλόπουλος από το 1957 ήταν υπομηχανικός-ηλεκτρολόγος στο τεχνικό προσωπικό της ΔΕΗ στη Λαμία.

   Δραστήριο άτομο, με ποικίλα ενδιαφέροντα, έγινε μέλος της Χορωδίας Λαμίας, με μαέστρους τους Μαργέτη, Αινιάν, Ψυχούλη και Ριζοκώστα. Δημιούργησαν και μια ομάδα που έψαλλε εκκλησιαστική μουσική σε ναούς ή σε τελετές (γάμους, κλπ.). Με τη Χορωδία Λαμίας το 1960 τραγούδησε σε διαγωνισμό στο Αρέτζο της Ιταλίας. Η Χορωδία απέσπασε το 2ο βραβείο με το τραγούδι «Μαρία Πενταγιώτισσα».

   Ήταν μέλος πολλών σωματείων αθλητικών, κοινωνικών, φυσιολατρικών και οικολογικών. Είχε αθλητικές επιδόσεις μεγάλων αποστάσεων ως βετεράνος αθλητής, χειμερινής κολύμβησης, ορειβασίας, χιονοδρόμος μέχρι την ηλικία των 80 ετών και πλέον. Μέχρι τα 78 χρόνια του έτρεχε σε αγώνες αντοχής. Οργάνωνε και συμμετείχε σε δραστηριότητες ποιότητας ζωής για την πόλη της Λαμίας (δενδροφύτευση, καθαριότητα και βελτίωση χώρων, κ.ά.). Σε κοινωνικές δράσεις ήταν πάντα παρών και κάθε φορά εκδήλωνε την αγάπη του για τη Λαμία.

Η Ιερή Μονή Αγάθωνος

Προλεγόμενα

  Η Μονή είναι γνωστή στο Πανελλήνιο και ευρύτερα, είναι δε συνδεμένη τοπικά και ιστορικά με την Υπάτη. Από τόπος λατρείας και προσευχής, αναδείχθηκε σε κέντρο εκπαίδευσης, οικολογίας, αλλά κύρια κοινωνικής προσφοράς στο συνάνθρωπο. Είναι σημείο αναφοράς για τη Φθιώτιδα και προσκυνηματικός προορισμός. Σ’ ένα όμορφο τοπίο, μέσα στο δάσος, στην πλαγιά της Οίτης το μοναστήρι απέχει 30 χλ. απ’ τη Λαμία.

   Η γραφή τούτη αποβλέπει στην απόδοση της ιστορίας της Μονής, με όσο γίνεται συνοπτικό τρόπο, που να αναδείξει τη διαχρονική προσφορά των ανθρώπων που την υπηρέτησαν.

Μοναστική τοπική προϊστορία

   Από την προφορική παράδοση αναφέρεται το «Παλαιομονάστηρο» που ήταν ένα από τα παλαιότερα μοναστικά κέντρα της περιοχής Υπάτης. Σ’ αυτό μόνασε ο Δανιήλ, ο οποίος καταγόταν από το «Κάστρο των Πατρών», δηλ. το κάστρο της σημερινής Υπάτης (παλιά λεγόταν Νέα Πάτρα[1] και Πατρατζίκ). Αναφέρεται η επίσκεψη[2] που έκανε ο Δανιήλ στον όσιο Νικήτα[3] εκ Θηβών στη μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Καμένων Βούρλων της οποίας είναι ο κτίτωρ. Αναφερόμαστε στον 11ο και 12ο αιώνα. Ο Δανιήλ είναι ο πρώτος οικιστής και πιθανά ο κτίτωρ του «Παλαιομονάστηρου». Τη χριστιανική ζωή του διήλθε στο κελί του και το 1.100 μ.Χ. “πλήρης ημερών γεγονώς, τω Κυρίω το πνεύμα παρέδωκεν”. Ο Δανιήλ ανεδείχθη όσιος και η μνήμη τιμάται στις 23 Ιουνίου.

  Από διηγήσεις ντόπιων αναφέρεται η μεγάλη περιουσία αυτού του παλιού μοναστηριού, σε χωράφια (καλλιεργήσιμα και δάσος) και σε κτηνοτροφία (με χιλιάδες αιγοπρόβατα και βόδια). Το μαρτυρούν επίσης τα τοπωνύμια “Καλογερόστανη”, “Καλογερόβρυση”, κ.ά. Ήταν αφιερωμένο στην Παναγία. Είναι άγνωστος ο χρόνος ίδρυσης[4] και λειτουργίας του και γκρεμίστηκε μετά από κάποια φυσική καταστροφή (πιθανά από καθίζηση ή κατολίσθηση του εδάφους).

   Προφανώς το Παλαιομονάστηρο μπορεί να θεωρηθεί πρόγονος της σημερινής μονής Αγάθωνος. Όμως ακολούθησε εγκατάλειψη και τα κτίσματα ερειπώθηκαν. Στην καταστροφή συνετέλεσαν οι κατολισθήσεις. Αναφέρεται ως πιθανή αιτία επίσης και η διαμάχη εικονομάχων-εικονολατρών στα χρόνια εκείνα. Η μόνη σκέψη και σκοπός ήταν η αναζήτηση της εικόνας της Παναγίας του παλιού μοναστηριού.

Ο Αγάθων και η εικόνα της Παναγίας

   Μετά από 1-2 αιώνες, μετά τα μέσα του 14^ου αι., στη θέση[5] όπου ήταν τα χαλάσματα του παλιού μοναστηριού, σε ασκητική καλύβα πιθανά, ήρθε και εγκαταστάθηκε ο μοναχός Αγάθων. Ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά γι’ αυτόν. Η καταγωγή του είναι αβέβαιη, αν προερχόταν από την περιοχή Υπάτης ή ήταν πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία[6]. Υπάρχει και η πιθανή άποψη[7] ο μοναχός Αγάθων να ήταν συμμοναστής[8] με τον Αθανάσιο το Μετεωρίτη. Θυμίζουμε ότι ο Αθανάσιος[9] ο Μετεωρίτης (1302-1380), στην κόψη ενός κατακόρυφου γκρεμού (Μετέωρα) περί το 1340 μ.Χ. έκτισε τη μονή, οργάνωσε την πρώτη συστηματική μοναστική κοινότητα και οικοδόμησε το ναό της Θεομήτορος.

Ο Όσιος Αγάθων

(δια χειρός Βασιλ. Σίμου)

   Αργότερα, κοντά στο χωριό Λυχνός, πλησιέστερα στη θέση της σημερινής μονής, ο Αγάθων έκτισε σε σταθερό έδαφος τη λιτή σκήτη του.

   Ένα όραμα κατά τη διάρκεια των προσευχών του, που επαναλήφθηκε τρεις διαδοχικές φορές ήταν το ουράνιο μήνυμα και η απάντηση στο σκοπό της ζωής του. Ξημερώνοντας η 6η Αυγούστου (εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος) του έτους 1400, περπατώντας με άνωθεν καθοδήγηση στην πλαγιά του βουνού, σε παρακείμενο δάσος, ανάμεσα σε πουρνάρια, βρήκε την είσοδο σπηλιάς[10]. Μέσα σ’ αυτήν βρέθηκε η αγία και θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Θεοτόκου Βρεφοκρατούσας του Παλαιομονάστηρου.

Απόδοση μεγαλύτερης τιμής στον Ιωάννη Καποδίστρια

                                                       οφείλει η Λαμία

   Στην εφ. ΛΑΜΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ, φ. 20969, σελ. 6, στις 27 Οκτ. 2015, σε δημοσίευμα του κ. Δημ. Πενταγιώτη τέθηκε μια πρόταση για τιμητικό μνημείο στον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια, με προτομή του σε επιλεγμένο σημείο της πόλης.

   Για την προσωπικότητα του πολιτικού, του διπλωμάτη, του μεγάλου Έλληνα, αλλά κυρίως του ανθρώπου, που κλήθηκε και ανέλαβε να δημιουργήσει από τα ερείπια το νεοελληνικό κράτος, έχουν γραφεί πολλά. Εδώ θα δοθεί ένα σύντομο βιογραφικό, με επιπλέον ορισμένα χαρακτηριστικά δείγματα από περιστατικά της ζωής αυτού του σπάνιου Έλληνα πολιτικού. Η αναφορά έχει σημαντική αξία, ιδιαίτερα αυτά τα χρόνια της κρίσης, που ο ελληνισμός στρέφεται και αναζητά κάτι αντίστοιχο με το μοναδικό πρότυπο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος -  τον Άγιο[1] της πολιτικής, όπως χαρακτηρίστηκε - του Ιωάννη Καποδίστρια.

  Γεννημένος στην Κέρκυρα (1776), σπούδασε γιατρός και για 4 χρόνια άσκησε αφιλοκερδώς την ιατρική. Ασχολήθηκε με τα κοινά της Ιονίου Πολιτείας (υπό ρωσική κυριαρχία) με επιτυχία. Κλήθηκε στη Ρωσία (υπουργείο Εξωτερικών) κι έγινε διπλωμάτης. Εστάλη στην Ελβετία την οποία κράτησε ουδέτερη. Η δημιουργία του ελβετικού συντάγματος με τα αυτόνομα καντόνια στην ελβετική ομοσπονδία είναι έργο δικό του.

   Ο Τσάρος τον διόρισε υπουργό των Εξωτερικών (1815), αλλά αρχικά δεν δέχτηκε λέγοντας :

- «Μεγαλειότατε, εντίμως σας δηλώνω ότι οσάκις ευρεθώ προ του τραγικού διλήμματος να υποστηρίξω τα συμφέροντα της σκλαβωμένης πατρίδος μου ή τα συμφέροντα της αχανούς αυτοκρατορίας σας, δεν θα διστάσω ούτε στιγμή: Θα τεθώ με το μέρος της πατρίδος μου ... Είμαι Έλλην και θα μείνω Έλλην για πάντα».

Ιωάννης Καποδίστριας

   Στο Συνέδριο της Βιέννης (Ιερή Συμμαχία, τον Ιούνιο του 1815) έκανε αναφορά για το “καταδυναστευόμενον ελληνικόν έθνος παρά της Οθωμανικής εξουσίας”, με την υποστήριξη του Τσάρου. Εκπροσώπησε τη Ρωσία μετά τη μάχη του Βατερλώ και πέτυχε να δοθεί σύνταγμα στα Επτάνησα. Με την έναρξη της ελληνικής επανάστασης βοήθησε πιέζοντας τον Τσάρο. Διαφώνησε με τον Τσάρο για τη νέα ρωσική πολιτική και έφυγε στην Ελβετία. Έλαβε προσκλήσεις για να γίνει κυβερνήτης της Ελλάδος από τους Αλέξ. Υψηλάντη και Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

   Στη Γ’ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα (30-3-1827) εκλέχτηκε Κυβερνήτης της Ελλάδος με θητεία 7 ετών. Στις 18-1-1828 έφτασε στο Ναύπλιο (έγινε πρωτεύουσα). Παρέλαβε χάος, αλλά ήταν αποφασισμένος, ζητώντας αφοσίωση και αυταπάρνηση από τους συνεργάτες του. Σε ομιλία του στη Δ’ Εθνοσυνέλευση είπε :

Οι ευεργέτες της Λαμίας και το χρέος της πόλης

Απόδοση τιμών στην πράξη

Σε μια χώρα που κυβερνάται καλά, η φτώχεια είναι ντροπή. Σε μια χώρα που κυβερνάται άσχημα, ο πλούτος είναι ντροπή.

Κομφούκιος

   Στη νεότερη ελληνική ιστορία (18ος-20ός αιώνας) είναι πολλά τα παραδείγματα που εκδηλώθηκαν έμπρακτα διαχρονικές αξίες όπως η εθνική ευεργεσία, η κοινωνική φιλανθρωπία και οι ιδιωτικές δωρεές ή χορηγίες στον τομέα του πολιτισμού, της παιδείας και έρευνας, καθώς και της υγείας. Λένε ότι το φαινόμενο της ευεργεσίας είναι κατ’ εξοχήν ελληνικό.

   Με τους τρόπους αυτούς το ελληνικό έθνος, σε δύσκολους καιρούς, εξασφάλισε τις βασικές προνοιακές, εκπαιδευτικές, αμυντικές και πλείστες άλλες ανάγκες του Κράτους. Αναφέρουμε τις υποδομές στην πρωτεύουσα για Πανεπιστήμιο, Πολυτεχνείο, Βιβλιοθήκη, Μουσείο, Βαρβάκειος Σχολή, Δικαστήρια, Γηροκομεία, Φυλακές, Ωδεία, Θέατρα, κ.ά.

  Από τα πρώτα χρόνια του νέου ελληνικού κράτους, το χαρακτηριστικό του ήταν τα χρέη σε ξένους και η κακοδιαχείριση  (με ελάχιστες εξαιρέσεις) που πάντα συνδέεται με τη διαφθορά. Οι 4 εθνικές χρεοκοπίες της χώρας το αποδεικνύουν. Έτσι η φτώχεια οδήγησε τους Έλληνες στη μετανάστευση. Εκεί ανέδειξαν τις ικανότητές τους στο εμπόριο, στη ναυτιλία, στις επιχειρήσεις και ο παροικιακός ελληνισμός απέκτησε πλούτο.

   Η μεγάλη αγάπη για τους συμπατριώτες τους, το έλλειμμα της πατρώας γης και το ισχυρό συναίσθημα του νόστου, σε συνδυασμό με τις εθνικές ανάγκες έφερε την αυθόρμητη πράξη της προσφοράς, που λέγονται Xoρηγία, Ευεργεσία, Φιλανθρωπία. Είναι τρεις έννοιες που αποκτούν διαφορετική σημασία μέσα στα ιστορικά συμφραζόμενα που τις δημιούργησαν.

  Ο τόπος μας τιμήθηκε από τέτοιες πράξεις. Αυτές προήλθαν από ευαίσθητους ανθρώπους, που - οι περισσότεροι - δεν γεννήθηκαν στη Λαμία, αλλά ήρθαν στην πόλη και κάλυψαν κάποια σημαντική ανάγκη των ανθρώπων της, την οποία εκείνοι μπορούσαν να ικανοποιήσουν. Το σκληρό είναι ότι οι εκπρόσωποι της Λαμίας (αυτοδιοίκηση) δεν αναγνώρισαν πάντα και δεν απέδωσαν την οφειλόμενη τιμή σ’ αυτούς. Τέτοιες περιπτώσεις ήταν :

   Το 1822, ο Κάρολος Όθων Βάλντεμαρ φον Κουαλέν, Δανός ευγενής, που ήρθε να βοηθήσει τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων κατά των Τούρκων, στη μάχη της Αγίας Μαρίνας με αρχηγό τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, σκοτώθηκε από μπάλα κανονιού, το Μάρτιο του 1822. Η πόλη της Λαμίας, από το 1897, τίμησε τη θυσία του φιλέλληνα ευγενή δίνοντας το όνομά του “οδός Γκουαλλέν” σε κεντρική οδό της πόλης, που το 1953, με δήμαρχο Λαμίας το Σπύρο Πετρόπουλο την  μετονόμασε σε οδό Ελευθερίου Βενιζέλου!  Έκτοτε η θυσία του φιλέλληνα αγνοήθηκε και δεν τον ξέρει σχεδόν κανείς στην πόλη τούτη.