"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

3/8/21

Λοιμώδη νοσήματα στη Λαμία

Στα παλιότερα χρόνια

 

   Εισαγωγή

 

   Οι ασθένειες έχουν μια ιστορία και κάθε εποχή έχει τις “δικές της” ασθένειες. Μερικές απ’ αυτές υπάρχουν ήδη από την προϊστορική εποχή ή από την Αρχαιότητα. Αυτό το γνωρίζουμε από ίχνη τους που ανευρέθηκαν σε οστά στις ανασκαφές. Βέβαια οι ασθένειες βιώνονται διαφορετικά σε κάθε εποχή, εφόσον αλλάζουν οι κοινωνικές συνθήκες (που εξαρτώνται από τις οικονομικές), αλλά και από την εξέλιξη της παθολογίας των ασθενειών και την αντίσταση στους οργανισμούς.

    Οι επιδημίες αποτελούσαν τις κυρίαρχες ασθένειες  στην κοινωνία, για πολλούς αιώνες.  Από το μεγάλο αριθμό θανάτων που προκαλούσαν, άλλαζαν δημογραφικά μια επαρχία ή μια χώρα. Έτσι η μαύρη πανώλη από το 1347 προκάλεσε 26 εκατ. θανάτους. Από τον 6ο  αι. εμφανίστηκε η λέπρα, που κορυφώθηκε το 13ο αι. και εξαλείφθηκε στη συνέχεια. Στο τέλος του 15ου  αι. εμφανίστηκε στην Ευρώπη η σύφιλη. Μη λησμονούμε την ελονοσία με πολλά θύματα, τη φυματίωση, τον τύφο, τον τυφοειδή πυρετό, τον κοκίτη, την ιλαρά, τη δυσεντερία, τη διφθερίτιδα, κ.ά. πολύ θανατηφόρες στα παλιότερα χρόνια. Τον 19ο αι., ενώ είχε εξαλειφθεί στην Ευρώπη η πανώλη, ήρθε η χολέρα από την Ασία (με εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους).

26/7/21

Από τo Ζωριάνο Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1903-1921)

Προλεγόμενα

  Το Ζωριάνο (ή Ζοριάνο) είναι ορεινό χωριό της Δωρίδας (νομού Φωκίδας), σε υψόμετρο 800 μέτρων, στις πλαγιές του όρους Βαρδούσια, με πυκνή βλάστηση από καστανιές και δρυς. Προϋπήρχε από τα χρόνια του Βυζαντίου και ήταν κέντρο βυζαντινής περιφέρειας.

   Το όνομα του χωριού μού έγινε γνωστό από τον τόπο καταγωγής του Αθανασίου Τσαλτάκη, ήρωα του 1897, στη μάχη της Καμηλόβρυσης Λαμίας. Δεν το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Ζωριάνο. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 83 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2021. 

22/7/21

“Ναι, είναι παυσίλυπα …” (του Μπάμπη Μώκου)

 Βιβλιοπαρουσίαση

 

  Ο κ. Μώκος είναι βέρος Λαμιώτης. Κι όμως δεν έτυχε να τον γνωρίσω μέχρι τώρα (μόνον τηλεφωνικά έχω επικοινωνήσει μαζί του). Ο ίδιος πήρε την πρωτοβουλία και μου έστειλε πρώτα το βιβλίο του “Άτιμη … Κενωνία …!” και μετά ένα δεύτερο με τίτλο “Ναι, είναι παυσίλυπα …”, του 2012, σε πρόσφατη επανέκδοση.

  Ο Μπάμπης Μώκος γεννήθηκε στη Λαμία, όπου έζησε τα νεανικά του χρόνια, αλλά πέρασε τα επόμενα 35 χρόνια στον Πειραιά κυρίως. Κατά τις σπουδές του στη δημοσιογραφία, η επίδραση από το δάσκαλό του Νίκο Τσιφόρο, φαίνεται άμεσα στο πρώτο βιβλίο του. Στην παρούσα γραφή θα γίνει αναφορά στο δεύτερο βιβλίο.

15/7/21

Η νοτιοανατολική Λοκρίδα, έναν αιώνα μετά την Άλωση της Πόλης

 

Από Οθωμανικά αρχεία

 

Πρόλογος

      Η παρούσα εργασία στηρίζεται σε πρωτογενές υλικό καταγραφής του πρώτου μισού του 16ου αι., που έγινε την περίοδο 1514-1550, για φορολογικούς λόγους,  μετά την οριστική κατάληψη της Ρούμελης από τους Οθωμανούς Τούρκους. Ήταν καιρός να αντλήσουμε στοιχεία και από τα αρχεία της πλευράς αυτής.

   Η εργασία αυτή, όπως συνηθίζω και σε άλλες ανάλογες, θα αποδοθεί με όσο γίνεται σύντομο, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

                     Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                                      φυσικός

---------

 1.    Γεωγραφική διαίρεση της περιοχής (Οθωμανική ορολογία)

    Θυμίζουμε τη γεωγραφική διαίρεση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, που έγινε στη διάρκεια του πρώτου μισού του 16ου αι., με σουλτάνο το Σουλεϊμάν το Μεγαλοπρεπή (1494-1566). Η διαίρεση έγινε σε Εγιαλέτια (όπως π.χ. Ρούμελης, Θεσσαλίας, Μωριά, κ.ά.), που αυτά χωρίζονταν σε μικρότερα και ονομάζονταν λιβά ή σαντζάκ (όπως π.χ. Τρικάλων, Ευρίπου, κ.ά.). Ακόμη μικρότερα τμήματα ήταν ο καζάς (όπως π.χ. Ζητουνίου, Καρπενησίου, Φαρσάλων, Λειβαδιάς, Θήβας, κ.ά.) και υποδιαίρεση αυτού ήταν η ναχιγιέ δηλ. επαρχία (όπως π.χ. Μενδενίτσας, Δομοκού, Λειβαδιάς, κ.ά.) Σκοπός της ήταν  να ακολουθήσει απογραφή των οικισμών και του πληθυσμού για επιβολή φορολογίας.

6/7/21

Γλυπτά έργα (επιλεγμένα) ταφικών μνημείων του Δημοτικού Νεκροταφείου Ξηριώτισσας Λαμίας (Μέρος Β')

 

Έργα του Ιωάννη Καρπάκη

 

Προλεγόμενα

Η υπογραφή του γλύπτη Ιωάννη Καρπάκη
   Μετά την παρουσίαση των γλυπτών έργων του Νεκροταφείου, από τους Αφούς Μαλακατέ, θα ακολουθήσουν αυτά του Ιωάννη Καρπάκη, περιώνυμου Τήνιου μαρμαρογλύπτη. Πρόκειται για 6 γλυπτά της πρώτης δεκαετίας του 20ού αι., που βρίσκονται στο Δημοτικό Νεκροταφείο Ξηριώτισσας Λαμίας.

   Μαζί με τα έργα των Αφών Μαλακατέ, που παρουσιάστηκαν στην προηγούμενη ανάλογη εργασία, όπως και μερικών άλλων, που θα ακολουθήσουν, αποτελούν έναν καλλιτεχνικό θησαυρό της Λαμίας, που είναι αφημένος στη φθορά του χρόνου. Εκτιμώ ότι ούτε η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων τα έχει καταγράψει, όπως θα έπρεπε, εφόσον είναι διατηρητέα μνημεία.

    Και στην παρούσα εργασία θα δοθούν τα διαθέσιμα στοιχεία για κάθε μνημείο, με φωτογραφικό υλικό και περιγραφή του μνημείου στον επιτρεπτό βαθμό. Επίσης θα δοθούν στοιχεία για το τιμώμενο πρόσωπο (ή πρόσωπα). Αναγκαία τέλος είναι και η αναφορά στον καλλιτέχνη γλύπτη και δημιουργό του έργου.

   Η παρουσίαση θα γίνει με συνοπτικό - κατά το δυνατόν - αλλά και περιεκτικό τρόπο.

                      Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                                           φυσικός


 

25/6/21

Οι Αμπλιανίτες αγωνιστές στην ελληνική επανάσταση

 

Για τα 200 χρόνια από το Εικοσιένα

 

Πρόλογος

Αναμνηστική πλάκα στον πλάτανο

της πλατείας Άμπλιανης (1825)

    Φτάσαμε στο 2021 και είναι έτος εορτασμού των 200 ετών από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης. Για την εφ. ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΑΜΠΛΙΑΝΗΣ μου ζητήθηκε η σχετική γραφή. Θυμήθηκα το δώρο που έλαβα από το Δ.Σ. του Συλλόγου Αμπλιανιτών “Η Αγία Παρασκευή”, στις 12-2-2009. Ήταν το εξαιρετικό βιβλίο του σημαντικού Δήμου Αμπλιανίτη (ή Ελευθερόπουλου), με τίτλο “Η Άμπλιανη του 1821”, του 1985. Σε συνδυασμό με το άλλο εξαιρετικό βιβλίου της κας Σπυριδούλας Κ. Αλεξανδροπούλου (και θείας μου) με τίτλο “Η Άμπλιανη του Μεσοπολέμου”, αποτέλεσαν τη βιβλιογραφία αυτής της προσπάθειας.

  Τα πρόσωπα, ο αγώνας και τα γεγονότα της περιόδου της επανάστασης, στην οποία συμμετείχαν οι Αμπλιανίτες, θα αποδοθούν (λόγω περιορισμένου χώρου) με όσο γίνεται σύντομο, αλλά και περιεκτικό τρόπο.


 

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

             φυσικός

 

16/6/21

Από τα Καμπιά Φθιώτιδας μετανάστες στην Αμερική (1905-1931)

 

Προλεγόμενα

Η Ι.Μ. Αγίου Νικολάου του Νέου στα Καμπιά (1890)
   Τα Κάτω Καμπιά είναι ένα ημιορεινό χωριό της Δυτικής Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 405 μ. και ανήκει διοικητικά στο δήμο Μακρακώμης. Τα Άνω Καμπιά έχουν μεταπολεμικά εγκαταλειφθεί.  Η ονομασία προήλθε από την περιοχή που βρίσκεται, σ’ ένα μικρό οροπέδιο ή ένα μικρό κάμπο, απ’ όπου η λέξη Καμπιά.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από τα Καμπιά. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 55 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2021.

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές μέρες και ώρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 23 μεταναστευτικά ταξίδια και τελικά ανευρέθηκαν 55 μετανάστες. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τα Καμπιά, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν ή κατοικούσαν σ’ αυτό. Το πρόβλημα ήταν ότι υπάρχουν στην Ελλάδα κι άλλοι οικισμοί με το ίδιο όνομα (π.χ. Καμπιά Αιγιαλείας, κ.ά.).