Προλεγόμενα
Η Άγναντη Λοκρίδας είναι ένα ημιορεινό χωριό, σε υψόμετρο 430 μ. στους νότιους πρόποδες του όρους Κνημίδα, στη Λοκρίδα (στα νότια του νομού Φθιώτιδας). Ανήκει διοικητικά στο δήμο Καμένων Βούρλων.
Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από τη Άγναντη. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 9 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2026.
![]() |
| Η Άγναντη (από το Σύλλογο Αγνανταίων) |
Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να δήλωσαν άλλον τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λαμία) ή κωμόπολη. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.
Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από την Άγναντη, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.
Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.
Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος
φυσικός
Αυτοδιοικητικά
Οικισμός Άγναντη Λοκρίδας
Από τις 20 Απριλίου 1835 ο οικισμός Άγναντη προσαρτήθηκε στο δήμο Δαφνουσίων (με έδρα της Λιβανάτες) του νομού Φωκίδος και Λοκρίδος). Στο ίδιο έτος ο νομός μετονομάστηκε σε Φθιώτιδος και Φωκίδος.
Στις 31 Αυγούστου 1912, ο οικισμός Άγναντη αποσπάστηκε από το δήμο Δαφνουσίων. Συστάθηκε κοινότητα Άγναντης, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα, του νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος. Στις 31 Μαρτίου 1943 ο νομός Φθιωτιδοφωκίδας διαιρέθηκε και η κοινότητα Άγναντης υπάγεται πλέον στο νομό Φθιώτιδος.Στις 30 Αυγούστου 1994 η κοινότητα Άγναντης καταργήθηκε και ο οικισμός Άγναντης προσαρτήθηκε στο δήμο Αγίου Κωνσταντίνου Λοκρίδας. Στις 7 Ιουνίου 2010 ο οικισμός Άγναντης προσαρτήθηκε στο δήμο Μώλου-Αγίου Κωνσταντίνου (με έδρα τα Καμένα Βούρλα).
Ο πληθυσμός του οικισμού (απογραφή 2011) ήταν 218 κάτοικοι. Στην απογραφή του 2021 ήταν 115 μόνιμοι κάτοικοι.
---------
1. Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]
Όλοι οι μετανάστες της Άγναντης που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, έφυγαν το έτος 1912. Συνολικά έγιναν 2 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (1 ομαδικό και 1 μεμονωμένα).Το ποσοστό που μετανάστευσε[2]ήταν 4 % του πληθυσμού, που είναι μικρότερο από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (ήταν 8 %). Ο οικισμός είναι αγροτικός και ορεινός με γεωργία και κτηνοτροφία και κάλυπτε τις ανάγκες των κατοίκων της.
Όλοι οι μετανάστες ήταν άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή παρατηρούμε ότι οι τρεις ηλικιακές ομάδες κατέγραψαν ίσους αριθμούς μεταναστών, από 3 άτομα. Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από την Άγναντη, δίνεται στον παρατιθέμενο πίνακα 3.Μικρότερες ηλικίες μεταναστών :
(α) Νικολάου Δημήτριος, ετών 20 (πήγε το 1912)
(β) Νικολάου Λουκάς, ετών 20 (πήγε το 1912)
(γ) Ράπτης Βασίλειος, ετών 20 (πήγε το (1912)
Μεγαλύτερες ηλικίες μεταναστών :
(α) Αντωνίου Ιωάννης, ετών 38 (πήγε το 1912)
(β) Νικολάου Απόστολος, ετών 35 (πήγε το 1912)
Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 28 έτη.
Οι περισσότεροι μετανάστες από την Άγναντη ήταν έγγαμοι. Πιο συγκεκριμένα, από τους 9 μετανάστες, οι 6 ήταν έγγαμοι (ή 67 %) και οι υπόλοιποι 3 ήταν άγαμοι.
Από τις οικογένειες του χωριού Άγναντη, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :
Συνολικά έγιναν 2 ταξίδια πλοίων, που διακίνησαν τους 9 μετανάστες από την Άγναντη. Όλοι οι μετανάστες έφυγαν το λιμάνι της Πάτρας. Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.
Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση όλοι οι μετανάστες από την Άγναντη έφυγαν με ξένα πλοία.
Σε ένα ταξίδι, από το λιμάνι της Πάτρας, το 1909 έφυγαν 8 μετανάστες από την Άγναντη με το πλοίο “Alice”. Σε σύγκριση, τα μεμονωμένα ταξίδια ήταν ίσα με τα ομαδικά. Συγκεκριμένα, έγινε 1 μεμονωμένο και 1 ομαδικό ταξίδι.
Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».
Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.
Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.Η πολιτεία προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από την Άγναντη φαίνεται στον Πίνακα 7. Όλοι οι μετανάστες πήγαν στην πολιτεία της Πενσυλβάνια. Συγκεκριμένα επέλεξαν την πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) αυτής της πολιτείας.
2. Επαγγέλματα των μεταναστών
Όλοι οι μετανάστες δήλωσαν απλοί εργάτες.
3. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από την Άγναντη
Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες από την Άγναντη που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών της Άγναντης δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):
α/α Ονοματεπώνυμο χρον. άφιξης ηλικία έγγαμος Πλοίο ταξιδιού Λιμάνι αναχώρ.
1 Αντωνίου Ιωάννης 11-9-1912 38 ναι Alice Πάτρα
2 Καλτσάς Δημήτριος 11-9-1912 28 ναι Alice Πάτρα
3 Νικολάου Απόστολος 16-8-1912 35 ναι Ivernia Πάτρα
4 Νικολάου Δημήτριος 11-9-1912 20 όχι Alice Πάτρα
5 Νικολάου Λουκάς 11-9-1912 20 όχι Alice Πάτρα
6 Παναγιώτου Γεώργιος 11-9-1912 33 ναι Alice Πάτρα
7 Παναγιώτου Δημήτριος 11-9-1912 25 ναι Alice Πάτρα
8 Παναγιώτου Ιωάννης 11-9-1912 30 ναι Alice Πάτρα
9 Ράπτης Βασίλειος 11-9-1912 20 όχι Alice Πάτρα
4. Χρονικό της μετανάστευσης από την Άγναντη Φθιώτιδας
i. Ο πρωτοπόρος μετανάστης
Ο άνθρωπος του χωριού που προηγήθηκε και “άνοιξε το δρόμο” για την Αμερική ήταν ο Απόστολος Νικολάου.
Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 28 Ιουλίου 1912 αναχώρησε με το πλοίο “Ivernia” και στις 16 Αυγούστου έφτασε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 35 ετών[4]. Στην Άγναντη είχε τη μητέρα του Μαρία. Με 26 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο συγγενής[5] του Ν. Μπακογιώργος.
![]() |
| Πλοίο “Ivernia” (Photo: Alex Duncan) |
ii. Κορύφωση του μεταναστευτικό ρεύματος στο ίδιο έτος 1912 - Επίλογος
Σε πολύ σύντομο χρόνο, δηλαδή μετά από έναν μήνα περίπου σημειώθηκε μια (και μοναδική) ομαδική αναχώρηση από οκτώ άτομα. Ήταν οι : Ιωάν. Αντωνίου, Δημ. Καλτσάς, Δημ. Νικολάου, Λουκ. Νικολάου, Γεώρ. Παναγιώτου, Δημ. Παναγιώτου, Ιωάν. Παναγιώτου και Βασ. Ράπτης. Στις 26 Αυγούστου 1912, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο ατμόπλοιο “Alice” και στις 11 Σεπτεμβρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα υπάρχοντα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν για τους μετανάστες αυτούς ότι :
· Ο Ιωάννης Αντωνίου ήταν 38 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Ζωγράφω. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Κωνσταντίνος Καλτσάς.
![]() |
| Ατμόπλοιο “Alice” (Photo: Eric Johnson) |
· Ο Δημήτριος Καλτσάς ήταν 28 ετών και παντρεμένος. Στο χωριό είχε τη γυναίκα του Μαρία. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Αριστ. Μαύρος.
· Ο Δημήτριος Νικολάου ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος. Προορισμός του για δουλειά (με 24 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο συγγενής του Νικόλαος Μπακογεώργος.
· Ο Λουκάς Νικολάου ήταν 20 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Νικόλαος. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον συγγενή του (ή φίλο) Κωνσταντίνο Καλτσά.
· Ο Γεώργιος Παναγιώτου ήταν 33 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Μαριγώ. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο συγγενής του Νικόλαος Μπακογεώργος.
· Ο Δημήτριος Παναγιώτου ήταν 25 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στην Άγναντη ήταν η γυναίκα του Θεοδώρα. Με 24 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον συγγενή του Κωνστ. Χριστοδούλου.
· Ο Ιωάννης Παναγιώτου ήταν 30 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Βασίλω. Προορισμός του για δουλειά (με 24 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Κωνστ. Χριστοδούλου.
· Ο Βασίλειος Ράπτης ήταν 20 ετών. Η μητέρα του ονομαζόταν Ευφροσύνη. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Αριστ. Μαύρος.
-------------------------------------
Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες
1. Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.
2. Β.Δ. 3/15-12-1833
3. Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)
4. Γενικές απογραφές πληθυσμού στα έτη 1889, 1896, 1920.
5. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “ Μετανάστες στην Αμερική από την περιοχή Λαμίας (1902-1922)” / Περιοδικό ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ετών 2012-2013, Λαμία. Επίσης αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gt από τις 7 & 14 Ιουλίου 2014 (α’ & β’ μέρος) .
6. Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr
7. περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.
8. εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.
9. «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.
10. Θ. Ανθογαλίδου «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html
11. Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις», 2-5-2004, από το Διαδίκτυο.
12. Βικιπαίδεια
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).
[2]Στο σύνολο των 9 μεταναστών από την Άγναντη, βρέθηκαν 5 αναλφάβητοι (υψηλό ποσοστό 56 %) !
[3]Δεν καταγράφηκαν και δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.
[4]Γράφτηκε στο χειρόγραφο αρχείο (EllisIsland) ότι ήταν παντρεμένος. Δεν δήλωσε όμως το όνομα της συζύγου του, αλλά το όνομα της μητέρας του. Μάλλον είναι λάθος αυτό το στοιχείο και ο μετανάστης είναι άγαμος.
[5]Δηλώθηκεως “N. Bacozorzos his brother” (δηλ. Ν. Μπακογιώργος αδερφός του), που φυσικά δεν στέκει.
.jpg)










Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου