Κωνσταντίνος Έσλιν (1844-1920)

 Ο νομάρχης που έσωσε τη Λαμία το 1897

 Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου

 

   Από το Βαυαρό φιλέλληνα Ιούλιο Έσσλιν (Julius Hermann Balthasar von Hößlin), που ήταν τραπεζίτης και οικονομικός σύμβουλος του βασιλιά Όθωνα και την Χριστίνα Χατζηαποστόλου (κόρη του Έλληνα προξένου στη Σμύρνη) γεννήθηκαν 3 παιδιά (Αριστείδης[1], Κωνσταντίνος και Φερδινάνδος[2]).

   Ο Κωνσταντίνος σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου εκπόνησε και τη διδακτορική του διατριβή (1866). Μετά συνέχισε τις σπουδές του στο εξωτερικό (Λειψία, Μόναχο, Ζυρίχη και Βρυξέλλες). Διορίστηκε Πρωτοδίκης το 1868 και υπηρέτησε στην Τρίπολη και μετά στον Πύργο Ηλείας. Όμως σύντομα παραιτήθηκε και άσκησε τη δικηγορία πρώτα στην Ερμούπολη Σύρου (τόπος καταγωγής της μητέρας του) και στη συνέχεια στην Αθήνα.

Από τη Βελαώρα (ή Βαλαώρα) Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1912-1914)

 

Προλεγόμενα

   Η Βελαώρα (μετονομάστηκε το 1908 σε Βαλαώρα) είναι ένα ορεινό χωριό του νομού Ευρυτανίας, σε υψόμετρο 560 μ., με θέα προς την λίμνη των Κρεμαστών. Δεν την έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν απ’ τη Βελαώρα. Η συγκέντρωση του υλικού έγινε σταδιακά πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία μόνον για 4 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2026.

 

Η Βελαώρα Ευρυτανίας  (φωτογραφία από Google)

   Βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τη Βελαώρα, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν σ’ αυτήν. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής.

Εμμανουήλ (Μανώλης) Παπαδημητρόπουλος (1941-2026)

 Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού

 

   Γεννήθηκε στη Λαμία. Γονείς του ήταν ο Ευθύμιος (1900-1963) και η Λουκία (1910-1992). Ο πατέρας του το 1920, με ομάδα άλλων νέων εστάλη από την κυβέρνηση Ελευθ. Βενιζέλου στη Γαλλία για να μάθουν την τέχνη των οπτικών φακών, σε πρόγραμμα εκπαίδευσης. Τα γεγονότα στην Ελλάδα την περίοδο 1920-22 δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση της επιμόρφωσης.

   Το 1932 ο Ευθύμιος Παπαδημητρόπουλος αξιοποίησε τη γνώση του και άνοιξε το πρώτο κατάστημα οπτικών ειδών στη Λαμία. Ήταν ένα μικρό νοικιασμένο μαγαζί (ιδιοκτησίας Δροσοπούλου) στην ανατολική πλευρά της πλατείας Πάρκου (δίπλα ήταν το φαρμακείο Γ. Πιπιλίγκα), με πωλήσεις και επισκευές γυαλιών κυρίως. Βοηθούσε η σύζυγός του και αργότερα τα παιδιά του.

Από τη Δραμάλα (ή Μακρολίβαδο) Δομοκού, μετανάστες στην Αμερική (1910-1912)

 Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος, φυσικός

 

Προλεγόμενα

Μακρολίβαδο (ελήφθη από το https://www.google.com)

   Η Δραμάλα (μετονομάστηκε σε Μακρολίβαδο) Δομοκού είναι ένα ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 590 μ.,στους βόρειους πρόποδες του όρους Όθρυς και στα νότια της πρώην λίμνης Ξυνιάδας. Ανήκει διοικητικά στο δήμο Δομοκού. Δεν το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν απ’ τη Δραμάλα. Βρέθηκαν στοιχεία για 11 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2026.

   Η έρευνα έγινε μέσω του Διαδικτύου, από το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τη Δραμάλα, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν ή κατοικούσαν σ’ αυτή.

Ευστάθιος Μαλαμίδας και Κρατικά Νοσοκομεία της Λαμίας

 Ο ευεργέτης της υγείας στη Στερεά

Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού

 

Πρόλογος

   Ήταν ένας ήρεμος δοτικός άνθρωπος, χαμηλών τόνων, με μεγάλη διάθεση προσφοράς στον συνάνθρωπο. Ως γιατρός δοκίμασε τον εαυτό του και υπηρέτησε το λειτούργημα κάποια χρόνια. Προτίμησε όμως την πολιτική, ώστε να συμβάλει στη λήψη αποφάσεων, που θα βοηθήσουν περισσότερο τον πάσχοντα άνθρωπο. Από τη θέση του υπουργού πέτυχε τη νοσοκομειακή κάλυψη της Λαμίας και της ευρύτερης Στερεάς Ελλάδας, στα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια.

 

          1.    Σύντομο βιογραφικό του Ευσταθίου Μαλαμίδα

   Γεννήθηκε στη Λαμία το 1890. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Ειδικεύτηκε στην ουρολογία. Συμπλήρωσε τις σπουδές του στο Παρίσι. Έλαβε μέρος στον πόλεμο 1912-13. Για 10 χρόνια, την περίοδο 1916-26 εργάστηκε ως γιατρός στην Αθήνα. Παράλληλα σπούδασε και νομικά. Από τη δεκαετία του 1920 άρχισε να ενδιαφέρεται για τα κοινά.Το 1923 εκλέχτηκε βουλευτής Δομοκού με το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Νέα εκλογή του ως βουλευτή Φθιωτιδοφωκίδας πέτυχε το 1926 όπως και το 1928 πάλι με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Έλαβε μέρος στον πόλεμο του ’40 και προήχθη στο βαθμό του έφεδρου αρχίατρου.

Εουτζένιο Ντε Σιμόνε και Γιόζεφ Μπλέχιγκερ

 Οι σωτήρες της  Λαμίας του 1944

 του Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού

 

Πρόλογος

   Είναι δύο ξένοι, που βρέθηκαν στη Λαμία κατά την περίοδο της Κατοχής. Έτυχε τον Οκτώβριο 1944, να έχουν ένα σωτήριο ρόλο για την πόλη, που κινδύνευε από τις ανατινάξεις των πυρομαχικών, τα οποία ήταν στις αποθήκες του στρατοπέδου Τσαλτάκη.

   Να αναφέρω ότι για τις μαρτυρίες, δεν υπάρχει η δυνατότητα διασταύρωσης και επιβεβαίωσης των γενομένων ενεργειών από τους ανωτέρω.

 

Ο Γερμανικός “πολιτισμός” και ο Ελληνικός Πολιτισμός

του Στούρε Λιννέρ, Σουηδού, επικεφαλής του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα, κατά την περίοδο της Κατοχής, όπως το έγραψε στο βιβλίο του «Η Οδύσσειά μου», με αναφορά στο Δίστομο.

Επιλογή : Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου

 

    Ο Γερμανικός “πολιτισμός”

     Παντρευτήκαμε στις 14 Ιουνίου. Ο υπεύθυνος της ελληνικής επιτροπής, Έμιλ Σάντστρομ, παρέθεσε γαμήλιο γεύμα προς τιμήν μας. Αργά το βράδυ με πλησίασε και με απομάκρυνε από τα γέλια και τις φωνές, προς μια γωνιά όπου θα μπορούσαμε να μιλήσουμε οι δυο μας. Μου έδειξε ένα τηλεγράφημα που μόλις είχε λάβει: οι Γερμανοί έσφαζαν για τρεις ημέρες τον πληθυσμό του Διστόμου, στην περιοχή των Δελφών, και στη συνέχεια πυρπόλησαν το χωριό. Πιθανοί επιζώντες είχαν ανάγκη άμεσης βοήθειας. Το Δίστομο ήταν μέσα στα όρια της περιοχής την οποία, την εποχή εκείνη, ήμουν αρμόδιος να τροφοδοτώ με τρόφιμα και φάρμακα. Έδωσα με τη σειρά μου το τηλεγράφημα στην Κλειώ να το διαβάσει, εκείνη έγνεψε κι έτσι αποχωρήσαμε διακριτικά από τη χαρούμενη γιορτή.

Από το τουρκοκρατούμενο Ζητούνι, στην ελεύθερη Λαμία

 Επέτειος 190 ετών

 Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος, φυσικός

 

   Στις αρχές του 19ου αι. ο Γάλλος περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ ανέφερε ότι το Ζητούνι  ήταν :

 “… κτισμένο στην πλαγιά ενός κωνικού βουνού. Στεφανώνεται από έναν ερειπωμένο πύργο, δίνει όψη γραφική με τα εξακόσια σπίτια, διάσπαρτα σε επίπεδα, ανάμεσα σε τζαμιά και κυπαρίσσια. …”

 

Το Ζητούνι στο 1805 (Pomardi), όπως αποτυπώθηκε βλέποντας από τα βόρεια της τότε πόλης.

Από τους Γκουμαίους Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1921)

 

Προλεγόμενα

   Το χωριό Γκουμαίοι (μετονομάστηκε το 1959 σε  Φιλοθέη) είναι ορεινό χωριό της Φωκίδας, με υψόμετρο 500 μ. σε απόσταση 10 χλμ από το Ευπάλιο. Υπάγεται στο δήμο Δωρίδας (με έδρα το Λιδωρίκι). Δεν το έχω επισκεφτεί.

Φιλοθέη (ή Γκουμαίοι) Φωκίδας (ελήφθη από το Διαδίκτυο)

  Η συγκέντρωση του υλικού για μετανάστες άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 35 άτομα. Η δύσκολη εργασία ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2026.

   Για το τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε αρκετός χρόνος. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 16 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα) και τελικά βρέθηκαν τα 35 ονόματα μεταναστών. Υπόψη ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της.

   Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Άμφισσα, Λιδωρίκι) ή άλλο χωριό της περιοχής. 

Ο ανδριάντας του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία

Ένα περιπετειώδες έργο 

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

Γ. Παλαμιώτης, Λ. Παπαδήμας (1989)

   Από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το 1981, υλοποιήθηκε η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Απέμενε να τιμηθεί ο αγώνας του Θανάση Κλάρα, που ήταν γέννημα-θρέμμα της Λαμίας ή Άρη Βελουχιώτη, αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ 1943, με κορυφαία δράση από το 1942 με την ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας Γοργοποτάμου. Ο Λάμπρος Παπαδήμας,ως δήμαρχος Λαμίας, από την πρώτη θητεία[1] του (1982-86), έθεσε το θέμα της απόδοσης της οφειλόμενης τιμής σ’ αυτόν,πιστός στο πνεύμα της Εθνικής Ομοψυχίας.

   Έτσι το 1985 το Δημοτικό Συμβούλιο Λαμίας αποφάσισε ομόφωνα, την κατασκευή έφιππου ανδριάντα του Άρη Βελουχιώτη. Ακολούθησε η προκήρυξη πανελληνίου καλλιτεχνικού διαγωνισμού, από Κριτική Επιτροπή με τη συμμετοχή και μελών του Εικαστικού Επιμελητηρίου και του ΤΕΕ. Το πρώτο βραβείο κέρδισε ο γλύπτης Κώστας Καζάκος  (1949- ), που ανέλαβε και την κατασκευή του. Ακολούθησε η δεύτερη θητεία του Λάμπρου Παπαδήμα ως δημάρχου Λαμίας (1986-90).

 

Από το χωριό Ροσκά Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1922)

Προλεγόμενα

  Το χωριό Ροσκά είναι ένα πολύ ορεινό χωριό του νομού Ευρυτανίας, ανάμεσα στο Παναιτωλικό Όρος και την Οξυά των Βαρδουσίων, μέσα στα έλατα, σε υψόμετρο 1000 μ. Δεν την έχω επισκεφθεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από τη Ροσκά. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 10 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2026. 

Ταβέρνες και κουτούκια της Λαμίας με μουσικές παρέες

 Νοσταλγική αναδρομή

 

Πρόλογος

   Η μουσική ήταν πάντα απαραίτητη στις κοινωνικές συγκεντρώσεις των ανθρώπων και δεν νοείται πανηγύρι χωρίς τραγούδι και μουσικά όργανα. Η έκφραση των συναισθημάτων κάποιου σε άλλο άτομο μπορεί να γίνεται είτε μόνο με το λόγο (απλό ή ποιητικό), είτε με τραγούδι. Αυτή τη σύνθεση πέτυχαν με τις καντάδες οι Βενετσιάνοι, που διαδόθηκε στα Επτάνησα και μετά στην υπόλοιπη Ελλάδα. Οι κανταδόροι, πρώτα στους δρόμους κάτω από μπαλκόνια για κάποια κοπέλα και αργότερα σε κάποια μαγαζιά, όταν η παρέα το ζητούσε, εκδήλωναν το φωνητικό τους χάρισμα στην κοινή ευχαρίστηση.

   Στην παρούσα εργασία θα αποδοθούν (α) οι χώροι της Λαμίας, από τα παλιότερα χρόνια, όπου “έβρισκαν στέγη” τέτοιες ομάδες χαρισματικών ατόμων (οι κανταδόροι ) και (β) όσα ονόματα αυτών έγινε δυνατό να καταγραφούν.

   Οφείλω να συγχαρώ το καλό φίλο Μπάμπη Μώκο[1], που συνέλεξε αρκετά στοιχεία για το θέμα αυτό.

             Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος, φυσικός

 

Από το Μπεκή Φθιώτιδας μετανάστες στην Αμερική (1905-1912)

 

Προλεγόμενα

   Το Μπεκή ή Μπεκί (το 1927 μετονομάστηκε σε Σταυρό) είναι ένα χωριό 7 χλμ δυτικά τηςΛαμίας, σε υψόμετρο 90 μ., στις πλαγιές δύο λόφων. Ανήκει διοικητικά στο δήμο Λαμίας.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Μπεκί. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 22 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

 

Μπεκή – Σταυρός (πανοραμική άποψη, ελήφθη από το διαδίκτυο)

Από το Βλαχοκάτουνο Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1927)

 

Προλεγόμενα

   Το Βλαχοκάτουνο (μετονομάστηκε το 1930 σε Τρίκορφο) είναι ορεινό χωριό της Φωκίδας, σε υψόμετρο 480 μ. στις πλαγιές του όρους Τρίκορφο. Είναι αγροτικός οικισμός ανάμεσα στο Ευπάλιο και τη Ναύπακτο. Υπάγεται στο δήμο Δωρίδας (με έδρα το Λιδωρίκι). Δεν το έχω επισκεφτεί.

  Η συγκέντρωση του υλικού για μετανάστες άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 91 άτομα. Η δύσκολη εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

 

στον ασυμβίβαστο δημοσιογράφο και πολίτη Γιώργο Ν. Παλαμιώτη (εις μνήμην)

 

   Το τηλεφώνημα από τον αδελφό του Χρήστο χθες το πρωί, δεν ήταν εύκολο να γίνει πιστευτό. Τη νύχτα, ο Γιώργος άφησε την πένα του στο γραφείο οριστικά. Ήξερα την περιπέτεια της υγείας του, που άρχισε το Δεκέμβρη 2024. Μετά την επέμβαση το Νοέμβριο 2025, ακολούθησαν αρκετές χημειοθεραπείες. Σε όλο αυτό το διάστημα παρέμενε μάχιμος, με αδιάλειπτη την έκδοση του εβδομαδιαίου φύλλου της ΣΕΝΤΡΑΣ, αλλά και των ρεπορτάζ σε ΑΠΕ. Περίμενα το αποτέλεσμα της βιοψίας και ήθελα να μάθω, αλλά η εξέλιξη ήταν πιο γρήγορη, που έφερε το μοιραίο. Διατηρώντας το ιδιαίτερο χρώμα στο λόγο του, ο Γιώργος έκανε πικρό χιούμορ και στο τελευταίο του κείμενο, λέγοντας :

 “Αγαπητοί φίλοι, άφησα αρκετές ώρες για να το γράψω συνειδητά. Ευχαριστώ όλους που βοήθησαν σε αυτή τη μάχη αλλά και στη ζωή. Πήγαμε να φάμε τον καρκίνο και μας έφαγε. Δώσαμε μια μάχη, επιλέξαμε το καλύτερο, οδηγηθήκαμε σ’ αυτό που δεν θέλαμε. Δίνουμε και τώρα μια διαφορετική μάχη. Δόξα τω Θεώ επιχειρούμε ακόμα”.

    Ο Γιώργος γεννήθηκε στις Μεξιάτες το 1957. Γονείς του ήταν ο Νικόλαος και η Χρυσούλα. Ο συνονόματος παππούς του πήγε μετανάστης στην Αμερική και μετά ήταν αγρότης. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές στο Γυμνάσιο, σπούδασε γεωπόνος. Η οικογένεια διέθετε αγροτική γη, αλλά ο κοινωνικός και ερευνητικός του χαρακτήρας τον έστρεψε στη δημοσιογραφία. Η περίοδος της μεταπολίτευσης και κυρίως η δεκαετία του ’80, με αιτήματα για κοινωνικές αλλαγές τον γοήτευσε.

Υποψήφιος για νέα βράβευση ο Σάββας Μαρκόπουλος, νευρολόγος-γιατρός του Γεν. Νοσοκ. Λαμίας

 Μετά από δύο Βραβεία

 Πρεσβευτής του προγράμματος «ΧΟΠΑ ΗΡΩΕΣ 112»

 

   Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ΧΟΠΑ Ήρωες 112 (που είναι γνωστό διεθνώς ως FAST Heroes) απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 5 έως 9 ετών. Στόχος του είναι να μάθει στα παιδιά πώς να αναγνωρίζουν τα τρία βασικά συμπτώματα ενός εγκεφαλικού επεισοδίου και να καλούν αμέσως τον πανευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112.

   Το όνομα ΧΟΠΑ προήλθε από τα αρχικά γράμματα των λέξεων :

Χ (χέρι) , Ο (ομιλία) , Π (πρόσωπο) και Α (αμέσως)

   Αυτά αντιστοιχούν σε συμπτώματα που πρέπει να προσέξει και ενέργειες που πρέπει να κάνει, ώστε να σώσει κάποιον άνθρωπο από την εκδήλωση του εγκεφαλικού επεισοδίου. Πιο αναλυτικά :

·       Χ (Χέρι)  :   Ελέγχουν εάν το άτομο μπορεί να κουνήσει και τα δύο του χέρια.

·       Ο (Ομιλία) : Ελέγχουν εάν η ομιλία του ατόμου είναι καθαρή ή αν μπερδεύει τα λόγια του.

·       Π (Πρόσωπο): Ελέγχουν εάν το πρόσωπο του ατόμου έχει κρεμάσει από τη μία πλευρά.

·       Α (Αμέσως) :  Εάν παρατηρήσουν οποιοδήποτε από αυτά τα σημάδια, μαθαίνουν να καλούν αμέσως το 112.

   Το πρόγραμμα αυτό, μέσα από το παιχνίδι, αξιοποιεί τη διάθεση των παιδιών να μαθαίνουν και έτσι να μετατραπούν σε "σούπερ ήρωες", οι οποίοι θα μπορούν να σώσουν τις ζωές των αγαπημένων τους, κυρίως των παππούδων και των γιαγιάδων.

Από το Αυλάκι Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1911-1914)

Προλεγόμενα

  Το Αυλάκι είναι ένα πεδινό χωριό της Φθιώτιδας, σε απόσταση 10 χλ. περίπου ανατολικά της Λαμίας. Ανήκει διοικητικά στο δήμο Στυλίδας. Το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Αυλάκι. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 7 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

   Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 6 μεταναστευτικά ταξίδια (δύο μετανάστες έκαναν διπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν οι 7 μετανάστες. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από το Αυλάκι, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν ή κατοικούσαν σ’ αυτόν.

Από το Τροβάτο Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1910-1914)

 

Προλεγόμενα

  Το Τροβάτο είναι ένα πολύ ορεινό χωριό (το βορειότερο) του νομού Ευρυτανίας, στις πλαγιέςτων Αγράφων,σε υψόμετρο 1.060 μ. Δεν το έχω επισκεφθεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Τροβάτο. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 7 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

Ο Ι.Ν. Αγίων Θεοδώρων Τροβάτου (ελήφθη από το Διαδίκτυο)

    Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκε πολύς χρόνος εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 4 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ένας μετανάστης έκανε διπλό ταξίδι) και τελικά ανευρέθηκαν στοιχεία για τα 7 άτομα. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από το Τροβάτο, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν σ’ αυτό. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι, Λαμία). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

Η Λαμία χρειάζεται ανάδειξη των χαρακτηριστικών της και όχι ανασχεδιασμό των πλατειών της

 Μελετημένες προτάσεις του αρχιτέκτονα Χρήστου Ρεντίφη

 Ευμενής υποδοχή της παρουσίασης στο Thermopylae Forum 2026

 

Πρόλογος

  Η γραφή τούτη προήλθε ως αποτέλεσμα της παρακολούθησης στο Φόρουμ Θερμοπυλών 2026, του έργου του Λαμιώτη αρχιτέκτονα Χρήστου Ρεντίφη, στην ενότητα με τίτλο “Όταν το όραμα χτίζεται με πράξεις”, στις 21 Μαΐου 2026. Τον ευχαριστούμε για την τιμή της ονομαστικής αναφοράς του στο έργο μας για τη Λαμία και την ευρύτερη Στερεά Ελλάδα, που αποτέλεσε υλικό για τις μελέτες του.

   Η αναβάθμιση της πόλης με ανάδειξη των αντιπροσωπευτικών στοιχείων της και η επαναφορά της ταυτότητας αυτής είναι το όνειρο όλων μας.

                      του Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού

 

Το πάνελ των εισηγητών στο Thermopylae Forum 2026. Αριστερά ο Χρήστος Ρεντίφης.

 

1.    Στοιχεία της αρχιτεκτονικής του κέντρου της Λαμίας

   Είναι γνωστό ότι το ιστορικό κέντρο της Λαμίας, από τα χρόνια του Όθωνα, σχεδιάστηκε πολεοδομικά από τον μελετητή Βούλγαρη, με χαρακτηριστικά νεοκλασικισμού. Η αναφορά στο Φόρουμ Θερμοπυλών του Χρ. Ρεντίφη εστιάστηκε στο τρίγωνο των πλατειών (Ελευθερίας-Διάκου-Πάρκου), όπου έγινε εξαιρετική χάραξη και ήταν ταιριαστή στο γεωγραφικό ανάγλυφο της Λαμίας (μεταξύ των λόφων του Κάστρου και του Αγ. Λουκά). Η ομοιότητα των πολεοδομικών σχεδίων Αθήνας και Λαμίας, λόγω και της μορφολογίας του εδάφους με τους χαρακτηριστικούς λόφους θα μπορούσε να χαρακτηρίσει τη Λαμία ως «Μικρή Αθήνα».

Από την Έλοβα Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1912)

 

Προλεγόμενα

   Η Έλοβα (το 1928 μετονομάστηκε σε Άγιο Χαράλαμπο) είναι ένα πολύ ορεινό χωριό του νομού Ευρυτανίας, σε υψόμετρο 880 μ., στις βόρειες πλαγιές του Τυμφρηστού (Βελούχι). Το όνομα προήλθε από τον ενοριακό Ι.Ν. του Αγίου Χαραλάμπους στην πλατεία του χωριού. Δεν το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το χωριό Έλοβα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 28 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2026. 

Όταν κλείνει αναίτια η Βιβλιοθήκη του Γεν. Νοσοκομείου Λαμίας

 Πολιτιστική πενία

                     Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                                                               φυσικός – πρώην εθελοντής στη Βιβλιοθήκη του ΓΝΛ

 

     Από το 2010 ιδρύθηκε η Ιατρική Βιβλιοθήκη του Γενικού Νοσοκομείου Λαμίας (ΓΝΛ) και στεγάστηκε στον 2ο όροφο του Κεντρικού Κτιρίου. Προφανής η σημασία και ο σκοπός της ως πηγή έγκυρης επιστημονικής πληροφόρησης για τις δραστηριότητες του ΓΝΛ. Τα 3-4 χρόνια που ακολούθησαν η πορεία και ανάπτυξη αυτής ήταν πολύ περιορισμένη σε αριθμό βιβλίων και ελάχιστη η ανταπόκριση και υποστήριξη από εθελοντές.

   Τον Οκτώβριο 2024 ο γιατρός Σάββας Μαρκόπουλος προσφέρθηκε ως εθελοντής και η τότε διοίκηση (διοικητής ο Ανδρέας Κολοκυθάς) τον όρισε ως υπεύθυνο της Βιβλιοθήκης του ΓΝΛ. Η προσπάθειά του υποστηρίχθηκε από ομάδα εθελοντών, που έφτασε τον αριθμό των 48 ατόμων. Μέσα από πολλαπλές γνωριμίες και με χρήση των κοινωνικών δικτύων, η δημιουργία της Βιβλιοθήκης του ΓΝΛ βρήκε την υλοποίηση του οράματος του υπευθύνου αυτής γιατρού Σάββα Μαρκοπούλου. 

Από την Πλέσσα Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1902-1921)

Προλεγόμενα

   Η Πλέσσα (τελικά μετονομάστηκε σε Αμυγδαλιά) είναι ορεινό χωριό της Φωκίδας, σε υψόμετρο 620 μ. Είναι αγροτικός οικισμός ανάμεσα στην Ερατεινή και το Μαλανδρίνο και υπάγεται στο δήμο Δωρίδας (με έδρα το Λιδωρίκι). Δεν την έχω επισκεφτεί.

  Η συγκέντρωση του υλικού για μετανάστες άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 205 άτομα. Η δύσκολη εργασία ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2026. 

 

Η Πλέσσα  Φωκίδας (ελήφθη από το Διαδίκτυο)

   Για το τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε αρκετός χρόνος. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 35 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα) και τελικά βρέθηκαν τα 205 ονόματα μεταναστών. Υπόψη ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της.

Το όραμα - έργο ενός ανθρώπου και η ανταμοιβή του

 Στη Βιβλιοθήκη του Γ. Ν. Λαμίας

Γραφή – Επιμέλεια : Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

Πρόλογος

    Τούτη η γραφή είναι ασυνήθης για τον υπογράφοντα, εφόσον θα αναφερθεί σε πράξεις κάποιων που δεν είναι αντάξιες για τις καλές δράσεις μερικών ανθρώπων. Ιδιαίτερη αξία προσδίδει η εθελοντική προσφορά των ανθρώπων, που είναι τόσο ζητούμενη από το κοινωνικό σύνολο και είναι προφανής η απόδοση της οφειλόμενης τιμής σ’ αυτούς. Στην παρούσα περίπτωση όμως κυριάρχησε η αγνωμοσύνη.

 

 

(α) Η εικόνα της Βιβλιοθήκης μέχρι το 2025

    Ο Σάββας Μαρκόπουλος (ιατρός και συντονιστής της δράσης) οργάνωσε μια εθελοντική ομάδα 38 πολιτών και όλοι μαζί :

·         συγκέντρωσαν βιβλία, έπιπλα και εξοπλισμό από δωρεές,

·         ανακαίνισαν και διαμόρφωσαν τον χώρο,

·         έστησαν μια σύγχρονη ιατρική βιβλιοθήκη και χώρο εκδηλώσεων μέσα στο νοσοκομείο.

   Το όλο εγχείρημα έγινε χωρίς κρατική χρηματοδότηση, αποκλειστικά με προσφορά χρόνου, γνώσης και υλικών από εθελοντές και πολίτες.

Η ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΥ ΑΛΙΚΗ Μ’ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΛΑΜΙΑΣ

 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

 

   Στη λιμνάζουσα ακινησία, ησυχία, μούχλα και νέκρα, στη στασιμότητα του Γυμνασίου μας (αρχές 1962), ήρθε να την αναταράξει σαν βόμβα μεγατόνων φαινόμενο αξιολάτρευτο για να μας φέρει γρήγορα την κινητικότητα, τη χαρά, την αισιοδοξία, την τέχνη, την πολιτική και τον πολιτισμό στη σχολική μας ζωή. Και το όνομα του αξιολάτρευτου φαινομένου: ΑΛΙΚΗ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΑΚΗ, ΗΘΟΠΟΙΟΣ.

   Πηγαδάκια – πηγαδάκια αγόρια και κορίτσια του Σχολείου μας, κρατώντας φωτογραφίες της ΑΛΙΚΗΣ μας από εφημερίδες, “τύχες” και περιοδικά, ζητωκραυγάζαν κι αποθεώναν το νέο αστέρι του Θεάτρου και του Κινηματογράφου που πρωταγωνιστούσε στα χρόνια της νιότης τους. Και η ένταση, η έκταση και η βαβούρα της αποθέωσης και της αναγνώρισης γινόταν ολοένα και πιο ηχηρή, πιο στεντώρεια – έβλεπες κι άκουγες να ξεσπάει μια φρενίτιδα ενθουσιασμού, μια ψύχωση υστερική, ένας πανζουρλισμός, ένας χαμός και πανικός, ένα ντελίριο πάθους κι ένας δυνατός σεισμός, όταν ακούστηκε ότι η Βουγιουκλάκη σε λίγο καιρό θα έρθει με τον θίασό της στο Δημοτικό Θέατρο Λαμίας για μια σειρά παραστάσεων.

το τελευταίο ταξίδι

 Στη μνήμη Φοίβου Ιωσήφ

 Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

   Ως γόνος μιας επιχειρηματικής εμπορικής οικογένειας, με σημαντική θέση στη βιοτεχνία της Λαμίας του Μεσοπολέμου, ο Φοίβος Ιωσήφ ήταν άξιος συνεχιστής της πορείας αυτής. Γεννήθηκε στη Λαμία το 1949. Πατέρας του ήταν ο Σεραφείμ (1905-1972), που συνέχισε την επιχείρηση και στα μεταπολεμικά χρόνια, κυρίως ως εμπορική επιχείρηση. Ο Σεραφείμ ήταν ο πρώτος πρόεδρος (για 2 θητείες) του τότε νεότευκτου Επιμελητηρίου Φθιώτιδας-Ευρυτανίας-Φωκίδας.

   Ο Φοίβος μετά τις εγκύκλιες σπουδές γράφτηκε στη Νομική Σχολή με την προοπτική να γίνει δικηγόρος. Τελικά ασχολήθηκε με το εμπόριο στην οικογενειακή επιχείρηση. Ήταν δημιουργικά ανήσυχη προσωπικότητα και αναζητούσε το βέλτιστο για τον ίδιο και τον τόπο μας. Για την οικογενειακή επιχείρηση, έκανε πολλά ταξίδια στην Καντώνα της Κίνας, για εμπορικούς λόγους. Έφερνε εργαλεία, ανταλλακτικά και μηχανήματα (κυρίως γεωργικά). Στα πολύωρα ταξίδια είχε το χρόνο για διάβασμα, κυρίως αρχαίους συγγραφείς, αλλά και νεότερους. Ιδιαίτερα τον γοήτευε ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας.

Τα Λουτρά Πλατυστόμου στα χρόνια του Μεσοπολέμου

 Προσπάθειες ανάδειξης

 

1.   Η υπάρχουσα κατάσταση του χώρου (μέχρι το 1928)

   Οι πηγές ιαματικού νερού πρέπει να ήταν γνωστές στους αρχαίους Αινιάνες, σίγουρα όμως τις χρησιμοποίησαν οι Ρωμαίοι. Όταν το 1929 ξεκίνησαν οι εργασίες για το χτίσιμο της λουτρόπολης, βρέθηκαν ερείπια αρχαίων λουτρικών εγκαταστάσεων, λουτρικά αγγεία και νομίσματα. Στους νεότερους χρόνους γινόταν ευρεία χρήση των νερών αυτών λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων τους.

Μια σατιρική αφίσα για το λάδι της Στυλίδας, με πρωταγωνιστή-διαφημιστή τον Απόστολο Γκλέτσο

 Δημήτρη Κ. Καραθεοδώρου

 

   Ήμουν βραδάκι με φίλους στην πλατεία της πόλης μας, αρχές 2013, και συζητούσαμε για την ιστορία της παλιάς Στυλίδας. Εκείνη την ώρα κατέφθασε φορτσάτη στην πλατεία μας μια κουστωδία Συμβούλων τής τότε δημοτικής αρχής του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΓΚΛΕΤΣΟΥ.

   Γρήγορα αναμίχθηκε στην παρέα μας κι όλοι εμείς οι φίλοι μ’ ένα στόμα, μια φωνή ρωτήσαμε τη συνοδεία των δημοτικών Συμβούλων :

 - “Πώς πάει ο Δήμος μας ; Τι κάνει ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ;”

   Ένας από τους Συμβούλους μάς κοίταξε σοβαρά στα μάτια και είπε :

- “Τι τα θέλετε παιδιά, τι τα γυρεύετε ! Ο Δήμος μας είναι φτωχός με πολλά προβλήματα. Άργασε το τομάρι του Δημάρχου μας απ’ τα προβλήματα και τις απαιτήσεις που τον πνίγουν. Κοπανιέται κάθε μέρα ο Απόστολος να δώσει λύσεις στα αδιέξοδα, αλλά τις παίρνει η θάλασσα στα βάθη της. Ξεθεώθηκε απ’ την κούραση ο Απόστολος σωματικά και ψυχικά και ίσταται τώρα κατηφής και απομεριμνημένος, έπηξε ο άνθρωπος απ’ τη δουλειά και τώρα πώς να σας το πω είναι down ! ” Και λέγοντας τα τελευταία λόγια του ο δημοτικός Σύμβουλος γύρισε προς εμένα και μου ψιθύρισε :

- “Ρε, συ Δημήτρη, δεν γράφεις κάτι σατιρικό για να ξαναγυρίσει το χαμόγελο και η ενέργεια στο πρόσωπο του Δημάρχου μας !”

Σύντομη ιστορία της Ηλεκτρικής Εταιρείας Στυλίδας

 Διαμόρφωση – Επιμέλεια : Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

   Η απόκτηση του νέου αγαθού, που λεγόταν ηλεκτρισμός, στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι. ήταν ζητούμενο απ’ όλους. Το πλησιέστερο παράδειγμα ήταν η Λαμία, στην οποία η αρχή έγινε από το 1907, χωρίς επιτυχία. Το έτος 1911 επαναλήφθηκε η προσπάθεια και υπογράφηκε η σύμβαση της δημοτικής αρχής Λαμίας με τους εκπροσώπους της ηλεκτρικής εταιρείας. Στο 1912 έγιναν οι εγκαταστάσεις και ακολούθησε η προμήθεια των μηχανών και γεννητριών. Τμηματικά έγινε το δίκτυο ηλεκτροφωτισμού και πλέον λειτούργησε. Πολύ σημαντική ήταν η δραστηριοποίηση για τα κατασκευαστικά έργα της Ηλεκτρικής Εταιρείας Λαμίας του εργολάβου Σταύρου Χαραλαμποπούλου, ενός εκ των μετόχων αυτής και πρώτου διευθυντή της.

   Με την αποκτημένη εμπειρία από την ηλεκτρική εταιρεία Λαμίας, ο Σταύρος Χαραλαμπόπουλος (1877-1951) πρότεινε στην τότε Κοινότητα Στυλίδας να αναλάβει τον ηλεκτροφωτισμό της. Έτσι τον Ιούνιο 1919 υπογράφηκε η Σύμβαση της Κοινότητας Στυλίδας και του Σταύρου Χαραλαμποπούλου, ως αναδόχου του ηλεκτροφωτισμού της. Ακολούθησε η έγκριση από τον υπουργό Εσωτερικών. Επόμενο βήμα θα ήταν η ανέγερση[1] του κτιρίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Τον ίδιο μήνα ο Αθανάσιος Ε. Μπαρούτης, πρόεδρος της Κοινότητας Στυλίδας, με έγγραφό του, ευχαρίστησε[2] τους αρμοδίους υπουργούς[3] και βουλευτές που βοήθησαν στην έγκριση δημιουργίας του έργου.

 

Το Ιζντίν (Λαμία), το Μπατραντζίκ (Υπάτη) και η Μπουντουνούτς (Μενδενίτσα) στα μέσα του 17ου αι.

 Τον 17ο αιώνα

 

του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή

Μετάφραση – Επιμέλεια Κωνσταντίνου Μπαλωμένου

 

1.   Ο περιηγητής

   Ο δερβίσης Μεχμέτ Ζιλλί (1611-1682) ήταν Οθωμανός Τούρκος. Έγινε γνωστός με το όνομα Εβλιγιά Τσελεμπή. Για 40 χρόνια ταξίδεψε στην οθωμανική αυτοκρατορία και κατέγραψε τις εντυπώσεις του ως περιηγητής και χρονικογράφος σε 10 βιβλία. Το Εβλιγιά είναι ψευδώνυμο και το Τσελεμπή σημαίνει ευγενής-ευσεβής. Σπούδασε σε μεντρεσέ της Πόλης και μετά στο παλάτι του σουλτάνου. Με το έργο του δίνει πληροφορίες για τις πόλεις και χωριά την περίοδο 1640-1676, άλλοτε με ακρίβεια κι άλλες φορές μαζί με μύθους και φαντασία.

 

2.    Περιγραφή του κάστρου και της πόλης Ιζντίν (Ζητούνι)

   Αναφέρει ότι το όνομα Ιζντίν είναι παραφθορά του ονόματος Ζιντίν (Ζητούνι). Καταλήφθηκε το 1448, από τους Βενετούς και η περιοχή αυτή ανήκε στο σαντζάκι του Ευρίπου. Ο περιηγητής εντυπωσιάζεται από το κάστρο του Ιζντίν και με το εύφορο έδαφος της πεδιάδας.

Από το Δερελί (Περιβόλι) Δομοκού, μετανάστες στην Αμερική (1907-1929)

 

Προλεγόμενα

   Το Δερελί είναι ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 510 μ. στην Όθρη. Το 1928 μετονομάστηκε σε Περιβόλι. Διοικητικά ανήκε στο δήμο Ξυνιάδας και από το 2010 ανήκει στο δήμο Δομοκού.

    Από τη μελέτη των μεταναστών αυτού του χωριού βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 44 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2026.

Ο Ι.Ν. Αγ. Τριάδας στο Δερελί

   Για το τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε αρκετός χρόνος. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 24 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα) και τελικά βρέθηκαν τα 44 ονόματα μεταναστών. Υπόψη ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της. Υπήρχε η δυσκολία της επιβεβαίωσης του τόπου, εφόσον υπήρχε κι άλλο χωριό Δερελί Τυρνάβου (που το 1927 μετονομάστηκε σε Γόννος).

   Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή οι μετανάστες τότε να δήλωσαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής.