Σύντομη ιστορία της Ηλεκτρικής Εταιρείας Στυλίδας

 Διαμόρφωση – Επιμέλεια : Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

   Η απόκτηση του νέου αγαθού, που λεγόταν ηλεκτρισμός, στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι. ήταν ζητούμενο απ’ όλους. Το πλησιέστερο παράδειγμα ήταν η Λαμία, στην οποία η αρχή έγινε από το 1907, χωρίς επιτυχία. Το έτος 1911 επαναλήφθηκε η προσπάθεια και υπογράφηκε η σύμβαση της δημοτικής αρχής Λαμίας με τους εκπροσώπους της ηλεκτρικής εταιρείας. Στο 1912 έγιναν οι εγκαταστάσεις και ακολούθησε η προμήθεια των μηχανών και γεννητριών. Τμηματικά έγινε το δίκτυο ηλεκτροφωτισμού και πλέον λειτούργησε. Πολύ σημαντική ήταν η δραστηριοποίηση για τα κατασκευαστικά έργα της Ηλεκτρικής Εταιρείας Λαμίας του εργολάβου Σταύρου Χαραλαμποπούλου, ενός εκ των μετόχων αυτής και πρώτου διευθυντή της.

   Με την αποκτημένη εμπειρία από την ηλεκτρική εταιρεία Λαμίας, ο Σταύρος Χαραλαμπόπουλος (1877-1951) πρότεινε στην τότε Κοινότητα Στυλίδας να αναλάβει τον ηλεκτροφωτισμό της. Έτσι τον Ιούνιο 1919 υπογράφηκε η Σύμβαση της Κοινότητας Στυλίδας και του Σταύρου Χαραλαμποπούλου, ως αναδόχου του ηλεκτροφωτισμού της. Ακολούθησε η έγκριση από τον υπουργό Εσωτερικών. Επόμενο βήμα θα ήταν η ανέγερση[1] του κτιρίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Τον ίδιο μήνα ο Αθανάσιος Ε. Μπαρούτης, πρόεδρος της Κοινότητας Στυλίδας, με έγγραφό του, ευχαρίστησε[2] τους αρμοδίους υπουργούς[3] και βουλευτές που βοήθησαν στην έγκριση δημιουργίας του έργου.

 

Εργοστάσιο Μακαρονοποιίας Μεγαλιού-Ράμμου στη Λαμία

 

Παλιές βιομηχανίες της περιοχής

 

Κων/νος Μεγαλιός

   Ήταν στις αρχές του 1900 που από τους αδελφούς  Παναγιώτη Μεγαλιό (1858-1922) και Κωνσταντίνο Μεγαλιό (1860-1924), δημιουργήθηκε ένα Εργοστάσιο Μακαρονοποιίας, με τη φίρμα Αφοί Μεγαλιού & Σια. Το κτίριο που στεγάστηκε βρισκόταν στη γωνία των οδών Ροζάκη-Αγγελή και Αγίου Νικολάου.

   Το έτος 1912 το Εργοστάσιο περιήλθε στους Λάζο και Παπαναστασίου. Ήταν ατμοκίνητο. Χρησιμοποιούσε ρωσικά σιμιγδάλια από άριστα σιτάρια της περιοχής Ταϊγανίου. Θυμίζουμε ότι ήταν πόλη της Ρωσίας και πρωτεύουσα περιοχής της Β. Καυκασίας που κατέληγε στην Αζοφική Θάλασσα. Είχε ανώτερης ποιότητας σιτηρά[1].

 

Παναγιώτης Μεγαλιός

Το πρώτο ελληνικό Ζαχαρουργείο στη Λοκρίδα (1842)

 

Προσπάθειες παραγωγής ζάχαρης στην Ελλάδα

 

   Η δηµιουργία του νεότερου Ελληνικού Κράτους και οι προσπάθειες του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, αλλά και των Βαυαρών υπό τον Όθωνα, δεν άφησαν ασυγκίνητους τους Έλληνες της ∆ιασποράς, που χάρη στο εµπόριο απέκτησαν σηµαντικό πλούτο.

   Απ’ αυτούς, επισηµαίνουµε το Νικόλαο Στουρνάρη (1806-1853) από το Μέτσοβο, ανεψιό των Μιχαήλ και Κωνσταντίνου Τοσίτσα. Με οικονομικές και εµπορικές σπουδές στο Παρίσι, ανέλαβε τη διεύθυνση του καταστήµατός του στην Αλεξάνδρεια, από το θείο του Μιχαήλ Τοσίτσα, που γρήγορα αναγνώρισε τις ικανότητές του.

 

Πρόδρομος Μποδοσάκης Αθανασιάδης

Ένας άξιος Έλληνας και μεγάλος ευεργέτης

40 χρόνια από το θάνατό του

Πρόλογος

   Υπήρξε μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Από την ηλικία των 15 χρόνων ξεκίνησε την εντυπωσιακή  σταδιοδρομία του ως αλευροβιομήχανος! Στα 27 χρόνια, με ήδη σημαντική περιουσία, πήγε στην Κωνσταντινούπολη. Η γνωριμία του με τον Ελευθ. Βενιζέλο του ενίσχυσε το δημιουργικό ρόλο ως Έλληνα, αλλά “κόλλησε και το μικρόβιο” της πολιτικής. Με τη Μικρασιατική Καταστροφή έχασε την περιουσία του. Από τη δεκαετία του ’30, ανέλαβε τη χρεοκοπημένη εταιρία Πυριτιδοποιείο-Καλυκοποιείο και την έκανε μεγάλη και κερδοφόρα εθνική μονάδα.

Πρόδρομος (Μποδοσάκης)

Αθανασιάδης (φωτ. ΕΛΙΑ)

  Το ίδιο ακολούθησε και στα μεταπολεμικά χρόνια, με την ίδρυση μεγάλων βιομηχανιών, αξιοποιώντας τον ορυκτό πλούτο (λιγνίτη, νικέλιο, χαλκό, κ.ά.), και παράγοντας χημικά, λιπάσματα, οινοπνεύματα, αλλά και σε άλλους τομείς (εριουργία, υαλουργία). Δίκαια ονομάστηκε “μπέης” της ελληνικής βιομηχανίας.

  Ο Αλμπέρτο Μοράβια είπε : “Για να κερδίζεις λεφτά χρειάζεται ταλέντο, αλλά για να ξοδεύεις λεφτά χρειάζεται κουλτούρα”. Με άλλα λόγια, η δημιουργία του πλούτου είναι απόδειξη της αξιοσύνης του μυαλού, αλλά η χρήση του πλούτου είναι επιβεβαίωση του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου. Το Ίδρυμα Μποδοσάκη, το “τελευταίο του παιδί”, όπως το ονόμασε ο ίδιος, αποτελεί - μετά από πολλά άλλα - τη σημαντικότερη προσφορά του στο κοινωνικό σύνολο, εδώ και 40 χρόνια (από το θάνατό του).

  Η γραφή τούτη επιθυμεί να θυμίσει τη δημιουργικότητα κι αξιοσύνη που συνόδευε τους Έλληνες όπου γης, να προβάλλει στη νέα γενιά ένα επιτυχημένο πρότυπο, που συμβάλλει στην εθνική ανάπτυξη, αλλά επιπλέον την ευεργεσία προς την πατρίδα του με σημαντικές δωρεές.

Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                φυσικός

------------------------

Η μερική ή ολική αντιγραφή (copy-paste) και ανάρτηση ή δημοσίευση σε άλλο ηλεκτρονικό ή έντυπο μέσο απαγορεύεται, χωρίς  τη σχετική άδεια του συγγραφέα ή του διαχειριστή το παρόντος μέσου (www. amfictyon.blogspot.gr). Θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται σύμφωνα με το νόμο.

Χριστόφορος Κατσάμπας και ΠΕΙΡΑΪΚΗ-ΠΑΤΡΑΪΚΗ

Άνθρωποι και δημιουργία

Πρόλογος

Χριστόφορος Κατσάμπας

   Ο Γιάννης Τσαρούχης είπε κάποτε : “Ο Έλληνας έχασε ένα μεγάλο κίνητρο που είχε στη ζωή του. Την πείνα.” Από τη φτώχεια και το ταπεινό χωριό του ξεκίνησε ο Χριστόφορος Κατσάμπας. Το κίνητρό του ήταν η δημιουργική ζωή για τον ίδιο και τον τόπο του.

   Γνώρισε ένα προϊόν (το ύφασμα) και αξιοποιώντας το παραγωγικό μυαλό του, στο οικονομικό περιβάλλον της εποχής του, πέτυχε το στόχο του, να παράγει βιομηχανικά και να εμπορευτεί το προϊόν αυτό. Έχοντας και κοινωνική αντίληψη, βοήθησε τον τόπο του, αποτελώντας παράλληλα πρότυπο επιχειρηματία και σεμνού ανθρώπου. Η προσωπικότητά του και το έργο του θα αποδοθούν με σύντομο και περιεκτικό τρόπο.

Βιομηχανικές μονάδες (και βιοτεχνίες) στη Φθιώτιδα (μέρος Β’)

 

συνέχεια από το Α’ μέρος

   i.        Χαρτοποιία Φθιώτιδος ΑΕ

    Η ΧΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ ιδρύθηκε το 1974. Οι βιομηχανικές της εγκαταστάσεις βρίσκονται στη Δαμάστα Λαμίας, και καλύπτουν 10.500 τ.μ. σε οικόπεδο 90 στρεμμάτων. Στις επόμενες δεκαετίες  δεχόταν ανακύκλωση χαρτιού ως πρώτη ύλη, πετυχαίνοντας μείωση του κόστους και συμβάλλοντας στην περιβαλλοντική προστασία.

   Το 2003 εξαγοράστηκε από τον όμιλο El Pack ΑΕ, με σκοπό να παράγει ανακυκλωμένο χαρτί. Η διοικητική έδρα, όπως και ολόκληρου του ομίλου, βρίσκεται στην Αθήνα (Αιγάλεω), και γραφεία πωλήσεων υπάρχουν σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Κόρινθο.

  Το 2011 με εκτεταμένες επενδύσεις, έγινε εκσυγχρονισμός στο εργοστάσιο της Χαρτοποιίας στη Δαμάστα.

   Το 2015 ιδρύθηκε στην Αθήνα η εταιρεία ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ, με σκοπό τη  συλλογή και διαλογή αποκόμματος. Έτσι ολοκληρώθηκε η καθετοποίηση του ομίλου El Pack.

Εργοστάσιο Λαμίας “SOULIS” – Θερμαντικά σώματα

   Τη δεκαετία του ’70, ο Αν. Σούλης, που ήταν και πρόεδρος της ομώνυμης εταιρείας  “ΣΟΥΛΗΣ” Α.Ε., αποφάσισε την κατασκευή εργοστασίου στην περιοχή Λαμίας.  Η εταιρεία του, με έδρα την Αθήνα ασχολείτο με την κεντρική θέρμανση. Τη δραστηριότητά της ήταν η παραγωγή προφίλ αλουμινίου. Το εργοστάσιο αυτό θα κατασκεύαζε θερμαντικά σώματα τύπου ΑΚΑΝS (φέτες καλοριφέρ).

Η θέση του εργοστασίου Soulis στον κόμβο

της ΝΕΟ Αθηνών-Λαμίας

Χαρτοποιία “ΠΑΚΟ”, στην περιοχή Βαθυκοίλου-Πελασγίας Φθιώτιδας

   Από τον Οκτώβριο του 1969 άρχισαν οι εργασίες κατασκευής του εργοστασίου χαρτοποιίας[1] Αναστασίου Ι. Κολιοπούλου & Σια Ο.Ε. (Π.Α.Κ.Ο.), σε χώρο έκτασης 40 στρεμμάτων, που βρίσκεται σε απόσταση 4 Km ανατολικά της Πελασγίας και πλησιέστερα στο χωριό Βαθύκοιλο. Είναι το 2ο εργοστάσιο της ίδιας εταιρίας, εφόσον το πρώτο εργοστάσιο αυτής λειτούργησε από το 1962 στην περιοχή Κιάτου Κορινθίας. Η μονάδα αυτή παρήγαγε χαρτί συσκευασίας. Η έδρα της εταιρείας ήταν αρχικά στο Βέλο Κορινθίας, αλλά μεταφέρθηκε στην Αθήνα (το 1962).

   Ήταν αρχική επένδυση 60 εκατ. δρχ., με προοπτική επέκτασης. Εξοπλίστηκε με ιταλικά μηχανήματα, για απασχόληση 150 ατόμων σε 3 βάρδιες για να κατασκευάζει 14 ποιότητες χάρτου.

Η Βιομηχανία Γάλακτος Λαμίας

   Η ιδέα της δημιουργίας εργοστασίου παστεριώσεως γάλακτος στη Λαμία ξεκίνησε το 1954, αφού έγιναν οι σχετικές μελέτες και εγκρίθηκαν. Παράλληλα, για την ανάπτυξη της αγελαδοτροφίας[1] στην περιοχή έγινε πρόβλεψη για την εισαγωγή 75 γαλακτοφόρων αγελάδων γερμανικής προέλευσης, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του εργοστασίου. Η δυναμικότητα[2] του εργοστασίου ήταν για 3.500 κιλά γάλακτος ημερησίως, εκ των οποίων τα 2.000 κιλά θα τυροποιούνταν και τα υπόλοιπα θα παστεριώνονταν.

Από την εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, 9-11-1961, Λαμία

   Η θεμελίωση[3] του εργοστασίου έγινε στις 24 Μαρτίου 1959 από το βουλευτή Φθιώτιδας και υφυπουργό Εσωτερικών Ευάγ. Καλαντζή. Το εργοστάσιο μετά από ένα χρόνο ήταν έτοιμο. Το συνολικό κόστος υπολογίστηκε σε 6,5 εκατ. δρχ. (με 200 χιλ. δρχ. τη συμμετοχή του φορέα και 1 εκατ. ως επιχορήγηση). Ετησίως προβλεπόταν να επεξεργάζεται 2.500 τόνους γάλακτος. Οι 1.852 τόνοι θα μετατρέπονταν σε τυρί. Θα παράγονταν 912 τόνοι γάλα εβαπορέ, 50 τόνοι σκληρό τυρί, 6,75 τόνοι νωπό βούτυρο και 3 τόνοι μαγειρικό βούτυρο.

  Αφού περατώθηκαν οι εργασίες κατασκευής των κτιριακών εγκαταστάσεων και τοποθετήθηκαν τα μηχανήματα, από τις 6 Νοεμβρίου 1961 το Εργοστάσιο Γάλακτος Λαμίας άρχισε τη λειτουργία[4] του. Από το 1963 ήταν σε πλήρη λειτουργία. Η θέση του είναι γνωστή (βρίσκεται στα Καλύβια Λαμίας).

Εργοστάσιο καλωδίων “MANULI HELLAS”, στην Αγία Μαρίνα Στυλίδας

   Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 (στη μεταπολίτευση) στην περιοχή της Κοινότητος Αγίας Μαρίνας (δυτικά) κατασκευάστηκε το Εργοστάσιο Καλωδίων (ενέργειας και τηλεφωνικών) και Συρμάτινων ειδών με την επωνυμία “ΜΑΝΟΥΛΙ ΕΛΛΑΣ” (Manuli Hellas Cables). Ανήκε στην ομώνυμη εταιρεία, με πρόεδρο τον Ιταλό Manuli.

   Τα εγκαίνια[1] του εργοστασίου έγιναν στις 17 Μαΐου 1975 από τον τότε υφυπουργό Συγκοινωνιών και Επικοινωνιών Παν. Πανουργιά (που ήταν και βουλευτής Φθιώτιδος και επιπλέον καταγόταν από την Αγία Μαρίνα Στυλίδος). Ο τότε νομάρχης Κ. Πνευματικός, στο λόγο του, είπε ότι “η Φθιώτιδα φιλοξενεί 28 βιομηχανικές μονάδες και άλλες 5 υπό κατασκευήν”.

Εταιρεία ΑΓΡΟΠΑΚ ΑΒΕΕ και εργοστάσιο, στη ΒΙ.ΠΕ. Λαμίας

   Το αντικείμενο της εταιρείας Agropack ήταν η κατασκευή και εμπορία χαρτοκιβωτίων και χαρτοτελάρων. Το εργοστάσιο έγινε το 1983, στην ΒΙ.ΠΕ. Λαμίας, σε έκταση 46 στρεμμάτων και με στεγασμένους χώρους 30 στρεμμάτων, διαθέτοντας τότε τον αρτιότερο και πλέον σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό στην Ελλάδα. Ιδρυτής ήταν ο Γ. Μαρούλης.

  Τα προϊόντα της εταιρείας απευθύνονταν σε πολλούς κλάδους νωπών ή κατεψυγμένων, τροφίμων, ποτών, χημικών, φαρμακευτικών, έτοιμου φαγητού, ειδών ζαχαροπλαστικής, κ.ά. Είχε ως πελάτες πολλές και σημαντικές εταιρείες.

Εργοστάσιο πλακιδίων“ΑΚΜΗ”, στο Αυλάκι Στυλίδας

Εργοστάσιο ΑΚΜΗ (από Google Earth)

   Η κατασκευή[1] του Εργοστασίου πλακιδίων “ΑΚΜΗ” του Νικολάου Η. Στασινοπούλου άρχισε την περίοδο 1967-68. Επέλεξε ένα σημείο επάνω στον οδικό άξονα Αθηνών-Θεσσαλονίκης (στο 220ό Km της Εθνικής Οδού), στα νότια του χωριού Αυλάκι. 
   Σε αρχική έκταση 17 στρεμμάτων έγιναν οι εγκαταστάσεις. Η αρχική επένδυση ήταν 150 εκατ. δρχ. και προβλεπόταν η παραγωγή 80 εκατ. πλακιδίων πολυτελείας για επενδύσεις τοίχου και δαπέδων ετησίως. Θα απασχολούσε εργατοτεχνικό προσωπικό 100 ατόμων, με προοπτική διπλασιασμού των. Τις εργασίες διεύθυνε ο Αθ. Αθανασίου.

  Στις 4 Απριλίου 1969 έγιναν τα εγκαίνια[2] του Εργοστασίου[3] της εταιρίας ΑΒΕΕ “ΑΚΜΗ-Στασινόπουλος[4]”, από μέλη της τότε κυβερνήσεως (με επικεφαλής το Νικόλαο Μακαρέζο). Την εταιρεία εκπροσώπησε ο Νικ. Στασινόπουλος, ο οποίος στο λόγο του ανέφερε ότι το Δεκέμβριο 1968 περατώθηκε η αρχική επένδυση 60 εκατ. δρχ., για παραγωγή 17 εκατ. πλακιδίων ετησίως. 
   Σε δεύτερο στάδιο, η επένδυση προβλεπόταν να φτάσει τα 90 εκατ. δρχ. (με τελικό στόχο τα 150 εκατ. δρχ.) για ετήσια παραγωγή 80 εκατ. πλακιδίων. Η αξία του παραγόμενου προϊόντος θα ήταν 160 εκατ. δρχ. Ο μηχανολογικός εξοπλισμός του εργοστασίου ήταν του ιταλικού οίκου SITI, που το εγκατέστησε.

Εργοστάσια “ΒΟΜΒΥΞ” και “ΒΟΜΒΥΚΡΥΛ”

Στην περιοχή Λαμίας

   Η εταιρεία ΒΟΜΒΥΞ έχει μεγάλη ιστορία στο χώρο της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας. Ξεκίνησε από το 1863. Στα μεταπολεμικά χρόνια και συγκεκριμένα το έτος 1956 στράφηκε σε νέους τομείς παραγωγής, δηλ. για νέα είδη μη παραγόμενα στην Ελλάδα.

Κυρ. Κουτρουμπής, πρόεδρος ΒΟΜΒΥΞ

   Πέραν του αρχικού πρώτου εργοστασίου υφαντουργίας, που τότε λειτουργούσε με τελευταίου τύπου υφαντουργικούς ιστούς, με βαφείο, φινιριστήριο, τυποβαφείο και πλεκτήριο, το 1957 η εταιρεία προχώρησε στην ίδρυση του 2ου εργοστασίου ελαστικοποιήσεως συνθετικών νημάτων - με την ονομασία HELLANCA - που απετέλεσε καινοτομία στην Ελλάδα, σε συνεργασία με τον ελβετικό οίκο HEBERLEIN, που κατείχε διεθνές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τις μεθόδους κατασκευής ελαστικοποιημένων συνθετικών νημάτων.

   Η εξαιρετική ποιότητα του νέου προϊόντος το επέβαλε την ελληνική αγορά σε σύντομο χρονικό διάστημα, ξεπερνώντας και τις πλέον αισιόδοξες προσδοκίες.

    Στη συνέχεια η πρωτοπορία της εταιρίας συνεχίστηκε στο έτος 1965 με την ίδρυση στην Κολοκυνθού του τρίτου εργοστασίου παραγωγής συνεχών συνθετικών νημάτων NYLON 6 και 6.6, σε συνεργασία με το γερμανικό οίκο ZYMER. Στη συνέχεια η μονάδα αυτή επεκτάθηκε για να ανέλθει η παραγωγική της ικανότητα σε 7.500 τόνους ετησίως, τόσο σε νήματα NYLON όσο και σε POLYESTER.

   Το 1973, με τη συμπλήρωση 110 ετών δράσεως στο χώρο της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας, όσο και για την προβολή του, ο ΒΟΜΒΥΞ έκρινε σκόπιμο να εξέλθει του στενού οικογενειακού χαρακτήρα και εισήγαγε μετοχές της εταιρείας για διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών

Η εταιρεία ΔΑΝΕΞ στη Στυλίδα (1949-1972)

Πρωτοποριακές εταιρείες στη Φθιώτιδα

Πρόλογος

   Είναι γνωστός ο φυσικός πλούτος της ανατολικής Φθιώτιδας, που λέγεται ελιά. Για την  περιοχή αυτή αποτελεί μονοκαλλιέργεια, με τελικό προϊόν το λάδι, αλλά και τη βρώσιμη ελιά, που έχει μεγαλύτερη εμπορική αξία. 

  Οι προπολεμικές προσπάθειες οργάνωσης των ελαιοπαραγωγών στο Συνεταιρισμό Στυλίδας από το 1920, βελτίωσαν[1] τη θέση των παραγωγών, μέχρι το 1940, αλλά δεν κατάφεραν τη δευτερογενή αξιοποίηση του προϊόντος (ελαιοτριβείο, τυποποίηση του ελαιολάδου και της βρώσιμης ελιάς), ούτε την εμπορία αυτού στο εξωτερικό. Ιδιώτες της περιοχής ίδρυσαν ελαιοτριβεία (π.χ. Λασκόπουλος, κ.ά.) και έκαναν περιορισμένες προσπάθειες εξαγωγών του προϊόντος.

  Στην παρούσα μονογραφία, θα αναφερθεί η περίπτωση του Νικολάου Τζαβούρη, του οποίου η εταιρεία ανέλαβε να καλύψει το κενό, βοηθώντας τον τόπο.

Κωνσταντίνος Παν. Αγαθοκλής

Πρωτοπόροι βιομήχανοι στη Φθιώτιδα

 

Προλεγόμενα

Κωνστ. Π. Αγαθοκλής

   Στην αρχή ήταν … η ιδέα. Είναι όμως απαραίτητο και το προχωρημένο μυαλό για να αξιοποιήσει την ιδέα. Επιπλέον χρειάζεται και ο δραστήριος χαρακτήρας, για να υλοποιήσει όσα οργάνωσε με το δημιουργικό μυαλό του. Όπως συμβαίνει στην ιστορία, για άριστο αποτέλεσμα είναι απαραίτητη η ευνοϊκή συγκυρία. Φαίνεται ότι στην οικογένεια Αγαθοκλή λειτούργησαν όλοι οι ευεργετικοί παράγοντες, για να γίνει ένα τεράστιο εργοστάσιο και μια εκτεταμένη εμπορική εταιρία, στη Φθιώτιδα και ειδικά στη Στυλίδα, μετατρέποντας το όνειρο σε πραγματικότητα.

   Στην παρούσα εργασία, θα δοθεί η προσπάθεια της οικογένειας Αγαθοκλή, με βασικό εκπρόσωπο τον Κωνσταντίνο, να λειτουργήσει στη Στυλίδα μια μεγάλη βιομηχανική μονάδα, με παράλληλη εμπορική δράση, εγκαινιάζοντας  τη βιομηχανική εποχή στην κεντρική Στερεά Ελλάδα.

Α. Η αρχή και η καταστροφή

   Ο Παναγιώτης Αγαθοκλής καταγόταν από το Άργος. Εγκαταστάθηκε στον Πειραιά, όπου είχε κατάστημα Γενικού Εμπορίου (μεγαλομπακάλικο της εποχής). Εκεί έκανε και την οικογένειά του.

   Τέκνα του ήταν : Ηρακλής (;-1894), Κωνσταντίνος (;-1908), Σωτήριος (;-1918), Γεώργιος (;-1921), Αριστείδης[1] (;-1921) και (κόρες) Μαριγώ, Καλλιόπη (;-1902), Αρχοντούλα. Όλα τα άρρενα τέκνα ασχολήθηκαν με το εμπόριο αρχικά στον Πειραιά. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για τα πρώτα χρόνια της εμπορικής δραστηριότητας της οικογένειας.

Μεταλλεύματα νικελίου στην Ελλάδα και ΛΑΡΚΟ

Ο ορυκτός πλούτος της Λοκρίδας

Πρόλογος

  Το ελληνικό υπέδαφος είναι πλούσιο με ορυκτά, που όμως η χώρα δεν μπόρεσε κατά το 19ο αι. να τα αξιοποιήσει. Μερικά ορυκτά περιέχουν σημαντικά μέταλλα σε αναλογία, που συμφέρει οικονομικά η εκμετάλλευσή τους. Στην παρούσα εργασία θα αναφερθούμε στα σιδηρονικελιούχα μεταλλεύματα, που αφθονούν στην περιοχή της Λοκρίδας, από τα οποία παράγεται το νικέλιο.

   Οι προσπάθειες που έγιναν τόσο για τον εντοπισμό, αλλά και την απόκτηση τεχνογνωσίας, ώστε από το μετάλλευμα, με τη λειτουργία του εργοστασίου ΛΑΡΚΟ, να παραχθεί το νικέλιο, θα δοθούν με ιστορική συνέχεια, αλλά με όσο γίνεται συνοπτικό και κατανοητό τρόπο.

1. Το νικέλιο

  

   Είναι σημαντικό μέταλλο[1] με πολλές εφαρμογές. Υπάρχει μόνο σε ορυκτά μεταλλεύματα, κυρίως ενωμένο με το σίδηρο (σιδηρονικέλιο) σε αναλογία 20-40 % σε νικέλιο. Στην Ελλάδα σημαντικά κοιτάσματα[2] υπάρχουν στη Φθιώτιδα (περιοχή Λοκρίδας), Βοιωτία, Εύβοια και Καστοριά.

Νομίσματα από νικέλιο της ΕΣΣΔ (ρούβλια) 

(δεκαετία’80)

   Το νικέλιο και τα κράματά του είναι πολύτιμα για την αντοχή, ελαστικότητα, καλή θερμική και ηλεκτρική αγωγιμότητα, αντοχή στη διάβρωση, μαγνητικές ιδιότητες και ως καταλύτης[3].  Χρησιμοποιείται κυρίως για παραγωγή ανοξείδωτου χάλυβα, σε άλλα κράματα, σε επιμετάλλωση, χύτευση μετάλλων και σε συσσωρευτές.

2. Μεταλλευτικές προσπάθειες στη Στερεά Ελλάδα κατά το Μεσοπόλεμο

     Στη διάρκεια του πρώτου τετάρτου του 20ού αι. (1900-1925), οι μεταλλευτικές επιχειρήσεις ασχολήθηκαν περισσότερο με την εξόρυξη και τη διάθεση φυσικών μεταλλευμάτων, παρά με την εκκαμίνευση και τον εμπλουτισμό τους. Έτσι, οι πρώτες ύλες, ακατέργαστες όπως έβγαιναν, έφευγαν στο εξωτερικό, όπου μετατρέπονταν σε προϊόντα από τα οποία αγόραζε η Ελλάδα, σε ακριβές μάλιστα τιμές.

   Από το 19ο αι. οι ελληνικές πρώτες ύλες δεν μπορούσαν να αξιοποιηθούν για οικονομικούς λόγους και έπρεπε να προσελκυσθεί το ξένο κεφάλαιο. Για αυτό το σκοπό, από ειδικούς, γράφτηκαν[4] ειδικές εκθέσεις και πραγματείες, που στάλθηκαν στο εξωτερικό, για να δείξουν στους Ευρωπαίους κεφαλαιούχους τον μεταλλευτικό πλούτο της χώρας.

   Από το 1910, στη Λάρυμνα, η μεταλλευτική εταιρία «Λοκρίς» είχε ανακαλύψει τα νικελιούχα μεταλλεύματα της περιοχής. Μέχρι το  1918 εξόρυξε 85.997 τόνους μεταλλεύματα, τα οποία με την τότε μέση τιμή των 39,08 δρχ. τον τόνο (FOB Λάρυμνα), απέφεραν έσοδα 3.360.000 δρχ.

Αξιοποίηση του ελληνικού βωξίτη

Από το βωξίτη στο αλουμίνιο

Πρόλογος

  Η Ελλάδα είναι χώρα κυρίως ορεινή, το δε έδαφός της πέρασε πολλές γεωλογικές μεταβολές. Αποτέλεσμα αυτών ήταν ο σχηματισμός σημαντικών ορυκτών, που περιέχουν μέταλλα σε μεγάλες συγκεντρώσεις. Στην παρούσα περίπτωση μας ενδιαφέρει το αλουμίνιο, ένα πολύ σημαντικό μέταλλο, που παράγεται από ένα μετάλλευμα το βωξίτη[1], με σημαντικά κοιτάσματα[2] στην Ελλάδα (τα μεγαλύτερα της Ευρώπης).

   Η ανακάλυψη και αξιοποίηση του ελληνικού βωξίτη είναι το θέμα της παρούσης εργασίας και θα αποδοθεί όσο γίνεται με συνοπτικό και κατανοητό τρόπο.

1. Το αλουμίνιο

   Στα παλαιότερα χρόνια ήταν άγνωστο. Ουσιαστικά είναι το μέταλλο του 20ού αιώνα. Κι όμως είναι από τα πλέον άφθονα συστατικά[3] του πλανήτη μας. Ελεύθερο αλουμίνιο (στη Χημεία λέγεται αργίλιο) δεν υπάρχει, αλλά ενωμένο με άλλα χημικά στοιχεία βρίσκεται σε 270 και πλέον ορυκτά. Για βιομηχανική παραγωγή του αλουμινίου, η κύρια πηγή είναι ο βωξίτης.

  Για πρώτη φορά, ως χημικό στοιχείο, το αλουμίνιο ανακαλύφθηκε το 1808 από τον άγγλο χημικό Ντέιβι (Davy). Ο Δανός Χανς Έρστεντ (1825) και ο Γερμανός Βέλερ (1827) το απομόνωσαν. Ο Γάλλος Πιέρ Μπερτιέ (Berthier) πρώτος ανακάλυψε και απομόνωσε το αλουμίνιο από το βωξίτη. 

Αλουμινένια δεκάρα του 1966

   Το 1886 οι Hall & Heroult ανακάλυψαν μέθοδο βιομηχανικής παραγωγής του αλουμινίου από μίγμα αλουμίνας (οξείδιο του αργιλίου) και κρυολίθου[4] σε μορφή τήγματος. Αυτό ηλεκτρολύεται με συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 150.000 Αμπέρ. Το τηγμένο (λιωμένο) αλουμίνιο συλλέγεται στο βυθό μιας ηλεκτρολυτικής λεκάνης (πισίνας). Η ηλεκτρόλυση είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα διαδικασία. Ένα μέσο εργοστάσιο αλουμινίου καταναλώνει ρεύμα όσο μια μικρή πόλη.

   Ο βωξίτης είναι μίγμα ορυκτών, με κυριότερο το μετάλλευμα με αργίλιο (ή αλουμίνιο). Οικονομικά εκμεταλλεύσιμος θεωρείται όταν έχει περισσότερο από 45-50% οξείδιο του αργιλίου (αλουμίνα) και λιγότερο από 20% σκουριά (σιδήρου).

   Από το βωξίτη, με τη μέθοδο Bayer (1889) παράγεται καθαρή αλουμίνα (με καυστικό νάτριο). Σε παγκόσμια κλίμακα από το 1900 άρχισε η παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων αλουμινίου, με 8.000 τόνους. Το 1999 η παραγωγή έφτασε τα 24 εκατ. τόνους.

Καπνοβιομηχανίες στην ανατολική Στερεά Ελλάδα και Εύβοια

Πρόλογος

   Είναι γνωστή η ιστορία του φυτού καπνός, που έφερε ο Κολόμβος στην Ευρώπη, μετά την ανακάλυψη της Αμερικής (1492). Ήταν μια συνήθεια των Ινδιάνων που τον έκαιγαν για να εισπνεύσουν τον καπνό, για θρησκευτικούς-θεραπευτικούς λόγους. Τον ονόμαζαν tobaccos. Επιστρέφοντας ήρθε ο καπνός στην Ευρώπη. Το φυτό καλλιεργήθηκε από το 1550 στην Ισπανία, στην Πορτογαλία και μετά στο Βέλγιο. Ο Γάλλος πρέσβης στην Πορτογαλία Jean Nicot, το 1560 έστειλε καπνό στην Αικατερίνη των Μεδίκων, για θεραπεία από ημικρανίες. Ακολούθησε η εξάπλωση της χρήσης του καπνού, πρώτα για θεραπευτική χρήση. Η συνήθεια του καπνίσματος διαδόθηκε σε πολλές χώρες έκτοτε.

  Στην παρούσα εργασία θα δοθούν τα (περιορισμένα δυστυχώς) στοιχεία για τις καπνοβιοτεχνίες-καπνοβιομηχανίες, που δημιουργήθηκαν στη Στερεά Ελλάδα, με όσο γίνεται σύντομο τρόπο.

1. Ο καπνός στην Ελλάδα (ποικιλίες, καλλιέργεια)

   Από τις αρχές του 16ου αιώνα ο καπνός έγινε γνωστός στην Ελλάδα, από τη Δύση. Η καπνοκαλλιέργεια άρχισε από τη Μακεδονία και τη Θράκη. Αργότερα επεκτάθηκε νοτιότερα (Λαμία, Λειβαδιά, Άργος, Καλαμάτα). Στην Ελλάδα καλλιεργήθηκαν οι ποικιλίες ανατολικού τύπου (όπως λέγονται) από τις οποίες οι πιο γνωστές είναι :

1.    Μπασμά(ς) : Παραγόταν σε Ανατ. Μακεδονία και Θράκη.

2.    Κατερίνη : προήλθε από σπόρους ποικιλίας της Σαμψούντας. Καλλιεργήθηκε στην Κατερίνη.

3.    Καμπά-Κουλάκ : Καλλιεργήθηκε σε Κεντρική-Δυτική Μακεδονία και Θράκη.

4.    Μυρωδάτα Αγρινίου.

5.    Τσεμπέλια Αγρινίου

6.    Μαύρα : Καλλιεργήθηκαν σε Θεσσαλία και Αργολίδα.

   Οι ποικιλίες αυτές διαφέρουν μεταξύ τους στο σχήμα του φύλλου, στο μέγεθος, στο χρωματισμό, στο άρωμα (αν έχουν), στη γεύση, κ.ά. Από περιοχή σε περιοχή διαφέρουν τα φύλλα και της ίδιας ποικιλίας, εφόσον είναι διαφορετική η  σύσταση του εδάφους, το υψόμετρο, η θέση, η ηλιοφάνεια.

Φύλλα καπνού

   Τα κατώτερα φύλλα του φυτού έχουν λιγότερη νικοτίνη και λιγότερη αξία. Από τη μέση του βλαστού και πάνω  αναδεικνύονται τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας (γεύση, ποιότητα, άρωμα). Υπάρχουν λεπτόφυλλες και παχύφυλλες ποικιλίες καπνού. Περισσότερα τσιγάρα δίνουν οι λεπτόφυλλες.

   Οι κλασσικές ποικιλίες των ελληνικών ανατολικών καπνών (μπασμάς, Κατερίνη, μπασμάς-κουλάκ) είναι εξαιρετικής ποιότητας με ευχάριστο άρωμα και καλή γεύση, που γίνονταν τσιγάρα είτε μεμονωμένες είτε σε χαρμάνια. Η ζήτησή τους (λόγω της υψηλής ποιότητας) ήταν πάντα πολύ μεγάλη, παρά την υψηλή τιμή αυτών των καπνών.

Ηλεκτρική Εταιρία Λαμίας (1911-1958)

Εισαγωγή

H

μεταφορά της ηλεκτρικής ενέργειας για φωτισμό άρχισε το 1878 από τους εφευρέτες Lane-Fox στην Αγγλία και Edison στην Αμερική.  Οι πρώτοι σταθμοί[1] λειτούργησαν στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη το 1882. Παρήγαγαν συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα με χαμηλή τάση. Εξυπηρετούσαν μόνο κοντινές περιοχές, όπου η χαμηλή τάση ήταν αποδοτική. Σε άλλες πόλεις ήταν αδύνατη η μετάδοση, λόγω μεγάλων απωλειών στη μεταφορά. Έτσι κάθε πόλη δημιούργησε το δικό της, ή τους δικούς της ξεχωριστούς σταθμούς (στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν πολλοί σταθμοί).

Ο πρώτος λαμπτήρας (Έντισον, 1874)

   Από το 1881, εμφανίζονται ευρεσιτεχνίες για «σύστημα διανομής εναλλασσομένου ρεύματος».  Αγοράστηκαν από την αμερικανό εφευρέτη και βιομήχανο Τζώρτζ Γουέστινχάουζ. Χρησιμοποίησαν μετασχηματιστές και έτσι φάνηκε το πλεονέκτημα στη μεταφορά του εναλλασσόμενου ρεύματος, ως προς το συνεχές ρεύμα. Ο ίδιος αγόρασε επίσης την πολυφασική γεννήτρια του Κροάτη εφευρέτη Νίκολα Τέσλα. Οι ηλεκτρικές γεννήτριες έπαιρναν τότε κίνηση από ατμομηχανές.

      Το 1903, αντί για ατμομηχανές χρησιμοποιούνται οι ατμοστρόβιλοι και βελτιώνεται η απόδοση. Τελικά, χρησιμοποιείται και επικρατεί η υδροηλεκτρική μέθοδος. Από το 1920 κατασκευάζονται μεγάλα υδροηλεκτρικά εργοστάσια, και γραμμές μεταφοράς της  ηλεκτρικής ενέργειας σε υψηλή εναλλασσόμενη τάση.

       Έτσι, στις αρχές του 20ού  αιώνα, η ηλεκτρική ενέργεια έχει  πλέον επικρατήσει σαν μέσο φωτισμού, κίνησης μηχανών στις βιοτεχνίες και τα εργοστάσια, σε σχέση με τις παραδοσιακές μορφές ενέργειας (ξύλα, κάρβουνο, φωτιστικό πετρέλαιο, ασετιλίνη), που από παλιά χρησιμοποιούσε ο άνθρωπος. Ο ηλεκτρισμός ήταν πιο καθαρή μορφή ενέργειας και πιο εύκολη στη μεταφορά και τη χρήση, τόσο  στην πόλη (κατοικίες, δημοτικός φωτισμός) όσο και στη βιομηχανία. Νωρίτερα, τον 19^ο  αιώνα  και τις αρχές του 20^ού, η κίνηση των βιοτεχνιών και εργοστασίων γινόταν κυρίως με τις ατμομηχανές, και πολύ λιγότερο με υδατοπτώσεις (νερόμυλοι, νεροπρίονα, νεροτριβές, κ.ά.) ή με τον άνεμο (ανεμόμυλοι).

Βιοτεχνίες – Βιομηχανίες της Λαμίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου

Γενικα

 Διαφήμιση στην εφ. "Η ΕΠΑΡΧΙΑ", 1931, Λαμία

Οι παραγωγικές μονάδες μεταποίησης που δημιουργήθηκαν και επέζησαν στην περιοχή μας είχαν τα παρακάτω χαρακτηριστικά :

α)  Ήταν όλες οικογενειακού χαρακτήρα (ατομικές, μεταξύ αδελφών, ή της πολυμελούς ευρύτερης οικογένειας).

β) Οι ενεργειακές πηγές στηρίζονταν στην υδραυλική ενέργεια (από το νερό) και στον ατμό (με ατμομηχανές). Υδρόμυλους χρησιμοποιούσαν κυρίως για άλεσμα δημητριακών (σιτάρι, καλαμπόκι, κ.ά.), αλλά και σαν πριονιστήρια και νεροτριβές. Η θέση των υδρόμυλων ήταν  εκεί όπου υπήρχαν νερά, κατάλληλα για παραγωγή κινητικής ενέργειας. Στα εργοστάσια όμως των πόλεων ήταν αναγκαία η ατμομηχανή για την κίνηση των μηχανών. Η μετάδοση της κίνησης στα διάφορα μηχανήματα γινόταν με λουριά (ιμάντες).

γ) Τα εργαστήρια και οι βιοτεχνίες στηρίζονταν στην ανθρώπινη ενέργεια. Χρησιμοποιούσαν χειροκίνητες ή ποδοκίνητες μηχανές (πλεκτομηχανές, ραπτομηχανές, ξύλινους αργαλειούς, τροχιστήρια, κ.ά.). Αργότερα θα χρησιμοποιηθούν οι πετρελαιομηχανές και κυρίως η ηλεκτρική ενέργεια, που μπορούσε να μεταφερθεί με γραμμές μεταφοράς σε απόσταση.

δ) Οι πρώτες ύλες ήταν αγροτικά προϊόντα του τόπου μας όπως βαμβάκι, μαλλί, δέρματα, δημητριακά, λάδι καπνός, αμπέλια, ξυλεία, κ.ά.

ε) Η παραγωγή των μεταποιητικών μονάδων ήταν προσαρμοσμένη στην κατανάλωση για την περιοχή Φθιώτιδας και γειτονικών νομών. Αργότερα επέκτειναν τις αγορές στη Θεσσαλία (σε γεωργικά εργαλεία, σπορέλαια, κ.ά.).

ζ) Το μέγεθος των μονάδων (σε κεφάλαια, μηχανήματα, αριθμό απασχολούμενων εργατών-τεχνιτών και   η  καταναλισκόμενη ενέργεια) ήταν  μικρό.

   Θα τις χαρακτηρίσουμε λοιπόν Βιοτεχνίες. Λίγες μονάδες θα χαρακτηριστούν βιομηχανίες (μικρές ή μεγάλες).

Για την κοινωνία της Λαμίας, την περίοδο που αναφερόμαστε, πλεόναζε ο χαρακτηρισμός «βιομηχανία» ή «εργοστάσιο» για ο,τιδήποτε χρησιμοποιούσε κάποια μηχανή, αντί του σωστού όρου Βιοτεχνία ή  Εργαστήριο. Σε διαφημίσεις της εποχής ή σε  κάρτες επισκεπτηρίου δήλωναν: Κωνσταντίνος Τσέλιος - Βιομήχανος, ή Κωνσταντίνος Γ. Κωνσταντέλλος , Χημικός-Βιομήχανος, κ.ά. Ήταν χαρακτηρισμοί που είχαν μόνο κοινωνικό αντίκρισμα και όχι οικονομική μεταποιητική επένδυση.