Από το χωριό Ροσκά Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1922)

Προλεγόμενα

  Το χωριό Ροσκά είναι ένα πολύ ορεινό χωριό του νομού Ευρυτανίας, ανάμεσα στο Παναιτωλικό Όρος και την Οξυά των Βαρδουσίων, μέσα στα έλατα, σε υψόμετρο 1000 μ. Δεν την έχω επισκεφθεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από τη Ροσκά. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 10 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2026. 

 

Το χωριό Ροσκά (Η φωτογραφία ελήφθη από το Διαδίκτυο)

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκε αρκετός χρόνος επίμονης απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 6 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων και τελικά ανευρέθηκαν στοιχεία για τα 10 άτομα. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τη Ροσκά, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν σ’ αυτήν. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από τηΡοσκά, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος

                  φυσικός

 -------

 Αυτοδιοικητικά

Οικισμός Ροσκά

   Από τις 30 Σεπτεμβρίου 1836 ο οικισμός Ροσκά ορίστηκε ως έδρα του δήμου Πετραίων του νομού Ακαρνανίας και Αιτωλίας. Ο δήμος Πετραίων περιλάμβανε τα χωριά (οικισμούς) Σέλιτσας, Δολιανών, Ψιανών, Κοντίβας, Κόπραινας και Τέρνου. Στις 3 Νοεμβρίου 1836, ο οικισμός Ροσκά αποσπάστηκε από το δήμο Πετραίων και προσαρτήθηκε στο δήμο Ευρυτάνων.

   Στις 31 Αυγούστου 1912 ο οικισμός Ροσκά αποσπάστηκε από το δήμο Ευρυτάνων. Συστάθηκε Κοινότητα Ροσκάς με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Το 1920 είχε προσαρτηθεί στην Κοινότητα και ο οικισμός Δολιανά.

   Στις 22 Μαρτίου 1943 η Κοινότητα Ροσκάς αποσπάστηκε από το νομό Αιτωλοακαρνανίας και πλέον υπάγεται στο νομό Ευρυτανίας.

   Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 (σχέδιο “Καποδίστριας”) η Κοινότητα Ροσκάς καταργήθηκε και ο οικισμός Ροσκά προσαρτήθηκε στο δήμο Δομνίστας. Στις 7 Ιουνίου 2010 (σχέδιο “Καλλικράτης”), ο δήμος Δομνίστας καταργήθηκε και ο οικισμός Ροσκά προσαρτήθηκε στο δήμο Καρπενησίου

   Ο πληθυσμός της (απογραφή 2011) ήταν 107 κάτοικοι.

 

1.   Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]

   Από τους 10 μετανάστες που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, οι περισσότεροι (5 άτομα) έφυγαν το έτος 1910. Συνολικά καταγράφηκαν 6 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα).

   Το ποσοστό που μετανάστευσε (τα 10 άτομα) ως προς τον πληθυσμό του χωριού ήταν 5,5 %, που είναι μικρότερο από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (που ήταν 8%). Η περιοχή είχε μόνο κτηνοτροφία, ήταν πολύ ορεινή και κάλυπτε ικανοποιητικά τη ζωή[2] των κατοίκων της. Παράλληλα όμως ήταν και ο φόβος του μακρινού κι αγνώστου τόπου όπου θα πήγαιναν,

    Οι μετανάστες ήταν μόνον άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή προκύπτει ότι περισσότεροι ήταν οι μετανάστες με ηλικίες 21-30 ετών (5 άτομα). Ακολούθησαν οι μετανάστες μικρότερων ηλικιών μέχρι και 20 ετών (με 4 άτομα). Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από το χωριό Ροσκά, δίνεται στον πίνακα 3.

                Μικρότερη ηλικία μετανάστη :

Κρίκος Χρήστος, ετών 18 (πήγε το 1912)

               Μεγαλύτερη ηλικία μετανάστη :

Βάρσος Δημήτριος, ετών 39 (πήγε το 1922)

   Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 24 έτη!

    Οι περισσότεροι μετανάστες από το χωριό Ροσκά ήταν άγαμοι. Πιο συγκεκριμένα, από τους 10 μετανάστες, οι 9 ήταν άγαμοι και μόνον 1 ήταν έγγαμος.

   Από τις οικογένειες του χωριού, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :

 

 

   Συνολικά έγιναν 6 ταξίδια, που διακίνησαν τους 10 μετανάστες από το χωριό Ροσκά. Όλοι οιμετανάστες έφυγαν από το λιμάνι της Πάτρας. Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

  Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση οι περισσότεροι μετανάστες από το χωριό Ροσκά έφυγαν με ξένα πλοία. Με ελληνικό πλοίο έφυγε μόνο 1 άτομο.

   Σε σύγκριση, τα μεμονωμένα ταξίδια ήταν ίσα με αριθμό με τα ομαδικά. Συγκεκριμένα, έγιναν 3 μεμονωμένα ταξίδια και  άλλα 3 ομαδικά. Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για  επαναπατρισμό.

    Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από τη Ροσκά φαίνονται στον Πίνακα 7. Μοναδική προτίμηση αυτών ήταν η πολιτεία και πόλη της Νέας Υόρκης. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 7.

                 2.   Επαγγέλματα των μεταναστών

   Μόνον ένα επάγγελμα (εργάτης) δηλώθηκε για όλους.

 

      3. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από το χωριό Ροσκά

   Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες από το χωριό Ροσκά που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών από το χωριό Ροσκά δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

α/α          Ονοματεπώνυμο                    χρ. άφιξης  ηλικία  έγγαμος      Πλοίο που ταξίδεψε    Λιμάνι αναχώρ.

1             Βάρσος Βασίλειος                12-10-1910      19       όχι        Martha Washington         Πάτρα

2             Βάρσος Δημήτριος               3-4-1912         24       όχι        Laura                           Πάτρα

3             Βάρσος Δημήτριος               1-9-1922         39       όχι        King Alexander               Πάτρα

4             Βάρσος Σπυρίδων                14-4-1910        19       όχι        Alice                            Πάτρα

5             Κατσίρας Ιωάννης                13-3-1911        25       όχι        Martha Washington         Πάτρα

6             Κρίκος Θεόδωρος                30-9-1907        27       όχι        Francesca                     Πάτρα

7             Κρίκος Χρήστος                   14-4-1910        18       όχι        Alice                            Πάτρα

8             Κρίκος Χρήστος                   13-3-1911        19       όχι        Martha Washington         Πάτρα

9             Μυζήθρας  Δημήτριος           12-10-1910      23       όχι        Martha Washington         Πάτρα

10           Παναγιωτόπουλος Ιωάννης    12-10-1910      25       ναι        Martha Washington         Πάτρα

 

5.  Χρονικό της  μετανάστευσης από το χωριό Ροσκά στην Αμερική

 

i.       Ο πρωτοπόρος του 1907

   Ο άνθρωπος που “άνοιξε το δρόμο” προς την Αμερική ήταν ο Θεόδωρος Κρίκος. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1907 αναχώρησε από το λιμάνι της Πάτρας με το πλοίο “Francesca” και στις 30 Σεπτεμβρίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 27 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κώστας. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 10 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, κοντά στον αδερφό του Σπυρίδωνα[4].

 

ii.     Η θαρρετή συνέχεια στο 1910

   Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν δύο ομαδικά ταξίδια με πλοία προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 4 άτομα από το χωριό. Πιο συγκεκριμένα :

   Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1910 έγινε από δύο άτομα, τους : Σπυρ. Βάρσο και Χρ. Κρίκο. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 28 Μαρτίου έφυγε με το πλοίο “Alice” και στις 14 Απριλίου έφτασε στην Αμερική. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι:

·         Ο Σπυρίδων Βάρσος ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Γεώργιος. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Δημήτριος Βάρσος[5].

·         Ο Χρήστος Κρίκος ήταν 18 ετών. Στο χωριό ήταν ο πατέρας του Κώστας. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στη Νέα Υόρκη, κοντά στον αδερφό του Θεόδωρο.

 

Ατμόπλοιο “Alice” (Photo: Eric Johnson)

   Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1910 Από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Martha Washington” και στις 12 Οκτωβρίου αφίχθηκε στις Η.Π.Α. Επιπλέον στοιχεία του αρχείου μας γνωρίζουν ότι :

·         Ο Βασίλειος Βάρσος ήταν 19 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Διονύσιος (Denis). Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέας Υόρκη, όπου ήταν ο θείος του Ιωάννης Βαζούρας.

·         Ο Δημήτριος Μυζήθρας ήταν 23 ετών. Στο χωριό είχε τη μητέρα του Λάμπρω. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, κοντά στον ξάδερφό του Δημήτριο Βάρσο.

·         Ο Ιωάννης Παναγιωτόπουλος ήταν 25 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Ελένη. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Γεώργιος Παλιούρας.

 

Ατμόπλοιο“Martha Washington”  (Photo: Richard Faber Collection)

          iii.       Μία ομαδική αναχώρηση στο 1911

   Έγινε από δύο άτομα, τους : Ιωάν. Κατσίρα και Χρ. Κρίκο. Στις 27 Φεβρουαρίου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “MarthaWashington” και στις 13 Μαρτίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Πρόσθετες πληροφορίες του αρχειακού υλικού μας αναφέρουν ότι :

·         Ο Ιωάννης Κατσίρας ήταν 25 ετών. Το όνομα της μητέρας του ήταν Βασίλω. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Γεώργιος Παλιούρας.

·         Ο Χρήστος Κρίκος ήταν 18 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κώστας. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, κοντά στον αδερφό του Θεόδωρο Κρίκο.

 

Ατμόπλοιο Laura (Photo: Peabody Essex Museum)

         iv.    Μία μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912

   Έγινε από το Δημήτριο Βάρσο. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 18 Μαρτίου ταξίδεψε με το πλοίο “Laura” και στις 3 Απριλίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 24 ετών. Στη Ροσκά είχε τη μητέρα του Μαρία. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, κοντά στον ξάδερφό του Βασίλειο Βάρσο.

 

 

v.         Μία μεμονωμένη (κα τελευταία) αναχώρηση στο 1922

   Έγινε από το Δημήτριο Βάρσο. Στα μέσα Αυγούστου 1922, όταν στη Μικρά Ασία “έσπασε” το μέτωπο και ακολούθησε η Καταστροφή, ο Δημήτριος Βάρσος αναχώρησε από το λιμάνι της Πάτρας με το ελληνόκτητο πλοίο “King Alexander” και την 1η Σεπτεμβρίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν τότε 39 ετών. Άλλα στοιχεία λείπουν, από πρόβλημα του αρχείου.

 

Ατμόπλοιο “King Alexander”

------------------------

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

 

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Απογραφές πληθυσμού 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Ευρυτάνες μετανάστες στην Αμερική (1899-1924)”, από Οκτ. 2015, σε μπλογκwww.amfictyon.blogspot.gr

6.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από το  Μικρό Χωριό Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1900-1939)”. Ανέκδοτη εργασία από το Φεβρουάριο 2018. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 24 Μαρ. 2018.

7.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : Από τον Τέρνο (ή Μεσοκώμη) Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1901-1932). Ανέκδοτη εργασία από το Σεπτέμβριο 2022. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 18 Σεπτεμβρίου 2022.

8.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

9.    περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.

10.  εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.

11.  «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.

12.  Θ.  Ανθογαλίδου  «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html

13.  Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις»,  2-5-2004, από το Διαδίκτυο.

14.  Ιστοσελίδα http://www.mariailiaki.gr/

15.  Βικιπαίδεια

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Στο σύνολο των 10 μεταναστών από το  χωριό Ροσκά, δεν βρέθηκε κανένας αναλφάβητος!

[3]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.

[4]Βρέθηκε ένας μετανάστης με το όνομα αυτό, που πήγε στην Αμερική το Μάιο 1907, σε ηλικία 26 ετών. Δήλωσε ότι γεννήθηκε στο Καρπενήσι. Στη συνέχεια έκανε άλλα 2 ταξίδια, το 1914 και το 1921. Τότε δήλωσε ως πατρίδα του το Μικρό Χωριό.

[5]Από το χωριό Τέρνος. Πήγε στην Αμερική το 1909, σε ηλικία 24 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Επαμεινώνδας. Προορισμός του για δουλειά ήταν η Νέα Υόρκη.