Από τη Δραμάλα (ή Μακρολίβαδο) Δομοκού, μετανάστες στην Αμερική (1910-1912)

 Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος, φυσικός

 

Προλεγόμενα

Μακρολίβαδο (ελήφθη από το https://www.google.com)

   Η Δραμάλα (μετονομάστηκε σε Μακρολίβαδο) Δομοκού είναι ένα ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 590 μ.,στους βόρειους πρόποδες του όρους Όθρυς και στα νότια της πρώην λίμνης Ξυνιάδας. Ανήκει διοικητικά στο δήμο Δομοκού. Δεν το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν απ’ τη Δραμάλα. Βρέθηκαν στοιχεία για 11 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2026.

   Η έρευνα έγινε μέσω του Διαδικτύου, από το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από τη Δραμάλα, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν ή κατοικούσαν σ’ αυτή.

 

   Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να δήλωσαν άλλον τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λαμία). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από τη Δραμάλα, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

---

 Αυτοδιοικητικά

 Από τον οικισμό Δραμάλα στο Μακρολίβαδο

   Από τις 2 Απριλίου 1883 ο οικισμός Δραμάλα, προσαρτήθηκε στο δήμο Μελιταίας του νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος.

   Στις 31 Αυγούστου 1912, ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Μελιταίας. Συστάθηκε Κοινότητα Δραμάλας, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1928, η Κοινότητα και ο οικισμός μετονομάστηκαν σε Μακρολίβαδον.

  Στις 31 Μαρτίου 1943, ο νομός Φθιώτιδος και Φωκίδος διαιρέθηκε και ο οικισμός (και η Κοινότητα) υπάγονται πλέον στο νομό Φθιώτιδος.

   Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 (σχέδιο “Καποδίστριας”) η Κοινότητα Μακρολίβαδου καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Δομοκού.

    Ο πληθυσμός του (απογραφή 2011) ήταν 202 κάτοικοι.

 

1.  Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]

   Από τους 11 μετανάστες που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, οι περισσότεροι (7) έφυγαν το έτος 1912 (ποσοστό 64 %). Συνολικά έγιναν 5 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα).

   Το ποσοστό που μετανάστευσε ήταν 3,5% του πληθυσμού, που είναι το μισό περίπου από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (ήταν 8%). Η περιοχή είχε κυρίως γεωργία και  κτηνοτροφία καισχετικά κάλυπτε τις ανάγκες[2] των κατοίκων της.

    Οι μετανάστες ήταν όλοι άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή συμπεραίνουμε ότι κυριάρχησαν οι παραγωγικές ηλικίες 21-30 ετών (με 7 άτομα). Ακολούθησαν οι μεγαλύτερες ηλικίες 31-40 ετών (με 3 άτομα). Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από τη Δραμάλα, δίνεται στον πίνακα 3.

   Μικρότερη ηλικία μετανάστη :

Αλεξανδρής Ηρακλής, ετών 19 (πήγε το 1910)

  Μεγαλύτερη ηλικία είχε :

      Κόκκινος Ιωάννης, ετών 39 (πήγε το 1912) 

   Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 27 έτη.

   Οι περισσότεροι μετανάστες της Δραμάλας ήταν έγγαμοι. Πιο συγκεκριμένα, από τους 11 μετανάστες, οι 8 ήταν έγγαμοι(ποσοστό 73 %) και οι υπόλοιποι 3 ήταν άγαμοι.

   Συνολικά έγιναν 5 ταξίδια, που διακίνησαν τους 11 μετανάστες από τη Δραμάλα. Οι περισσότεροι μετανάστες (5 άτομα) έφυγαν από το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης (ποσοστό 45 %), ενώ από το λιμάνι της Πάτρας έφυγαν 4 μετανάστες. Οι υπόλοιποι έφυγαν από άλλο ξένο λιμάνι (βλ. πίνακα 5). Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

  Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση όλοι οι μετανάστες της Δραμάλας έφυγαν με ξένα πλοία.

   Σε ένα ταξίδι, από το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης, το 1910 έφυγαν 4 μετανάστες της Δραμάλας με το πλοίο “San Giorgio”. Το έτος 1912, από το λιμάνι της Πάτρας, σε ένα ταξίδι έφυγαν 3 μετανάστες με το πλοίο “Martha Washington”. Σε σύγκριση, τα ομαδικά ταξίδια ήταν περισσότερα από τα μεμονωμένα. Συγκεκριμένα, έγιναν 3 μεμονωμένα και 2 μεμονωμένα ταξίδια.

   Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.

   Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες της Δραμάλας φαίνονται στον Πίνακα 7. Οι σχετικά περισσότεροι (5 άτομα) επέλεξαν την πολιτεία του Ουισκόνσιν (ποσοστό 45%) για την πόλη Οράικον (Horicon). Ακολούθησε η πολιτεία του Ιλινόις, με προορισμό το Σικάγο. Μεμονωμένες προτιμήσεις καταγράφηκαν στις πολιτείες της Μασαχουσέτης, και της Γιούτα. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 7.

   Αναλυτικά, οι μετανάστες επέλεξαν τους επόμενους τόπους (σε παρένθεση είναι ο αριθμός μεταναστών) :

ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΟΠΟΙ

2.  Επαγγέλματα των μεταναστών

   Οι μισοί περίπου μετανάστες δήλωσαν εργάτης (laborer, worker, workman). Υπήρχαν όμως και άλλα γεωργικά επαγγέλματα. Αριθμητικά στοιχεία αυτών ακολουθούν:

 

 

3.   Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών της Δραμάλας

      Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες της Δραμάλας που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών της Δραμάλας δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

α/α       Ονοματεπώνυμο          χρ. άφιξης    ηλικία   έγγαμος  Πλοίο που ταξίδεψε            Λιμάνι αναχ.

1        Αλεξανδρής Ηρακλής       16-11-1910     19      όχι        San Giorgio                         Νάπολη

2        Γίτσας Θεόδωρος            14-3-1912       25      όχι        Alice                                   Πάτρα

3        Καραχάλιος Αριστείδης     7-4-1912        29      ναι        Germania                           Μασσαλία

4        Κόκκινος Ιωάννης            28-3-1912       39      ναι        Kaiserin Auguste Victoria     Νάπολη

5        Μαρτάρας Βάιος              29-9-1912       23      ναι        Martha Washington              Πάτρα

6        Μπαϊκούσης Γεώργιος      29-9-1912       22      όχι        Martha Washington             Πάτρα

7        Παπασπύρου Βάιος          16-11-1910     30      ναι        San Giorgio                        Νάπολη

8        Σαΐτης Ιωάννης               29-9-1912       23      ναι        Martha Washington             Πάτρα

9        Σακτής Δημήτριος           16-11-1910     33      ναι        San Giorgio                        Νάπολη

10      Στεφανής Αθανάσιος        16-11-1910     27      ναι        San Giorgio                       Νάπολη

11      Τσάμης Νικόλαος            7-4-1912        32      ναι        Germania                          Μασσαλία

 

 

4.  Χρονικό της μετανάστευσης από τη Δραμάλα Δομοκού  στην Αμερική

 

i.     H πρωτοπόρος ομάδα του 1910

   Περιλάμβανε τέσσερα άτομα, που προηγήθηκαν και “άνοιξαν το δρόμο” για την Αμερική. Ήταν οι: Ηρακλ. Αλεξανδρής, Βάιος Παπασπύρου, Δημ. Σαΐτης και Αθαν. Στεφανής. Από την Ελλάδα αναχώρησαν με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, την 1η Νοεμβρίου 1910 επιβιβάστηκαν στο πλοίο “San Giorgio” και στις 16 Νοεμβρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα υπάρχοντα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι :

·         Ο Ηρακλής Αλεξανδρής ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Αθανάσιος. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στο Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Γεώργιος Κραββαρίτης[4].

·         Ο Βάιος Παπασπύρου ήταν 30 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Σπυριδούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στο Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Ανδρέας Ανδρίτσος.

·         Ο Δημήτριος Σαΐτης[5] (Sactis) ήταν 33 ετών και παντρεμένος. Στο χωριό είχε τη γυναίκα του Ασήμω. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά το Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Γεώργιος Κραββαρίτης.

·         Ο Αθανάσιος Στεφανής[6] ήταν 27 ετών και παντρεμένος. Ως πλησιέστερο συγγενή του στη Δραμάλα δήλωσε τον κουνιάδο του Δημήτριο Τσιάκωνα. Προορισμός του για δουλειά (με 30 $ μαζί του) ήταν το Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Γεώργιος Κραββαρίτης.

 

Πλοίο “San Giorgio” (Photo: Eric Johnson)

 

ii.    Μικρή αύξηση του αριθμού μεταναστών στο 1912 - Επίλογος

   Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν τέσσερα μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (2 ομαδικά και 2 από μεμονωμένους) με μετανάστες προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 7 άτομα από τη Δραμάλα. Πιο συγκεκριμένα έχουμε :

   Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Θεόδωρο Γίτσα. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 26 Φεβρουαρίου έφυγε με το πλοίο “Alice” και στις 14 Μαρτίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 25 ετών. Το όνομα της μητέρας της ήταν Μόρφω. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Σώλτ Λέικ (Salt Lake City) της Γιούτα, όπου ήταν ο φίλος του Αθανάσιος Κανέφος.

   Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Ιωάννη Κόκκινο. Από την Ελλάδα πήγε με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 15 Μαρτίου ταξίδεψε με το πλοίο “Kaiserin Auguste Victoria” και στις 28 Μαρτίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 39 ετών και παντρεμένος. Δεν δήλωσε κανένα συγγενή του στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Με 28 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στην Βοστώνη (Boston) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο φίλος του Ιωάννης Λάκος.

   Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα, τους : Αριστ. Καραχάλιο και Νικ. Τσάμη. Με πλοίο αναχώρησαν από την Ελλάδα, μέχρι το γαλλικό λιμάνι της Μασσαλίας. Από εκεί στις 22 Μαρτίου, επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Germania” και στις 7 Απριλίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Συμπληρωματικά στοιχεία το αρχείου μας γνωρίζουν ότι :

·         Ο Αριστείδης Καραχάλιος ήταν τότε 29 ετών και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν καλλιεργητής (cultivator). Η γυναίκα του ονομαζόταν Μαρία. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Δημήτριο Σαΐτη.

·         Ο Νικόλαος Τσάμης ήταν 32 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Δήλωσε αγρότης-καλλιεργητής (cultivator).Το όνομα της γυναίκας του ήταν Άννα. Αναζητούσε δουλειά, με 26 $ μαζί του, στην πόλη Οράικον του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Δημήτριο Σαΐτη.

Πλοίο “Germania”  [Photo: Peabody Essex Museum]

 

   Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1912 αριθμούσε τρία άτομα και περιλάμβανε τους :  Βάιο Μαρτάρα, Γεώργ. Μπαϊκούση και Ιωάν. Σαΐτη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 16 Σεπτεμβρίου ανέβηκαν στο πλοίο “Martha Washington” και στις 29 Σεπτεμβρίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι:

·         Ο Βάιος Μαρτάρας ήταν 23 ετών και παντρεμένος. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Στην Δραμάλα είχε τη γυναίκα του Αρετούλα. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο θείος του Νικ. Τσάμης.

 

Ατμόπλοιο“Martha Washington”  (Photo: Richard Faber Collection)

·         Ο Γεώργιος Μπαϊκούσης ήταν 22 ετών. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Ο πατέρας του ονομαζόταν Αθανάσιος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη Οράικοντου Ουισκόνσιν, κοντά στον κουνιάδο του Αριστείδη Καραχάλιο.

·         Ο Ιωάννης Σαΐτης ήταν 23 ετών και παντρεμένος. Στη Δραμάλα είχε τη γυναίκα του Αικατερίνη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο αδερφός του Δημήτριος Σαΐτης.

 

-------------------------

            Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Γενικές απογραφές πληθυσμού στα έτη 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “ Μετανάστες στην Αμερική από την περιοχή Λαμίας (1902-1922)” / Περιοδικό ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ετών 2012-2013, Λαμία. Επίσης αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gt από τις 7 & 14 Ιουλίου 2014 (α’ & β’ μέρος) .

6.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

7.    περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.

8.    εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.

9.    «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.

10.  Θ.  Ανθογαλίδου  «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html

11.  Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις»,  2-5-2004, από το Διαδίκτυο.

12.  Βικιπαίδεια

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις  Ηνωμένες  Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Στο σύνολο των 11 μεταναστών από τη Δραμάλα, βρέθηκε μόνον 1 αναλφάβητος !

[3]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.

[4]Από τη Λαμία (όπως δήλωσε ο ίδιος). Πήγε στην Αμερική τον Ιανουάριο 1906, σε ηλικία 20 ετών. Το επάγγελμά του ήταν χασάπης. Εργάστηκε 5 χρόνια και το 1911 επέστρεψε. Τον Ιανουάριο του 1912 έκανε και δεύτερο ταξίδι, με αρχικό προορισμό τη Νέα Υόρκη.

[5]Έχει καταγραφεί ως Sactis. Το σωστό νομίζω ότι είναι Σαΐτης.

[6]Φέρει τη σφραγίδα που γράφει  IN HOSPITAL DISCHARGED, δηλ. παραπέμφθηκε στο Νοσοκομείο (για εξετάσεις).