Από το Τροβάτο Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1910-1914)

 

Προλεγόμενα

  Το Τροβάτο είναι ένα πολύ ορεινό χωριό (το βορειότερο) του νομού Ευρυτανίας, στις πλαγιέςτων Αγράφων,σε υψόμετρο 1.060 μ. Δεν το έχω επισκεφθεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Τροβάτο. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 7 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

Ο Ι.Ν. Αγίων Θεοδώρων Τροβάτου (ελήφθη από το Διαδίκτυο)

    Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκε πολύς χρόνος εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 4 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ένας μετανάστης έκανε διπλό ταξίδι) και τελικά ανευρέθηκαν στοιχεία για τα 7 άτομα. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από το Τροβάτο, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν σ’ αυτό. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι, Λαμία). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

 

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από το Τροβάτο, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος

                  φυσικός

 ------------------------

Αυτοδιοικητικά

Οικισμός Τροβάτον Ευρυτανίας

   Από τις 8 Δεκεμβρίου 1845, ο οικισμός Τροβάτον προσαρτήθηκε στο δήμο Αγραίων (με έδρα το Κεράσοβο) του νομού Ακαρνανίας και Αιτωλίας. Στις 22 Νοεμβρίου 1876 ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Αγραίων και προσαρτήθηκε στο δήμο Αγράφων (με έδρα τα Άγραφα).

   Στις 31 Αυγούστου 1912, ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Αγράφων. Συστάθηκε Κοινότητα Τροβάτου, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Στις 22 Μαρτίου 1943 ο οικισμός και η Κοινότητα αποσπάστηκαν από το νομό Αιτωλοακαρνανίας και πλέον υπάγεται στο νομό Ευρυτανίας.

   Από τις 4 Δεκεμβρίου 1997 (σχέδιο “Καποδίστριας”) η κοινότητα Τροβάτου καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Αγράφων.

   Ο πληθυσμός του (απογραφή 2011) ήταν 108 κάτοικοι.

 

1.  Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]

   Από τους 7 μετανάστες που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, οι περισσότεροι (4) έφυγαν το έτος 1914. Συνολικά έγιναν 4 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα). Βρέθηκαν 4 μετανάστες που έκαναν διπλά ταξίδια.

   Το ποσοστό που μετανάστευσε (τα 7 άτομα) ως προς τον πληθυσμό του χωριού ήταν 1,4 %, που είναι ελάχιστο σε σχέση με το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (που ήταν 8%). Η περιοχή είχε μόνο κτηνοτροφία, ήταν πολύ ορεινή, αλλά φαίνεται ότι εξασφάλιζε την αυτονομία της ζωής[2] των κατοίκων της. Παράλληλα ήταν και ο φόβος του μακρινού κι αγνώστου τόπου όπου θα πήγαιναν,

    Οι μετανάστες ήταν μόνον άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή συμπεραίνουμε ότι ήταν περισσότεροι οι μετανάστες με ηλικίες 31-40 ετών και ακολούθησαν σε αριθμό άτομα με ηλικίες 21-30 ετών. Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από το Τροβάτο, δίνεται στον πίνακα 3.

Μικρότερη ηλικία μετανάστη :

    Αναστασίου Ιωάννης, ετών 19 (πήγε το 1914)

 

        Μεγαλύτερη ηλικία μετανάστη :

    Μπακοδήμος Θωμάς, ετών 38 (πήγε το 1914)

 Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 28 έτη!

    Οι περισσότεροι μετανάστες από το Τροβάτο ήταν άγαμοι. Πιο συγκεκριμένα, από τους 7 μετανάστες, οι 6 ήταν άγαμοι και μόνον 1 ήταν έγγαμος.

   Από τις οικογένειες του χωριού, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :  

   Συνολικά έγιναν 4 ταξίδια, που διακίνησαν τους 7 μετανάστες από το Τροβάτο. Όλοι οι μετανάστες έφυγαν από το λιμάνι της Πάτρας. Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

  Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση όλοι οι μετανάστες από το Τροβάτο (7 άτομα) έφυγαν με ξέναπλοία.

   Σε σύγκριση, τα ομαδικά ταξίδια ήταν ίσαμε τα μεμονωμένα. Συγκεκριμένα, έγιναν 2 ομαδικά ταξίδια και 2 μεμονωμένα. Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.

 Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από το Τροβάτο φαίνονται στον Πίνακα 7. Πρώτη σε προτίμηση ήταν η πολιτεία του Νιου Χαμσάιρ με 4 άτομα (στην πόλη Μάντσεστερ). Μεμονωμένες προτιμήσεις καταγράφηκαν σε άλλες 3 πολιτείες. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο    πίνακα 7.

   Αναλυτικά, οι μετανάστες επέλεξαν τους επόμενους τόπους (σε παρένθεση είναι ο αριθμός μεταναστών) :

 

                 2.  Επαγγέλματα των μεταναστών

   Όλοι οι μετανάστες δήλωσαν εργάτες (laborer, workman, worker).

  

3.  Διπλό ταξίδι στην Αμερική

   Από το σύνολο των μεταναστών, εντοπίστηκε 1 άτομο που έκανε διπλό ταξίδι στην Αμερική. Ο συνήθης λόγος ήταν η στράτευση για τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-13 και μετά έφυγε πάλι. Αυτός ήταν :

1.    Αριστείδης Μαργώνης :  Το α’  ταξίδι έγινε την περίοδο 1910-13 στην πόλη Μάντσεστερ του Νιου Χαμσάιρ. Το β’ ταξίδι έγινε το 191 πάλι στον ίδιο προορισμό.

 

 

4. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από το Τροβάτο

   Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες από το Τροβάτο που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών από το Τροβάτο δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

α/α          Ονοματεπώνυμο                χρον. άφιξης  ηλικία έγγαμος   Πλοίο που ταξίδεψε     Λιμάνι αναχώρ.

1        Αναστασίου Αριστείδης       10-7-1912    25      όχι       Argentina                      Πάτρα

2        Αναστασίου Ιωάννης          27-4-1914    19      όχι       Martha Washington        Πάτρα

3        Αναστασίου Κων/νος         27-4-1914    32      όχι       Martha Washington        Πάτρα

4        Καλογερομήτσος Λάμπρος  10-7-1912    31      όχι       Argentina                      Πάτρα

5        Μαργώνης Αριστείδης         10-8-1910    22      όχι       Oceania                        Πάτρα

6        Μαργώνης Αριστείδης         25-2-1914    31      όχι       Ultonia                          Πάτρα

7        Μπακοδήμος Θωμάς           27-4-1914    38      ναι       Martha Washington        Πάτρα

 

5.  Χρονικό της  μετανάστευσης από το Τροβάτο Ευρυτανίας

(i)   Η αρχή στο 1910

   Έγινε από τον Αριστείδη Μαργώνη. Στις 5 Ιουλίου 1910, από το λιμάνι της Πάτρας έφυγε με το πλοίο “Oceania” και στις 10 Αυγούστου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 22 ετών. Το όνομα της μητέρας του ήταν Μαρία. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Δημ. Ζερβός.

 

(ii)  Μία ομαδική αναχώρηση στο 1912

   Έγινε από δύο άτομα, τους : Αριστ. Αναστασίου και Λάμ. Καλογερομήτσο. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 24 Ιουνίου επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Argentina” και στις 10 Ιουλίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν γι’ αυτούς ότι :

·         Ο Αριστείδης Αναστασίου ήταν 25 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Αναστάσιος. Αναζητούσε δουλειά με 25 $ μαζί του, στην πόλη Χέντερσον του Κεντάκυ, όπου ήταν ένας ξάδερφός του (Nick Klete).

·         Ο Λάμπρος Καλογερομήτσος ήταν 31 ετών. Στο χωριό ήταν ο πατέρας του Νικόλαος. Με 25 $ στην τσέπη έψαχνε για δουλειά στην πόλη Ταμάκα (Tamaqua) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Ιωάννης Ντέπος[4].

 

Ατμόπλοιο “Argentina”

 

(iii)  Αύξηση του μεταναστευτικού ρεύματος στο 1914

   Στη διάρκεια του έτους σημειώθηκαν 2 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (1 ομαδικό κι 1 από μεμονωμένο άτομο) προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 4 άτομα από το Τροβάτο. Πιο συγκεκριμένα:

   Η μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Αριστείδη Μαργώνη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 31 Ιανουαρίου 1914 ταξίδεψε με το πλοίο ”Ultonia”  και στις 25 Φεβρουαρίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 31 ετών. Η μητέρα του ονομαζόταν Μαρία. Προορισμός του για δουλειά (με 30 $ μαζί του)ήταν η πόλη Μάντσεστερ (Manchester) του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον ξάδερφό του Αριστείδη Αναστασίου. Είχε ξαναπάει στην Αμερική ο Αριστείδης Μαργώνης την περίοδο 1910-12 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.

 

Πλοίο “Ultonia” (Photo: Hisashi Noma Collection)

   Η ομαδική αναχώρηση στο 1914 αριθμούσε τρία άτομα και περιλάμβανε τους : Ιωάν. Αναστασίου, Κων. Αναστασίου και Θωμά Μπακοδήμο. Στις 13 Απριλίου, από το λιμάνι της Πάτρας ανέβηκαν στο πλοίο “Martha Washington” και στις 27 Απριλίου κατέβηκαν στο λιμάνι  της Νέας Υόρκης. Πρόσθετα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι :

·         Ο Ιωάννης Αναστασίου ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Τάσος. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη  Μάντσεστερ (Manchester) του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον αδερφό του Α. Αναστασίου.

·         Ο Κωνσταντίνος Αναστασίου ήταν 32 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Τάσος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη  Μάντσεστερ του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον αδερφό του Αρ. Αναστασίου.

·         Ο Θωμάς Μπακοδήμος ήταν 38 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στο χωριό είχε τη γυναίκα του Ελένη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη  Μάντσεστερ (Manchester) του Νιου Χαμσάιρ, όπου ήταν ένας ξάδερφός[5] του.

 

Ατμόπλοιο “Martha Washington”  (Photo: Richard Faber Collection)

------------------------

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Απογραφές πληθυσμού 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Ευρυτάνες μετανάστες στην Αμερική (1899-1924)”, από Οκτ. 2015, σε μπλογκwww.amfictyon.blogspot.gr

6.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από το Κεράσοβο Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1905-1928)”.  Ανέκδοτη εργασία από το Νοέμβριο 2023. Είναι αναρτημένη στο amfictyon.blogspot.gr από τις 15 Νοεμβρίου 2023.

7.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

8.    περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.

9.    εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.

10.  «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.

11.  Θ.  Ανθογαλίδου  «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html

12.  Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις»,  2-5-2004, από το Διαδίκτυο.

13.  Ιστοσελίδα http://www.mariailiaki.gr/

14.  Βικιπαίδεια

 -----------------------------

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Στο σύνολο των 7 μεταναστών από το  Τροβάτο, βρέθηκαν2 αναλφάβητοι.

[3]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.

[4]Από το Κεράσοβο. Πήγε στην Αμερική το 1906, σε ηλικία 25 ετών. Αρχικός τόπος προορισμού του για δουλειά ήταν η Νέα Υόρκη. Εργάστηκε 7 χρόνια και το 1913 επέστρεψε στην πατρίδα. Το 1914 έκανε και δεύτερο ταξίδι, με προορισμός την πόλη Ταμάκα της Πενσυλβάνια, όπου είχε δικό του κατάστημα.

[5]Στο χειρόγραφο αρχείο, το όνομα είναι κακογραμμένο και δυσανάγνωστο.