Μελετημένες προτάσεις του αρχιτέκτονα Χρήστου Ρεντίφη
Ευμενής υποδοχή της παρουσίασης στο Thermopylae Forum 2026
Πρόλογος
Η γραφή τούτη προήλθε ως αποτέλεσμα της παρακολούθησης στο Φόρουμ Θερμοπυλών 2026, του έργου του Λαμιώτη αρχιτέκτονα Χρήστου Ρεντίφη, στην ενότητα με τίτλο “Όταν το όραμα χτίζεται με πράξεις”, στις 21 Μαΐου 2026. Τον ευχαριστούμε για την τιμή της ονομαστικής αναφοράς του στο έργο μας για τη Λαμία και την ευρύτερη Στερεά Ελλάδα, που αποτέλεσε υλικό για τις μελέτες του.
Η αναβάθμιση της πόλης με ανάδειξη των αντιπροσωπευτικών στοιχείων της και η επαναφορά της ταυτότητας αυτής είναι το όνειρο όλων μας.
του Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού
.jpg)
Το πάνελ
των εισηγητών στο Thermopylae Forum 2026. Αριστερά ο Χρήστος Ρεντίφης.
1. Στοιχεία της αρχιτεκτονικής του κέντρου της Λαμίας
Είναι γνωστό ότι το ιστορικό κέντρο της Λαμίας, από τα χρόνια του Όθωνα, σχεδιάστηκε πολεοδομικά από τον μελετητή Βούλγαρη, με χαρακτηριστικά νεοκλασικισμού. Η αναφορά στο Φόρουμ Θερμοπυλών του Χρ. Ρεντίφη εστιάστηκε στο τρίγωνο των πλατειών (Ελευθερίας-Διάκου-Πάρκου), όπου έγινε εξαιρετική χάραξη και ήταν ταιριαστή στο γεωγραφικό ανάγλυφο της Λαμίας (μεταξύ των λόφων του Κάστρου και του Αγ. Λουκά). Η ομοιότητα των πολεοδομικών σχεδίων Αθήνας και Λαμίας, λόγω και της μορφολογίας του εδάφους με τους χαρακτηριστικούς λόφους θα μπορούσε να χαρακτηρίσει τη Λαμία ως «Μικρή Αθήνα».
Ο σχεδιασμός στηρίχθηκε σε άξονες και τοπόσημα. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η οδός Καποδιστρίου, αποτελώντας άξονα που περνά από την πλατεία Πάρκου, μετά από το μνημείο Αθαν. Διάκου και φτάνει μέχρι την κορυφή του Αγ. Λουκά. Από κάθε πλατεία ήταν ορατό το Κάστρο της πόλης (που είναι το σήμα κατατεθέν αυτής). Ως τοπόσημα έχουμε τα ποιοτικά κτίρια (λίγα σε αριθμό) με αναγεννησιακά νεοκλασικά χαρακτηριστικά, τις μνημειακές μαρμάρινες σκάλες, που είναι αναγκαίες ως αναβαθμίδες και απαραίτητες στο ανάγλυφο της πόλης, με τις συμμετρίες και επίσης τις φυτεύσεις με συγκεκριμένα δένδρα.
Επιπλέον αυτών να αναφερθεί και το “Ρουμελιώτικο στοιχείο”, που αποτυπώνεται με τα στενά της Λαμίας και την μεταγενέστερη σχετικά πλατεία Λαού. Χαρακτηριστικά του είναι οι οσμές (από τα ψητοπωλεία), οι ήχοι, τα νερά από τις κρήνες, τα πλατάνια και η πέτρα.
Η Λαμία είναι πόλη ανθρωποκεντρική με αναγεννησιακά χαρακτηριστικά, τουλάχιστον ως προς τη δομή της, αν και αλλοιώθηκε από τον όγκο της μεταπολεμικής δόμησης.
2. Προτάσεις ανάπλασης πλατειών τα τελευταία χρόνια
Η ανάπλαση της πλατείας Πάρκου που έγινε χωρίς διαγωνισμό, από τις τεχνικές υπηρεσίες του δήμου Λαμίας, έφερε το γνωστό αποτέλεσμα που δεν είναι ό,τι καλύτερο για την πόλη. Η λέξη “Πάρκου” έγινε κενή περιεχομένου, η δε βάση του ανδριάντα του “Τσολιά” κόντυνε κι έγινε τσιμεντένια, αντί για βραχότοπος όπως επιβαλλόταν.
Το 2021-22 ολοκληρώθηκε ο ανοιχτός διαγωνισμός[1] για ανάπλαση των 3 πλατειών Ελευθερίας, Διάκου και Λαού. Ο μόνος Λαμιώτης αρχιτέκτονας που συμμετείχε ήταν ο Χρήστος Ρεντίφης (κέρδισε μόνον έπαινο). Οι προτάσεις των 3 βραβευθέντων (ομόφωνα) συνοψίζονταν :
Για την πλατεία Ελευθερίας : (α) στην κατάργηση των σκαλοπατιών στην κάτω (ανατολική) πλευρά της πλατείας και τη δημιουργία κλιμακωτών πλατωμάτων, (β) να καταργηθεί το κιόσκι. Επιπλέον πρόσθετε δένδρα και 2 στέγαστρα στα δυτικά.
Για την πλατεία Διάκου : παρόμοια αντί για σκαλοπάτια πρότειναν κλιμακωτά πλατώματα, λίγο πράσινο και στέγαστρα.
Για την πλατεία Λαού : στην αλλαγή προσανατολισμού (για άγνωστο λόγο) του ανδριάντα Άρη Βελουχιώτη προς τα δυτικά.
Με ανοιχτή επιστολή τους, το Νοέμβριο 2022, τρεις μηχανικοί της Λαμίας (Στ. Ζαχαρόπουλος, Θαν. Κολοφωτιάς, Αιμ. Ριζογιάννης) απορρίπτουν στην πράξη τέτοιες αναποτελεσματικές επεμβάσεις σε εμβληματικούς δημόσιους χώρους. Αντ’ αυτών, ζητούν από τους διοικούντες “να κάνουν κάτι για να ζωντανέψει αυτή η πόλη, που αργοσβήνει τις τελευταίες δεκαετίες”.
3. Πρόταση Χρήστου Ρεντίφη για την ανάπλαση των πλατειών
Με γνώση του ιστορικού ρόλου των πλατειών της Λαμίας και με κυρίαρχο οδηγό τα τοπόσημα κάθε πλατείας, που επιβαλλόταν να αναδειχθούν, διαμορφώθηκε η πλέον ολοκληρωμένη μελέτη-πρόταση. Θυμίζουμε ότι τοπόσημα είναι τα χαρακτηριστικά και σημαντικά σημεία κάθε τόπου. Συγκεκριμένα αναφέρθηκαν :
Για την πλατεία Ελευθερίας : Το εμβληματικό κτίριο της πρώην Νομαρχίας Φθιώτιδας, ο Μητροπολιτικός Ναός και το νεοκλασικό κτίριο Χατζηχρήστου (στη ΒΔ γωνία με οδό Σκληβανιώτου).
Για την πλατεία Διάκου είναι ο ομώνυμος ανδριάντας του ήρωα και το κτίριο της τράπεζας της Ελλάδος.
Για την πλατεία Λαού είναι ο ανδριάντας του Άρη Βελουχιώτη, τα πλατάνια και τα νερά.
Με βάση τη μελέτη-πρόταση αυτή προτείνονται αντίστοιχα :
Για την πλατεία Ελευθερίας : Απομακρύνονται τα τραπεζοκαθίσματα και οι μόνιμες ή εφήμερες κατασκευές (στέγαστρα). Αντικαθίστανται από φυλλοβόλα ψηλά δένδρα (μουριές, ακακίες ή τιλιές), για βελτίωση του μικροκλίματος, διατηρώντας λειτουργικό τον κάτω χώρο, που παράλληλα κρύβουν αντιαισθητικά κτίρια. Το κιόσκι (pavilion) στο μέσον της πλατείας διατηρείται, όπως και οι σκάλες στην ανατολική πλευρά της. Θα ακολουθήσουν κυκλοφοριακές ρυθμίσεις με επιτρεπτό μόνον πέρασμα των αυτοκινήτων από τις πλατείας (όχι κυκλική κίνηση). Τα δάπεδα θα γίνονται από άλλα υλικά, με μίξη πρασίνου.
Για την πλατεία Διάκου : Επιβάλλεται η ανάδειξη του αγάλματος Αθαν. Διάκου, με συμμετρικές δενδροφυτεύσεις αριστερά και δεξιά αυτού. Παράλληλα με συστοιχία δένδρων κρύβεται ένα αδιάφορο κτίριο, ενώ αναδεικνύεται το νεοκλασικό κτίριο της τράπεζας. Το μαλακό δάπεδο, με τη σκιά των δένδρων θα δημιουργήσει εξαιρετικό μικροκλίμα, απορρίπτοντας τα στέγαστρα.
Για την πλατεία Λαού : Ιστορικά αυτή δεν σχεδιάστηκε για πλατεία. Από πέρασμα (δρόμος) αρχικά, με υπόγεια νερά, χάρη στο οποίο έγιναν τα αιωνόβια πλατάνια, κατέληξε να γίνει η 4η πλατεία της Λαμίας. Με τα ψηλά τώρα κτίρια η πλατεία “έκλεισε” και στα δένδρα έγιναν οι φωλιές των πουλιών. Η Ιδιαιτερότητα της λαϊκής πλατείας αυτής εκτός από τα πλατάνια, είναι τα νερά, δίπλα τα στενά της πόλης και οι ταβέρνες. Είναι το ρουμελιώτικο χαρακτηριστικό στοιχείο της πόλης (το “σήμα κατατεθέν”, όπως και οι κουραμπιέδες). Στα αρνητικά της πλατείας είναι η κατάληψη αυτής από τα ταξί, με την αδυναμία στάθμευσης επισκεπτών στην πόλη, τα περιφερειακά πλατάνια που κρύβουν τα κτίρια και το πρόβλημα των πουλιών. Οι προτάσεις ανάδειξης της πλατείας απαιτούν απελευθέρωση αυτής, φωτισμό και αερισμό. Έτσι τα ταξί πρέπει να φύγουν στην οδό Όθωνος. Τα πλατάνια να μεταφερθούν ή να φυτευτούν άλλα στο κέντρο της πλατείας. Έτσι δεν θα υπάρχουν φωλιές πουλιών και τα κτίρια-καταστήματα θα είναι ορατά από κάθε σημείο της. Η πλατεία θα γίνει πιο εμπορική και θα συμβάλλει στην ανάπτυξη.
Παράλληλα πρέπει να αλλάξει το υλικό του δρόμου, όπως π.χ. γρανιτοκυβόλιθος, ώστε να μειωθεί η ταχύτητα των αυτοκινήτων και ο θόρυβος. Η περιοχή του ιστορικού κέντρου να γίνει ήπιας κυκλοφορίας, ώστε οι δημότες και οι τουρίστες να προτιμήσουν το περπάτημα. Όσο για το κόστος των προτάσεων αυτών, εκτιμήθηκε στα 4-5 εκατομ. ευρώ περίπου.
4. Η πρωτότυπη πρόταση για τη νέα Δημοτική Αγορά Λαμίας
Ήταν μια πρωτοβουλία του αρχιτέκτονα Χρήστου Ρεντίφη, που υποστηρίχθηκε από την ομάδα καθηγητών (Δημ. Αντωνίου, ΕΜΠ και Γ. Ζωίδη, ΑΠΘ) στην πρόταση του Δήμου Λαμιέων για αξιοποίηση του ακινήτου της παλαιάς Δημοτικής Αγοράς. Παρουσιάστηκε στις 20 Ιουλίου 2023, από τον τότε δήμαρχο Λαμίας Ευθ. Καραΐσκο.
.jpg) |
| Άποψη της εισόδου στη Νέα Δημοτική Αγορά (οδός Όθωνος) |
Για τη λειτουργία της νέας δημοτικής αγοράς, το μεγαλύτερο μέρος της αναγκαίας ενέργειας θα παράγεται από φωτοβολταϊκό στέγαστρο (solar pergola). Το κτίριο θα έχει σωστή βιοκλιματική συμπεριφορά (μικροκλίμα) με κατάλληλη σκίαση, αερισμό, προστασία και οικονομία ενέργειας.
Θα έχει τρία υπόγεια επίπεδα, που θα παρέχουν 140 θέσεις αυτοκινήτων περίπου, ικανοποιώντας τις σύγχρονες απαιτήσεις στην πόλη για στάθμευση.
Η προοπτική είναι ευοίωνη, εφόσον η Νέα Δημοτική Αγορά δημιουργεί τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ενσωμάτωση των γειτονικών στοιχείων. Επιπλέον ενισχύεται η αρμονική συνύπαρξη, μιας και το κτίριο αυτής γίνεται ένα πολύ δεκτικό στοιχείο του αστικού ιστού, δημιουργώντας ένας είδος “γειτονιάς”.
Επίλογος
Είναι κοινή θέση πλέον των δημοτών, ότι η Λαμία έχει υστερήσει πολύ σε σχέση με άλλες πόλεις (π.χ. της Θεσσαλίας), σε πρωτότυπες και καινοτόμες ιδέες, σε υλοποίηση πολλών από χρόνια εξαγγελμένων προτάσεων που θα την αναδείκνυαν, σε αξιοποίηση κενών βιομηχανικών κτιρίων και σε ανάδειξη - με συντήρηση - όσων απέμειναν νεοκλασικών κτιρίων, που είναι συστατικά στοιχεία της ταυτότητας της πόλης. Η ανάπλαση των 3 πλατειών της (να προσθέσω και μια νέα ανάπλαση της πλατείας Πάρκου) είναι ακόμη στα χαρτιά. Υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση, όταν ο χρόνος τρέχει και η Φθιώτιδα δεν φροντίζει να γίνει τουριστικός προορισμός.
Αναμένοντας να διαμορφωθεί η κριτική των δημοτών και πολιτών, μαζί με άλλες δημιουργικές προτάσεις τους, εκτιμούμε ότι η αρχιτεκτονική πρόταση της Νέας Δημοτικής Αγοράς Λαμίας είναι εξαιρετική και η υλοποίησή της είναι επιβαλλόμενη.
---------------------------------------------
Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες
1. Ν. Δαβαννέλου-Κ. Μπαλωμένου-Δ. Νάτσιου : “Η ανάπλαση των πλατειών της Λαμίας” (απόψεις-κριτική), εφ. “Λαμιακός Τύπος”, φ. 22748, σελ. 8, 3 Μαρτίου 2023, Λαμία.
2. Στ. Ζαχαρόπουλος-Θαν. Κολοφωτιάς-Αιμ. Ριζογιάννης : “Ανοιχτή επιστολή προς τη Δημοτική Αρχή για την ανάπλαση πλατειών στη Λαμία”, 9-11-2022, Λαμία.
3. Ανάρτηση με τίτλο : “Αλλαγή προσώπου της παλαιάς Δημοτικής Αγοράς”, στην ιστοσελίδα https://www.mag24.gr/dimotiki-agora
4. “Σε ένα σύγχρονο κέντρο εμπορίου και πολιτισμού αναβαθμίζεται η υπαίθρια Δημοτική Αγορά της Λαμίας”, αρθρογραφία στην εφ. Λαμιακός Τύπος, φ. 22847, σελ. 3, 21 Ιουλ. 2023, Λαμία.
5. Λέανδρος Ζωίδης : “Ανάδειξη της αναγεννησιακής φυσιογνωμίας της Λαμίας”, στο https://www.archetype.gr/projects/anadixi-tis-anagennisiakis-fisiognomias-tis-lamias
6. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Η σχεδίαση της Νέας Αγοράς Λαμίας – ένα δημοτικό όνειρο”, αναρτημένη από τις 21-7-2023 στο www.amfictyon.blogspot.gr
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Να θυμίσουμε ότι πριν από λίγες δεκαετίες η πλατεία Ελευθερίας είχε “ξαναφτιαχτεί” ύστερα από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου