"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

27/12/14

Είδη και τιμές προϊόντων σε προπολεμικά μεγάλα Καταστήματα Αποικιακών Ειδών


στη Λαμία της δεκαετίας 1930-40




Πρόλογος


     Στη δεκαετία του ’30, υπήρχαν στη Λαμία μεγάλα μαγαζιά, όπως: Αφοί Δημ. Κονταξή[1] στην οδό Ρήγα Φεραίου, Ιωάν. Λεπίδας – Αφοί Κολοκυθά στην οδό Συγγρού (στα στενά), Δημήτριος Κατσούδας στην οδό Κολοκοτρώνη, Τσέλιος & Καλύβας στην οδό  Σατωβριάνδου, Βασιλόπουλος και Σια στην Πλατεία Πάρκου, Αφοί Ποντικόπουλοι στην οδό Ρήγα Φεραίου, Γεώργιος Ποντικόπουλος  στην αρχή της οδού Διάκου[2], κ.ά. Έχει ενδιαφέρον και ίσως είναι χρήσιμη η παράθεση μερικών προϊόντων, που πουλούσαν τότε. Ήταν ένας άλλος τρόπος που γινόταν η αγορά, με τις ποικίλες μυρωδιές από τα προϊόντα των καταστημάτων, με τις ποδιές των υπαλλήλων και τη διαφορετική διαδικασία εξυπηρέτησης των πελατών.
   Τα μεγαλομπακάλικα της προπολεμικής περιόδου, ήταν κάτι αντίστοιχο με τα σουπερμάρκετ της εποχής μας. Διέθεταν πολύ μεγάλο αριθμό προϊόντων, για όλα τα βαλάντια, που προερχόταν από την Ελλάδα (ντόπια είδη), αλλά και από ξένες χώρες (έκαναν εισαγωγές, όσοι διέθεταν ανάλογα κεφάλαια). Βέβαια υπήρχαν πολλές διαφορές με τα σημερινά πολυκαταστήματα. Αναφέρουμε μερικές :
(α) Όλα τα είδη (σχεδόν) δεν ήταν συσκευασμένα, με καθορισμένο βάρος. Ήταν χύμα και ο πελάτης δήλωνε την ποσότητα που θέλει.
(β) Έπρεπε να δοθεί η παραγγελία στον υπάλληλο του καταστήματος (π.χ. μισή οκά ζάχαρη) κι εκείνος θα την εκτελούσε. Αντίθετα σήμερα, ο πελάτης διαλέγει μόνος του το προϊόν που επιθυμεί από το ράφι.
(γ) Έπρεπε το προϊόν να ζυγιστεί – παρουσία του πελάτη – στη ζυγαριά και μετά να συσκευαστεί.
(δ) Για τα υγρά προϊόντα όπως λάδι, πετρέλαιο, κρασί, κλπ. έπρεπε ο πελάτης να φέρει κατάλληλο δοχείο (μπουκάλι, δαμιζάνα, τσίγκινο δοχείο, κλπ.) όπου ο υπάλληλος έβαζε τη ζητούμενη ποσότητα με δοσομετρικό δοχείο και χωνί.
(ε) Δεν υπήρχαν πλαστικές σακούλες ή τσάντες και έπρεπε ο πελάτης να φέρει μαζί του ένα δίχτυ ή μικρό καλάθι για να μεταφέρει όλα τα αγορασμένα είδη στο σπίτι του. Αν τα προϊόντα ήταν σχετικά λίγα, στο μαγαζί τα έκαναν ένα μεγαλύτερο πακέτο, με χαρτί εφημερίδας δεμένο με σπάγκο, ώστε να το μεταφέρει ευκολότερα.
Κατάστημα Αδελφών Δ. Κονταξή (οδός Ρήγα Φεραίου)
     Τα  περισσότερα προϊόντα  υπάρχουν και σήμερα, ενώ μερικά  άλλα έπαψαν να κυκλοφορούν (π.χ. η ασετυλίνη, τα χαρούπια, κ.ά.). Σχεδόν όλα τα προϊόντα τα πουλούσαν χύμα. Για τα στερεά προϊόντα (ζάχαρη, ρύζι, όσπρια, κ.ά.) χρησιμοποιούσαν χάρτινες σακούλες των ¼ , ½ και 1 οκάς. Κάθε σακούλα δένονταν με σπάγκο. Σε χαρτί (λευκό ή από εφημερίδες μερικές φορές) τυλίγονταν μακαρόνια, ασετυλίνη, κ.ά. Προϊόντα σε μικρές ποσότητες (συνήθως μπαχαρικά) σε σκόνη, ή σε μικρούς σπόρους, όπως π.χ. πιπέρι, κανέλα, κά., έφτιαχναν ένα χωνάκι με χαρτί, έβαζαν το προϊόν και το έκλειναν από πάνω. Σε λαδόκολλα πρώτα τυλίγονταν τα τυριά, οι χαλβάδες και οι ελιές (πρώτα οι ελιές χωρίς άλμη έμπαιναν σε χάρτινη σακούλα), τα τουρσιά, κ.ά. Μετά τυλίγονταν εξωτερικά με χαρτί. Για φτήνια, χρησιμοποιούσαν χαρτί εφημερίδων για εξωτερικό τύλιγμα και δένονταν με σπάγκο.
   Τα στοιχεία αυτά είναι προϊόν μνήμης του (αειμνήστου) πατρός μου, που εργάστηκε πολλά χρόνια ως υπάλληλος σε ένα από αυτά τα μεγαλομπακάλικα της Λαμίας (των Αφών Κονταξή) κατά την περίοδο 1934-1939. Ταυτόχρονα, δίνονται μερικά στοιχεία, όσα η θύμηση επιτρέπει, για την προέλευση, τη χοντρική συσκευασία, την τιμή μονάδος (λιανικής πώλησης) και την κατανάλωση του προϊόντος.

17/12/14

Ο Α’ Μακεδονικός Πόλεμος


με έμφαση στα γεγονότα της Στερεάς Ελλάδος



   Στις δύο τελευταίες δεκαετίες του 3ου π.Χ. αιώνος διεξήχθη ο Β’ Καρχηδονιακός Πόλεμος (218-201 π.Χ.), μια από τις μεγαλύτερες και αγριότερες συγκρούσεις του αρχαίου κόσμου. Οι προεκτάσεις αυτού του πολέμου αγκάλιασαν σχεδόν ολόκληρη τη Μεσόγειο και φυσικά δεν ήταν δυνατό να μην επηρεάσουν και τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Η Μακεδονία, κυρίαρχη δύναμη στον ελλαδικό χώρο αυτή την περίοδο, από χρόνια έβλεπε την Ρώμη να επεκτείνει την επιρροή της στα δυτικά της σύνορα και συγκεκριμένα στην Ήπειρο και την Ιλλυρία. Όμως οι αλλεπάλληλες σαρωτικές νίκες του Καρχηδονίου στρατηγού Αννίβα στην Ιταλία και η δεινή θέση στην οποία έφερε τους Ρωμαίους έδωσαν έναυσμα στον δυναμικό και φιλόδοξο βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο Ε’ να αναλάβει και αυτός δράση εναντίον τους. Συμμαχώντας με τον Αννίβα το 215 π.Χ. και κατασκευάζοντας στόλο, ο Φίλιππος προσέβαλε τις ρωμαϊκές κτήσεις με προοπτική να περάσει κάποια στιγμή απέναντι και να αποβιβαστεί στην Ιταλία. Οι Ρωμαίοι, αντιμέτωποι με το φάσμα δύο ισχυρών εχθρικών στρατών στα εδάφη τους, έπρεπε οπωσδήποτε να τον αποτρέψουν να διαπλεύσει το Ιόνιο. Οι Αιτωλοί, παραδοσιακοί αντίπαλοι των Μακεδόνων και ορκισμένοι εχθροί του Φιλίππου, θα αποδεικνύονταν το ιδανικότερο πιόνι στα σχέδια τους. Σε μια ακόμη επιτυχή εφαρμογή του «διαίρει και βασίλευε» ξέσπασε σύντομα ο Α’ Μακεδονικός πόλεμος, πολλές επιχειρήσεις του οποίου διεξήχθησαν στα εδάφη της Στερεάς Ελλάδος.


         Κατάσταση ελλαδικού χώρου πριν τον πόλεμο


   Το 217 π.Χ. στη Ναύπακτο αποφασίστηκε η λήξη του Β’ Συμμαχικού Πολέμου[1]. Εκεί ο Αιτωλός Αγέλαος εξεφώνησε έναν μνημειώδη λόγο[2] γεμάτο διορατικότητα καλώντας τους Έλληνες να σταματήσουν να πολεμούν μεταξύ τους και να ενωθούν ενώπιον των κινδύνων που εμφανίζονταν από τη δύση. Δεν είχε καθόλου άδικο καθώς η σύγκρουση Ρώμης και Καρχηδόνος ήταν ουσιαστικά ένας αγώνας για την πρωτοκαθεδρία της Μεσογείου. Παρότι ο λόγος του επικροτήθηκε από όλες τις πλευρές, μακροπρόθεσμα δεν είχε το απαιτούμενο αντίκρισμα καθώς η ειρήνη που συνομολόγησαν οι αντιμαχόμενοι απεδείχθη προσωρινή μόνον.

9/12/14

Η Ιερά Μονή Αντινίτσης “Το Γενέσιον της Θεοτόκου” (Μέρος Α')



Ιστορική διαδρομή – Από την ακμή, στην καταστροφή και στην αναδημιουργία της, μέχρι σήμερα.



                                                                               Μέρος Α’




Η Ιερή Εικόνα της Παναγίας Αντίνιτσας

Προλεγόμενα


     Ήταν το 2006, όταν συλλέγοντας υλικό για το Σανατόριο Αντίνιτσας και τυχαία – όπως πάντα συμβαίνει  - ήρθα σε στενότερη επαφή με τη Μονή Αντίνιτσας. Οι δύο αυτοί γειτονικοί χώροι προσφοράς ακολούθησαν παράλληλους βίους, ο ένας στην αρρώστια (τη φυματίωση) και ο άλλος στην Παναγία μας, τη μητέρα του Θεανθρώπου και είχαν δυστυχώς κοινό τέλος, με την ταυτόχρονη καταστροφή τους στις 13 Ιουλίου 1944, από τους Γερμανούς κατακτητές. Η ολοκλήρωση και έκδοση της εργασίας για το “Ορεινό Αντιφυματικό Αναρρωτήριο Αντίνιτσας” το έτος 2007, μου έδωσε την ευκαιρία να συγκεντρώσω υλικό για τη Μονή Αντίνιτσας. Σημαντικό επίσης ρόλο έπαιξε και η άριστη φιλική σχέση μου με το ζεύγος καλλιτεχνών Ένζας και Θεοδώρου Μώρη, χαρισματικών αγιογράφων και πολυτάλαντων ψηφιδωτοποιών, που είχαν ήδη κοσμήσει με έργα τους, από τα πρώτα χρόνια της 10ετίας του ’90, τους χώρους της Μονής και συνεχίζουν μέχρι σήμερα.
   Όμως οι γραπτές πηγές από τις οποίες θα αντλούσα ασφαλείς πληροφορίες, ήταν δυστυχώς περιορισμένες. Από την ίδια τη Μονή, λόγω της καταστροφής της, δεν είχε μείνει τίποτα.. Στο αρχείο της Ι.Μ. Φθιώτιδας δεν διατηρείτο αρχείο (με έγγραφα και αλληλογραφία), ούτε σχετικά βιβλία (όπως το Μοναχολόγιο[1], κ.ά.). Αποτάθηκα στην Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ευτυχώς, ο τοπικός τύπος της εποχής μου έδωσε αρκετό υλικό, που συμπληρώθηκε από στοιχεία σε παλιά συμβόλαια. Όμως παρέμεναν κάποιες ενδιάμεσες περίοδοι με κενά στοιχείων, ειδικά κατά τη διάρκεια του πολύπαθου 20ού αι. Η δυσκολία αποτυπώθηκε από τον πρότερο ερευνητή κ. Θεόκτιστο Αθ. Λαϊνά[2], που αναφέρει : “ … έναν κατάλογο των ηγουμένων και μοναχών της Μονής Αντινίτσας, παρ’ όλες τις προσπάθειές μας, δεν μπορέσαμε να καταρτίσουμε.”

2/12/14

Mετανάστες στην Αμερική από την Ιμίρμπεη (Ανθήλη) Φθιώτιδας (1906-1921)



                   Προλεγόμενα

   Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού για μετανάστες της Ιμίρμπεης, το είχα από πολύ καιρό, εφόσον κάνω μια γενικότερη καταγραφή των μεταναστών της Φθιώτιδας, αλλά το είχα αφήσει αναξιοποίητο. Πρόσφατα, στα πλαίσια μιας άλλης εργασίας για τις οικογένειες και το τσιφλίκι Τσάλλη, μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τους κ.κ. Λάκη Μπονιάκο και Κώστα Ζησόπουλο, είχα την τύχη να λάβω δύο βιβλία του τελευταίου (για τα οποία τον ευχαριστώ και από τη θέση αυτή). Στο βιβλίο του “Ταξίδι στο χτες της Φθιώτιδας και της Ανθήλης” βρήκα την ενότητα «Ανθηλιώτες στην Αμερική» (σελ. 116-124), με ονόματα μεταναστών. Αυτή ήταν η αφορμή για να ασχοληθώ με το θέμα.
   Εμπλουτίζοντας την προσπάθεια με επιπλέον ονόματα από το βιβλίο που προαναφέρθηκε, αλλά και από άλλα που βρήκα τυχαία στο αμερικάνικο αρχείο EllisIsland εντόπισα 111 μεταναστευτικά ταξίδια ανθρώπων της Ιμίρμπεης στην Αμερική. Μετά από επεξεργασία των στοιχείων αυτών, προτίμησα να ανασυνθέσω το παρελθόν. Έτσι έγραψα το Μεταναστευτικό Χρονικό των ανθρώπων αυτών, δηλ. με τη χρονική σειρά που έφυγαν και όλες τις γνωστές λεπτομέρειες. Στα στοιχεία  έκανα στατιστική επεξεργασία και σε χωριστή ενότητα έδωσα τους προορισμούς των μεταναστών πάλι με τη σωστή χρονική σειρά που έφτασαν.
   Η εργασία αυτή ήταν μεγάλη σε διάρκεια, αλλά νομίζω ότι απέδωσε το μεγάλο όγκο των μεταναστών της Ιμίρμπεης (προτιμώ το όνομα αυτό, που δήλωσαν και οι μετανάστες φτάνοντας στην Αμερική), αν και κάποιοι μετανάστες δεν εντοπίστηκαν - παρά την επίμονη προσπάθεια που έκανα.

22/11/14

Κατασκευή και λειτουργία της σιδηροδρομικής γέφυρας Γοργοποτάμου


Με την ευκαιρία της αντιστασιακής επετείου



   Όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενη εργασία για τη μεγάλη σήραγγα Μπράλου, η αρχική[1] σχεδίαση της σιδηροδρομικής γραμμής Πειραιώς-Αθηνών-συνόρων που εκπονήθηκε το 1883 (αλλά ανακοινώθηκε το 1889), ήθελε να αποφύγει τους ορεινούς όγκους του Καλλιδρόμου και της Οίτης. Αυτή, μετά τον Πειραιά και την Αθήνα, ακολουθούσε τη διαδρομή Ελευσίνα, Θήβα, Λεβάδεια, Ελάτη (Ελάτεια), Ρεγκίνι, Μώλο, Θερμοπύλες, Σπερχειό, Λαμία, Δαϊτσά, Δαουκλή, Παζαράκι (Παλαιοφάρσαλος) με κατάληξη τη Λάρισα.
   Τελικά όμως, επικράτησε η ορεινή[2] διαδρομή μέσω Βελίτσας, Δαδίου, Μπράλου, Λιανοκλαδίου, κ.λ.π. Την πολιτική απόφαση της κατασκευής και εκμετάλλευσης σιδηροδρόμου Πειραιά-Συνόρων έλαβε και υλοποίησε το έτος 1889 ο τότε πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης με την ψήφιση[3] του σχετικού νόμου στη Βουλή.

1. Προκαταρκτικές εργασίες κατασκευής - Πτώχευση της εταιρείας


   Μετά από διεθνή μειοδοτικό διαγωνισμό την εργολαβία της σιδηροδρομικής γραμμής ανέλαβε αγγλική εταιρεία των Eckersley, Godfrey και Liddelow. Οι εργασίες άρχισαν από το 1890 από πολλά σημεία ταυτόχρονα. Η Λαμία από τον Ιανουάριο του 1891, γέμισε με μηχανικούς και εργολάβους[4] (Άγγλους, Γάλλους, Πολωνούς και Ιταλούς). Πολλοί εργάτες ήταν Ιταλοί, Μαυροβούνιοι (μέχρι και Πέρσες).

Η σιδηροδρομική προβλήτα της Αγίας Μαρίνας

κατασκευάζεται (1891)
   Η κατασκευή της σιδηροδρομικής διακλάδωσης Αγίας Μαρίνας-Λαμίας-Μπεκή (ο Σ. Σ. Λιανοκλαδίου δεν υπήρχε τότε) άρχισε (από τις 27 Μαΐου 1891) από τη θάλασσα, όπου προηγήθηκε η κατασκευή της σιδερένιας αποβάθρας. Με ατμόπλοια έφταναν τα υλικά και εκφορτώνονταν στην Αγία Μαρίνα. Το τμήμα της γραμμής Αγίας Μαρίνας-Λαμίας έπρεπε να αποπερατωθεί πρώτο, ώστε να γίνεται η μεταφορά των υλικών (στρωτήρες, σιδηροδοκοί, σιδερένια καταστρώματα γεφυρών, κ.ά.). Υπεύθυνος μηχανικός του τμήματος αυτού ήταν ο Τζων Γκότφρεϋ, γιος του αναδόχου της κατασκευής του σιδηροδρόμου Πειραιώς-Λάρισας. Μέχρι το τέλος του 1892 ήταν έτοιμο. Υπήρχε καινούρια ατμομηχανή (με το όνομα ΜΑΡΙΝΑ) και φορτηγά βαγόνια[5] για τις μεταφορές.

17/11/14

Οικισμός αγροτών προσφύγων Μεγάλης Βρύσης Λαμίας


(Μικρό ιστορικό, μαρτυρίες, καταγραφή)



Εισαγωγή

     Οφείλω να δηλώσω από την αρχή ότι δεν ξέρω τους ανθρώπους της Μεγάλης Βρύσης, εκτός της πατρικής οικογένειας της συζύγου μου και λίγων μεμονωμένων κατοίκων της. Η προσφυγική προέλευση των δημιουργών του νέου οικισμού ήταν το κίνητρο αυτής της προσπάθειας.
     Αναζήτησα γραπτές πηγές. Τα βιβλία του Ι. Ν. Αγίου Κωνσταντίνου της Νέας Μαγνησίας κάηκαν το 1998 σε πυρκαγιά, ενώ τα βιβλία του Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου Μεγάλης Βρύσης είναι μεταγενέστερα (αρχίζουν από το 1962). Από τις υπηρεσίες δεν δίνονται στοιχεία εύκολα. Ευτυχώς στην τοπογραφική υπηρεσία Φθιώτιδας βρέθηκαν τα ονόματα των οικογενειών των προσφύγων, που πήραν γεωργικό κλήρο το 1931.
     Η αναγκαστική απαλλοτρίωση τμήματος από το αγρόκτημα Κόγκα, αλλά και η απασχόληση των αγροτών προσφύγων στο αγρόκτημα αυτό, επέβαλε ένα ιστορικό του. Αρκετά στοιχεία μου έδωσε ο κ. Χρήστος Γ. Στεργιόπουλος-Κόγκας και τον ευχαριστώ για τη βοήθειά του.
     Η προσπάθεια οδηγήθηκε σε προφορικές μαρτυρίες από τους ελάχιστους απομείναντες, αειθαλείς με καλή μνήμη, άμεσους απογόνους των προσφύγων. Κατέγραψα ενδιαφέροντα στοιχεία από τους

9/11/14

Μετανάστες στην Αμερική από το Γαρδίκι Ομιλαίων



Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα


Προλεγόμενα


     Δεν έχω την τύχη να κατάγομαι από το Γαρδίκι Ομιλαίων. Οι βραχύχρονες διελεύσεις από το Γαρδίκι με αυτοκίνητο, πηγαίνοντας από τη Λαμία στο χωριό Άμπλιανη (γενέτειρα της μητέρας μου) δεν μου επέτρεψαν να κρατήσω εικόνες του χωριού. Η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία με το γνωστό από προηγούμενα χρόνια (συνταξιούχο τώρα) καθηγητή και πρώην σχολικό σύμβουλο μαθηματικών κ. Δημ. Καραμήτρο μου το υπενθύμισε. Επιπλέον η επίσης πρόσφατη αλληλογραφία με το στρατηγό ε. ά. κ. Αθαν. Νικολοδήμο ενίσχυσε την ιδέα να ασχοληθώ με το Γαρδίκι. Η αποστολή του βιβλίου “Εν Γαρδικίω Ομιλαίων” του σμήναρχου ε.α. κ. Ιωάννου Β. Αναγνωστοπούλου σε μένα (μέσω του στρατηγού) – και τους ευχαριστώ γι’ αυτό – με έκανε να μελετήσω το θέμα των μεταναστών προς την Αμερική. Η αφορμή ήταν τα ονόματα Νικολοδήμος και Καραμήτρος που είχα από καιρό εντοπίσει σε μετανάστες του Γαρδικίου.
    Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από το Γαρδίκι. Το πρόβλημα όμως είναι ότι στο νομό Φθιώτιδος υπάρχουν δύο ομώνυμα χωριά (Γαρδίκι Ομιλαίων και Μεγάλο Γαρδίκι ή Πελασγία) και επιπλέον υπάρχουν Γαρδίκι Τρικάλων, Θεσπρωτίας, Μεσσηνίας και Μεγαλοπόλεως. Αγνοώντας όμως τα επώνυμα, όσων κατάγονται από το Γαρδίκι Ομιλαίων, ήταν αδύνατο να βεβαιωθώ για την σωστή καταγωγή κάθε μετανάστη. Όμως κάποια επώνυμα όπως π.χ. Ζάχος, Πρωτόπαπας, Χριστόπουλος τα βρίσκουμε και στο Γαρδίκι Ομιλαίων, αλλά και στο Γαρδίκι (Πελασγία). Αυτό είναι αποτέλεσμα της εσωτερικής μετανάστευσης από το Γαρδίκι Ομιλαίων προς Λαμία, Στυλίδα, μέχρι και Πελασγία σε προγενέστερα χρόνια. Στην πρώτη 20ετία του 20ού αι. που μιλάμε, δεν είναι εύκολο να καθορίσουμε τώρα ποιοι ανήκουν στο ένα Γαρδίκι και ποιοι στο άλλο.
    Με βοήθησαν πολύ οι 2 Εκλογικοί Κατάλογοι των ετών 1879 και 1915, που περιλαμβάνονται στο προαναφερθέν βιβλίο “Εν Γαρδικίω Ομιλαίων”. Με τον τρόπο αυτό πιστοποίησα τα επώνυμα των μεταναστών που κατάγονταν σίγουρα από το Γαρδίκι Ομιλαίων (ελπίζω να απέκλεισα το λάθος). Όσοι βρέθηκαν, είναι βέβαιο ότι έχουν γεννηθεί στο Γαρδίκι Ομιλαίων. Για το σκοπό αυτό  έκανα διασταύρωση-επαλήθευση με τους (συνήθως) κοινούς τόπους προορισμών για συμπατριώτες μετανάστες.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε έναν πολύ μεγάλο – και μη αναμενόμενο από μένα – αριθμό μεταναστευτικών ταξιδιών (αρκετοί μετανάστες έκαναν 2 ή και 3 ταξίδια). Εντόπισα 269 ταξίδια! Ίσως διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη ή κωμόπολη της περιοχής.