Προλεγόμενα
Τα Αργύρια είναι παράλιος οικισμός στην πρώην επαρχία Λοκρίδας της Φθιώτιδας, γνωστός και σαν τουριστικό θέρετρο για τις παραλίες του στο Βόρειο Ευβοϊκό Κόλπο.
Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από την Αρκίτσα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 38 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2026.
 |
| Ο Ι.Ν. Αγ. Γεωργίου Αρκίτσας |
Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να δήλωσαν άλλον τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη ή κωμόπολη (π.χ. Λαμία, Λιβανάτες, Αταλάντη). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.
Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από την Αρκίτσα, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.
Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.
Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος
φυσικός
-----
Αυτοδιοικητικά
Οικισμός Αρκίτσα
Από τις 20 Απριλίου 1835 ο οικισμός Αρκίτσα προσαρτήθηκε διοικητικά στο δήμο Δαφνουσίων (με έδρα τις Λιβανάτες) του νομού Φωκίδος και Λοκρίδος (μετονομάστηκε σε νομό Φθιώτιδος και Φωκίδος).
Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 η Κοινότητα Αρκίτσας καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Δαφνουσίων (με έδρα τις Λιβανάτες). Στις 7 Ιουνίου 2010, ο δήμος Δαφνουσίων καταργήθηκε και ο οικισμός Αρκίτσας προσαρτήθηκε στο δήμο Λοκρών (με έδρα την Αταλάντη).
Ο πληθυσμός της (απογραφή 2011) ήταν 840 κάτοικοι.
---------
1. Στοιχεία για τη μετανάστευση από την Αρκίτσα στην Αμερική[1]
Το ποσοστό που μετανάστευσε[2] ήταν 11 % του πληθυσμού, που είναι μεγαλύτερο από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (ήταν 8 %). Η περιοχή ήταν κυρίως γεωργική και κάλυπτε σχετικά ικανοποιητικά τις ανάγκες των κατοίκων της.
Όλοι οι μετανάστες ήταν άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή συμπεραίνουμε ότι κυριάρχησαν οι παραγωγικές ηλικίες 21-30 ετών (με 15 άτομα). Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από την Αρκίτσα, δίνεται στον παρατιθέμενο πίνακα 3.
Σπανός Αγγελής, ετών 18 (πήγε το 1912)
Μεγαλύτερη ηλικία μετανάστη :
Νικολάου Κώστας, ετών 38 (πήγε το 1912)
Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 26 έτη.
Από τις οικογένειες της Αρκίτσας, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα:
Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση οι περισσότεροι μετανάστες (8 άτομα) από τα Αργύρια έφυγαν με ξένα πλοία. Με ελληνικά πλοία έφυγαν 3 άτομα.
Σε σύγκριση, τα ομαδικά ταξίδια ήταν περισσότερα από τα μεμονωμένα. Συγκεκριμένα, έγιναν 10 ομαδικά και 8 μεμονωμένα ταξίδια.
Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.
Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».
Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.
Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από την Αρκίτσα φαίνονται στον Πίνακα 7. Τους περισσότερους μετανάστες δέχτηκε η πολιτεία της Πενσυλβάνια (29 άτομα), με προορισμό την πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift). Ακολούθησε με πολύ μικρότερη προτίμηση η πολιτεία της Μασαχουσέτης. Μεμονωμένοι προορισμοί υπήρξαν για άλλες 4 πολιτείες. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 7.
Αναλυτικά, οι μετανάστες επέλεξαν τους επόμενους τόπους (σε παρένθεση είναι ο αριθμός μεταναστών) :
ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΟΠΟΙ
2. Επαγγέλματα των μεταναστών
Οι περισσότεροι μετανάστες δηλ. 28 άτομα (74 %) δήλωσαν απλός εργάτης. Δηλώθηκαν όμως και άλλα επαγγέλματα του αγροτικού χώρου. Περισσότερα στοιχεία στον πίνακα που ακολουθεί:
3. Διπλά ταξίδια στην Αμερική
Από το σύνολο των μεταναστών, εντοπίστηκαν 2άτομα που έκαναν διπλό ταξίδι στην Αμερική. Τα ονόματα και οι τελικοί προορισμοί ακολουθούν:
1. Νικόλαος Ανδριτσόπουλος : Το α’ ταξίδι έγινε την περίοδο 1907-1912 και εργάστηκε στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια. Το β’ ταξίδι έγινε το 1915 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.
2. Κυριάκος Ανεστόπουλος: Το α’ ταξίδι έγινε την περίοδο 1912-1913 και εργάστηκε στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια. Το β’ ταξίδι έγινε το 1915 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.
4. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από την Αρκίτσα
Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες της Αρκίτσας που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών της Αρκίτσας δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):
α/α Ονοματεπώνυμο χρον. άφιξης ηλικία έγγαμος Πλοίο ταξιδιού Λιμάνι αναχ.
1 Ανδριτσόπουλος Ανδρέας 1 8-9-1912 20 όχι Patris Πειραιάς
2 Ανδριτσόπουλος Ανδρέας 2 8-4-1912 19 όχι Calabria Νάπολη
3 Ανδριτσόπουλος Βασίλειος 19-12-1910 26 ναι Themistocles Πειραιάς
4 Ανδριτσόπουλος Βασίλειος 4-10-1915 32 ναι Duca Degli Abruzzi Νάπολη
5 Ανδριτσόπουλος Γεώργιος 17-11-1907 32 ναι Francesca Πάτρα
6 Ανδριτσόπουλος Γεώργιος 8-4-1912 20 όχι Calabria Νάπολη
7 Ανδριτσόπουλος Νικόλαος 8-4-1912 32 ναι Calabria Νάπολη
8 Ανδριτσόπουλος Νικόλαος 13-6-1915 37 ναι Thessaloniki Πειραιάς
9 Ανεστόπουλος Δημήτριος 13-9-1912 27 ναι Saxonia Πάτρα
10 Ανεστόπουλος Ιωάννης 10-1-1912 25 όχι Germania Μασσαλία
11 Ανεστόπουλος Κυριάκος 13-9-1912 25 όχι Saxonia Πάτρα
12 Ανεστόπουλος Κυριάκος 13-6-1915 29 ναι Thessaloniki Πειραιάς
13 Γεωργίου Σεραφείμ 8-9-1912 32 ναι Patris Πειραιάς
14 Καλύβας Γεώργιος 19-9-1912 25 ναι Pannonia Τεργέστη
15 Κατσάνος Δημήτριος 28-8-1909 20 όχι Patris Πάτρα
16 Κουκοβίνος Δημήτριος 18-12-1910 20 όχι Themistocles Πειραιάς
17 Κουτσαφίτης Αναστάσιος 28-8-1912 19 όχι Carpathia Πάτρα
18 Λουκάς Αθανάσιος 5-12-1911 22 όχι Martha Washington Πάτρα
19 Λύπας Ιωάννης 5-1-1921 31 ναι King Alexander Πειραιάς
20 Μακρής Βασίλειος 13-9-1912 30 ναι Saxonia Πάτρα
21 Μαυρής Αριστείδης 26-3-1912 25 ναι La Bretagne Χάβρη
22 Μαυρής Νικόλαος 19-9-1912 20 όχι Pannonia Τεργέστη
23 Μαύρος Γεώργιος 13-9-1912 37 ναι Saxonia Πάτρα
24 Μπουχορίτης Δημήτριος 5-11-1906 20 όχι Perugia Νάπολη
25 Νικολάου Κώστας 19-9-1912 38 ναι Pannonia Τεργέστη
26 Παπαγεωργίου Κων/νος 8-7-1912 29 ναι Macedonia Πάτρα
27 Παπαϊωάννου Αλέκος 18-6-1910 20 όχι Columbia Πάτρα
28 Παπαϊωάννου Θεόδωρος 13-9-1912 19 όχι Saxonia Πάτρα
29 Παπαϊωάννου Κων/νος 5-1-1921 23 ναι King Alexander Πειραιάς
30 Σκούφος Δημήτριος 8-4-1912 31 όχι Calabria Νάπολη
31 Σπανός Αγγελής 8-7-1912 18 όχι Macedonia Πειραιάς
32 Σπανός Δήμος 3-8-1912 26 ναι Pannonia Πάτρα
33 Συκιώτης Λουκάς 19-9-1912 20 όχι Pannonia Τεργέστη
34 Ταταρίδης Γεώργιος 18-12-1910 32 ναι Themistocles Πειραιάς
35 Τσοχαντάρης Γεώργιος 1 8-4-1912 19 όχι Calabria Νάπολη
36 Τσοχαντάρης Γεώργιος 2 8-7-1912 25 όχι Macedonia Πάτρα
37 Τσοχαντάρης Δημήτριος 4-10-1915 25 ναι Duca Degli Abruzzi Νάπολη
38 Χόνδρος Σταύρος 28-8-1909 19 όχι Patris Πάτρα
5. Χρονικό της μετανάστευσης από την Αρκίτσα Λοκρίδας
i. Ο πρωτοπόρος του 1906
Ο άνθρωπος που άνοιξε το δρόμο από την Αρκίτσα για την Αμερική ήταν ο Δημήτριος Μπουχορίτης. Από την Ελλάδα έφυγε με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί στις 19 Οκτωβρίου 1906 αναχώρησε με το πλοίο “Perugia” και στις 5 Νοεμβρίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Γεννήθηκε στην Αρκίτσα, αλλά ως τόπο διαμονής δήλωσε την Αταλάντη. Με 10 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Ντάβενπορτ (Davenport) της Αϊόβα, όπου ήταν ο φίλος του Γκας (Κωνστ.) Κωστασούλης.
ii. Μία μεμονωμένη αναχώρηση στο 1907
Έγινε από τον Γεώργιο Ανδριτσόπουλο. Από το λιμάνι της Πάτρας ανέβηκε στο πλοίο “Francesca” και στις 17 Νοεμβρίου κατέβηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 32 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Γιαννούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 30 $ μαζί του, στο Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Κωνσταντίνος Κίγκος.
iii. Μία ομαδική αναχώρηση στο 1909
Έγινε από δύο άτομα, τους : Δημ. Κατσάνο και Στ. Χόνδρο. Στις 14 Αυγούστου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “Patris” και στις 28 Αυγούστου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Περισσότερα στοιχεία του αρχείου μας γνωρίζουν ότι :
Ατμόπλοιο “Πατρίς” (Patris)
· Ο Δημήτριος Κατσάνος ήταν 20 ετών. Στην Αρκίτσα ήταν ο πατέρας του Βασίλειος. Με 22 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Βοστώνη (Boston) της Μασαχουσέτης, κοντά στον ξάδερφό του Αλέξιο Πολίτη[4].
· Ο Σταύρος Χόνδρος ήταν 19 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κωνσταντίνος. Προορισμός του για δουλειά (με 20 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Κώστας Παπαδόπουλος,
iv. Λίγοι μετανάστες στο 1910
Στη διάρκεια του έτους σημειώθηκαν δύο αναχωρήσεις (1 ομαδική και 1 από μεμονωμένο άτομο) με πλοία προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 4 άτομα από την Αρκίτσα. Συγκεκριμένα :
Η μεμονωμένη αναχώρηση στο 1910 έγινε από τον Αλέκο Παπαΐωάννου. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 30 Μαΐου έφυγε με το πλοίο “Columbia” και στις 18 Ιουνίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 20 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Δημήτριος. Με 25 $ για τα πρώτα του αναγκαία έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Ν. Ανεστόπουλος[5].
Η ομαδική αναχώρηση στο 1910 έγινε από τρία άτομα, τους : Βασ. Ανδριτσόπουλο, Δημ. Κουκοβίνο και Γεώργ. Ταταρίδη. Στις 24 Νοεμβρίου, από το λιμάνι του Πειραιά ανέβηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “Themistocles” και στις 18 Δεκεμβρίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Το υπάρχον αρχειακό υλικό μας αναφέρει ότι :
· Ο Βασίλειος Ανδριτσόπουλος ήταν 26 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Παναγιού. Με 21 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον αδερφό του Γεώργιο Ανδριτσόπουλο.
· Ο Δημήτριος Κουκοβίνος ήταν 28 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στην Αρκίτσα ήταν η γυναίκα του Δάφνη. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, κοντά στον ανεψιό του Ανέστη Παπαϊωάννου.
· Ο Γεώργιος Ταταρίδης ήταν 32 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στο χωριό είχε τη γυναίκα του Ανθούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 24 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον ανεψιό του Αθανάσιο Σπανό[6].
Ατμόπλοιο
“Themistocles”
v. Δύο μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1911
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Αθανάσιο Λουκά. Από το λιμάνι της Πάτρας στις 20 Νοεμβρίου, ταξίδεψε με το πλοίο “Martha Washington” και στις 5 Δεκεμβρίου αφίχθηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 22 ετών και αναλφάβητος. Ως πλησιέστερο συγγενή του στην Αρκίτσα δήλωσε το θείο του Κ. Φώκο. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον αδερφό του Γ. Λουκά.
Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Ιωάννη Ανεστόπουλο. Από την Ελλάδα έφυγε με πλοίο μέχρι το γαλλικό λιμάνι της Μασσαλίας. Από εκεί, στις 23 Δεκεμβρίου 1911 αναχώρησε με το πλοίο “Germania” και στις 10 Ιανουαρίου 1912 αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 25 ετών. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν καλλιεργητής (cultivator). Ο πατέρα του ονομαζόταν Ανέστης. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για ανάλογη δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Κώστας Ανεστόπουλος.
vi. Κορύφωση του μεταναστευτικού ρεύματος στο 1912
Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν οκτώ μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (5 ομαδικά και 3 από μεμονωμένους) προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 21 άτομα από την Αρκίτσα. Πιο αναλυτικά:
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Αριστείδη Μαυρή. Από την Ελλάδα ταξίδεψε με πλοίο μέχρι το γαλλικό λιμάνι της Χάβρης. Από εκεί, στις 16 Μαρτίου αναχώρησε με το πλοίο “La Bretagne” και στις 26 Μαρτίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 25 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στην Αρκίτσα είχε τη γυναίκα του Γεωργού. Αναζητούσε δουλειά, με 22 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Λ. Μιχαλόπουλος.
Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 αριθμούσε πέντε άτομα και περιλάμβανε τους : Ανδρ. Ανδριτσόπουλο, Γεώρ. Ανδριτσόπουλο, Νικ. Ανδριτσόπουλο, Δημ. Σκούφο και Γεώρ. Τσοχαντάρη. Η ομάδα έφυγε από την Ελλάδα με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 22 Μαρτίου επιβιβάστηκε στο πλοίο “Calabria” και στις 8 Απριλίου αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι:
· Ο Ανδρέας Ανδριτσόπουλος 2 ήταν 19 ετών. Στο χωριό είχε τη μητέρα του Αικατερίνη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Κώστας Βιρτζίκος.
· Ο ΓεώργιοςΑνδριτσόπουλος ήταν 20 ετών. Ως πλησιέστερη συγγενή του στην Αρκίτσα δήλωσε την αδερφή του Ελένη. Προορισμός του για δουλειά (με 50 % μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Δημήτριος Κοκορίνος.
· Ο ΝικόλαοςΑνδριτσόπουλος ήταν 32 ετών και παντρεμένος. Ως πλησιέστερο συγγενή του στο χωριό δήλωσε έναν κουνιάδο[7] του. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο αδερφός του Βασίλειος.
· Ο Δημήτριος Σκούφος ήταν 31 ετών. Ως πλησιέστερο συγγενή του στην πατρίδα δήλωσε τον αδερφό του Βασίλειο. Αναζητούσε δουλειά, με 17 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Βασίλειος Ανδριτσόπουλος.
· Ο Γεώργιος Τσοχαντάρης 1 ήταν 19 ετών. Το όνομα της μητέρας του ήταν Παγώνα. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, κοντά στον ξάδερφό του Γεώργιο Βερούση[8].
Πλοίο Calabria (Photo: Tom Rayner )
Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από τρία άτομα. Ήταν οι : Κων. Παπαγεωργίου, Αγγ. Σπανός και Γεώρ. Τσοχαντάρης 2. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 21 Ιουνίου ανέβηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “Macedonia” και στις 8 Ιουλίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ξέρουμε επίσης ότι :
· Ο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου ήταν 29 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Αλέξω. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον κουνιάδο του Νικόλαο Ανδριτσόπουλο.
· Ο Αγγελής Σπανός ήταν 18 ετών. Στο χωριό ήταν ο πατέρας του Δημήτριος. Με 20 $ για τα πρώτα αναγκαία έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο αδερφός του Αθανάσιος Σπανός.
· Ο Γεώργιος Τσοχαντάρης 2 ήταν 25 ετών και αναλφάβητος. Στην Αρκίτσα είχε τη μητέρα του Χρυσούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 23 $ μαζί του στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Γεώργιος Ζαμπούνης.
Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Δήμο Σπανό. Στις 15 Ιουλίου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Pannonia” και στις 3 Αυγούστου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν τότε 26 ή 28 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Γαρέφω. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ένας ξάδερφός[9] του.
Η τρίτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Αναστάσιο Κουτσαφίτη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 13 Αυγούστου αναχώρησε με το πλοίο “Carpathia” και στις 28 Αυγούστου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Ως τόπο διαμονής δήλωσε τις Λιβανάτες. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Ν. Τριανταφύλλου[10].
Η τρίτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα. Ήταν οι : Ανδρ. Ανδριτσόπουλος 1 και Σερ. Γεωργίου. Από το λιμάνι του Πειραιά, στις 22 Αυγούστου έφυγαν με το πλοίο “Patris” και στις 8 Σεπτεμβρίου έφτασαν στην Αμερική. Πρόσθετα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι:
· Ο Ανδρέας Ανδριτσόπουλος 1 ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Κώστας. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον ξάδερφό του Βασίλειο Ανεστόπουλο.
· Ο Σεραφείμ Γεωργίου ήταν 32 ετών και παντρεμένος. Στην Αρκίτσα είχε τη γυναίκα του (his wife Lefantin Arkitsa Greece). Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο κουνιάδος του Νικόλαος Ανδριτσόπουλος.
Η τέταρτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 αριθμούσε πέντε άτομα και περιλάμβανε τους : Δημ. Ανεστόπουλο, Κυρ. Ανεστόπουλο, Βασ. Μακρή, Γεώρ. Μαύρο (ή Μαυρή) και Θεόδ. Παπαϊωάννου. Στις 26 Αυγούστου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Saxonia” και στις 13 Σεπτεμβρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Από το αρχείο αντλούμε επιπλέον στοιχεία που αναφέρουν ότι:
· Ο Δημήτριος Ανεστόπουλος ήταν 27 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Το όνομα της γυναίκας του ήταν Νικολίτσα. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, κοντά στον ξάδερφό του Β. Ανεστόπουλο.
Πλοίο Saxonia (Photo: Alex Duncan)
· Ο Κυριάκος Ανεστόπουλος ήταν 25 ετών και αναλφάβητος. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Ως πλησιέστερο συγγενή του στο χωριό δήλωσε τον αδερφό του Κώστα. Με 27 $ για τα αναγκαία πρώτα του έξοδα πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Οδυσσέας Βερούσης[11].
· Ο Βασίλειος Μακρής ήταν 30 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Γεννήθηκε στην Αρκίτσα, αλλά ως τόπο διαμονής δήλωσε την Αταλάντη, Η γυναίκα του ονομαζόταν Θεοδώρα. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του, στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Νικόλ. Ανδριτσόπουλος.
· Ο Γεώργιος Μαύρος (ή Μαυρής) ήταν 37 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Παρασκευή. Με 25 $ στη τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, κοντά στον κουνιάδο του Βασ. Ανεστόπουλο.
· Ο Θεόδωρος Παπαϊωάννου ήταν 19 ετών. Ως επάγγελμα δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Ο πατέρας του ονομαζόταν Δημήτριος. Με 15 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Νασούα (Nashua) του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον αδερφό του Αλέξ. Παπαϊωάννου.
Η πέμπτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από 4μελή ομάδα με τους : Γεώρ. Καλύβα, Νικ. Μαυρή, Κώσ. Νικολάου και Λουκ. Συκιώτη. Από την Ελλάδα έφυγαν με πλοίο μέχρι το αυστριακό λιμάνι της Τεργέστης. Από εκεί, στις 3 Αυγούστου ταξίδεψαν με το πλοίο “Pannonia” και στις 19 Σεπτεμβρίου αντίκρισαν το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Γνωρίζουμε ακόμη γι’ αυτούς ότι :
· Ο Γεώργιος Καλύβας ήταν 35 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης (agricoli). Στην Αρκίτσα είχε τη γυναίκα του Ασήμω. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο γνωστός του Κώστας Χριστοδούλου.
Πλοίο “Pannonia”
(Photo: Frank Pichardo Collection)
· Ο Νικόλαος Μαυρής ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Δημήτριος. Με 24 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη ημέρας (day laborer) στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, κοντά στον αδερφό του Αριστείδη Μαυρή.
· Ο Κώστας Νικολάου ήταν 38 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης (agricoli). Η γυναίκα του ονομαζόταν Αγγέλω. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ανεψιός του Ιωάννης Νικολάου.
· Ο Λουκάς Συκιώτης ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Δήλωσε αγρότης (agricoli). Στο χωριό είχε τη μητέρα[12] του. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο γνωστός του Σπύρος Μιχαλόπουλος[13].
vii. Δύο ομαδικές αναχωρήσεις στο 1915
Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1915 έγινε από δύο άτομα, τους : Νικ. Ανδριτσόπουλο και Κυρ. Ανεστόπουλο. Στις 20 Μαΐου, από το λιμάνι του Πειραιά ανέβηκαν στο ελληνότητο πλοίο “Thessaloniki” και στις 13 Ιουνίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Επιπλέον στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι :
· Ο Νικόλαος Ανδριτσόπουλος ήταν 37 ετών και παντρεμένος. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Στην Αρκίτσα ήταν η γυναίκα του Σκεύω (Παρασκευή). Προορισμός του για δουλειά (με 24 $ μαζί του) ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο κουνιάδος του Γεώργιος Αναγνώστου. Είχε ξαναπάει στην Αμερική ο Νικόλαος Ανδριτσόπουλος την περίοδο 1907-1912 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.
· Ο Κυριάκος Ανεστόπουλος ήταν 29 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Αικατερίνη. Με 21 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Νικόλαος Κλωτσοτύρας. Για τον Κυριάκο Ανεστόπουλο αυτό ήταν το δεύτερο ταξίδι στις ΗΠΑ. Την πρώτη φορά πήγε την περίοδο 1912-1913 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.
Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1915 έγινε από δύο άτομα. Ήταν οι Βασ. Ανδριτσόπουλος και Δημ. Τσοχαντάρης. Από την Ελλάδα έφυγαν με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 22 Σεπτεμβρίου ταξίδεψαν με το πλοίο “Duca Degli Adruzzi” και στις 4 Οκτωβρίου αφίχθηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ξέρουμε επιπλέον γι’ αυτούς ότι :
· Ο Βασίλειος Ανδριτσόπουλος ήταν 32 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στο χωριό ήταν η γυναίκα του Παναγιώτα. Αναζητούσε δουλειά, με 24 $ μαζί του στην πόλη Χάβερχιλ (Haverhill) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο ξάδερφός του Κώστας Χενάφος.
· Ο Δημήτριος Τσοχαντάρης ήταν 25 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Ευμορφία. Με 22 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Χάβερχιλ της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο ξάδερφός του Κώστας Χενάφος.
Πλοίο “Duca Degli Abruzzi” (Photo: Frank Pichardo Collection)
viii. Μεταναστευτικός επίλογος στο 1920
Καταγράφηκε μία ομαδική αναχώρηση, από δύο άτομα, τους : Ιωάν. Λύπα και Κων. Παπαϊωάννου. Στις 16 Δεκεμβρίου 1920, από το λιμάνι του Πειραιά επιβιβάστηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “King Alexander” και στις 5 Ιανουαρίου 1921 αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Το αρχειακό υλικό μας αναφέρει επίσης ότι :
· Ο Ιωάννης Λύπας ήταν 31 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Βασιλική. Προορισμός του για δουλειά (με 22 $ μαζί του) ήταν η πόλη Χάβερχιλ (Haverhill) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο ξάδερφός του Θεόδωρος Παπαϊωάννου.
· Ο Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου ήταν 23 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Δημήτριος. Αναζητούσε δουλειά, με 35 $ μαζί του, στην πόλη Χάβερχιλ (Haverhill) της Μασαχουσέτης, κοντά στον αδερφό του Θεόδωρο Παπαϊωάννου.
-----------------------
Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες
1. Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.
2. Β.Δ. 3/15-12-1833
3. Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)
4. Γενικές απογραφές πληθυσμού στα έτη 1889, 1896, 1920.
5. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “ Μετανάστες στην Αμερική από την περιοχή Λαμίας (1902-1922)” / Περιοδικό ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ετών 2012-2013, Λαμία. Επίσης αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gt από τις 7 & 14 Ιουλίου 2014 (α’ & β’ μέρος).
6. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από τη Σέλιανη (Μάρμαρα) Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1903-1930)”. Ανέκδοτη εργασία από τον Ιανουάριο 2025. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 20 Ιανουαρίου 2025.
7. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από την Ερκίστα (Αγία Βλαχέρνα) Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1921)”. Ανέκδοτη εργασία από το Φεβρουάριο 2023. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 13 Φεβρουαρίου 2023.
8. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από τις Λιβανάτες Λοκρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1921)”. Ανέκδοτη εργασία από το Σεπτέμβριο 2017. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 16 Οκτωβρίου 2017.
9. Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr
10. περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.
11. εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.
12. «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.
13. Θ. Ανθογαλίδου «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html
14. Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις», 2-5-2004, από το Διαδίκτυο.
15. Βικιπαίδεια
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).
[2]Στο σύνολο των 38 ονομάτων μεταναστών από την Αρκίτσα, βρέθηκαν 21 αναλφάβητοι (υψηλό ποσοστό 55 %)!
[3]Δεν καταγράφηκαν και δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.
[4]Από την Ελκίστρα (Αγία Βλαχέρνα) Ευρυτανίας. Πήγε στην Αμερική το Μάιο 1909, σε ηλικία 24 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Χρήστος. Προορισμός του για δουλειά ήταν η Βοστώνη της Μασαχουσέτης. Το 1912 επέστρεψε στην Ελλάδα. Το 1914 έκανε και δεύτερο ταξίδι.
[5]Γεννήθηκε και διέμενε (όπως δήλωσε) στις Λιβανάτες. Πήγε στην Αμερική το 1907, σε ηλικία 27 ετών. Αρχικός τόπος προορισμού του για δουλειά ήταν το Σικάγο.
[6]Από την Σέλιανη (Μάρμαρα) Φθιώτιδας. Πήγε στην Αμερική το 1907, σε ηλικία 37 ετών και παντρεμένος. Ως αρχικό τόπο προορισμού του για δουλειά, δήλωσε τη Νέα Υόρκη.
[7]Το όνομα στο χειρόγραφο αρχείο είναι δυσανάγνωστο.
[8]Από τις Λιβανάτες. Πήγε στην Αμερική το 1907 σε ηλικία 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Σταύρος. Αρχικός προορισμός του για δουλειά ήταν η πόλη Σινσινάτι του Οχάιο.
[9]Στο χειρόγραφο αρχείο, το όνομα είναι δυσανάγνωστο.
[10]Από τις Λιβανάτες. Πήγε στην Αμερική το 1910 σε ηλικία 27 ετών και αναλφάβητος. Προορισμός του για δουλειά ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ (Vandergrift) της Πενσυλβάνια.
[11]Από τις Λιβανάτες. Πήγε στην Αμερική το 1910, σε ηλικία 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Σταύρος. Προορισμός του για δουλειά ήταν η πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια.
[12]Στο χειρόγραφο αρχείο το όνομά της είναι δυσανάγνωστο.
[13]Από τις Λιβανάτες. Πήγε στην Αμερική το 1907, σε ηλικία 18 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κωνσταντίνος. Αρχικός τόπος προορισμού ήταν το Σινσινάτι του Οχάιο, αλλά εργάστηκε κυρίως στην πόλη Βάντεργκριφτ της Πενσυλβάνια, Το 1914 έκανε και δεύτερο ταξίδι στις ΗΠΑ, με προορισμό την ίδια πόλη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου