Μετανάστες στην Αμερική από το Μαυρολιθάρι Φωκίδος (1902-1921)

Προλεγόμενα

    Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από το Μαυρολιθάρι. Δυστυχώς για μένα δεν το έχω επισκεφθεί, παρ’ ότι έζησα όλα τα χρόνια μου στη Λαμία και δεν είναι μακριά.

    Δεν ξέρω επώνυμα των ανθρώπων που έζησαν στο Μαυρολιθάρι, αλλά το όνομα του χωριού είναι μοναδικό στην Ελλάδα κι έτσι δεν είχα αμφιβολίες μήπως οι μετανάστες δεν προέρχονταν απ’ αυτό.

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε έναν πολύ μεγάλο – και μη αναμενόμενο από μένα – αριθμό μεταναστευτικών ταξιδιών (25 μετανάστες έκαναν διπλά ταξίδια). Εντόπισα 134 ταξίδια! Ίσως διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα, χωρίς φυσικά να υπάρχει καμία πρόθεση. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη ή κωμόπολη της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

   Επιπλέον η προσπάθεια θα μπορούσε να εμπλουτιστεί με φωτογραφικό υλικό των μεταναστών στις ΗΠΑ, που δεν έχω αυτή τη δυνατότητα. Αν υπάρχει κάποιος Σύλλογος ή με πρωτοβουλία κάποιου (ή κάποιων) αναζητηθούν και βρεθούν στο χωριό κάποιες φωτογραφίες, θα εμπλουτίσουν την προσπάθεια αυτή. Επίσης μπορεί να συμπληρωθεί η εργασία, με την τύχη των μεταναστών αυτών, δηλ. ποιοι γύρισαν στην πατρίδα και ποια ήταν η προκοπή τους (επαγγελματική και προσωπική).

    Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους του χωριού αυτού, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

Η Ιερά Μονή Αντινίτσης “Το Γενέσιον της Θεοτόκου” (Μέρος Δ’)

συνέχεια από το Γ’  μέρος

Η μονή περνά από τον 20ό στον 21ο αιώνα

1. Η αναδημιουργία της Μονής Αντίνιτσας – Το έργο ζωής του ηγουμένου της

Από το γέρο-πλάτανο φαίνεται το μικρό
ερυθρόχρωμο εκκλησάκι, χωρίς
άλλα ενδιάμεσα κτίσματα (1977)

 Μερικά περιστατικά μπορούν να θεωρηθούν τυχαία ή ίσως απλές συμπτώσεις. Στην προκειμένη όμως περίπτωση, ο ερχομός του νέου ηγουμένου Αγαθονίκου Αναγνωστοπούλου στον τόπο τούτο (από το Σεπτέμβριο 1987[1]) ήταν η ιδανική επιλογή, εφόσον επρόκειτο για έναν πολύ δημιουργικό και εργατικό άνθρωπο αφοσιωμένο στην Παναγία, που ήρθε σε μια κατεστραμμένη Μονή, στην οποία έπρεπε να γίνουν πολλά εξ αρχής. Ίσως να αποτελεί άνωθεν υπόδειξη. Ο νέος ηγούμενος ανέλαβε ένθερμα το τεράστιο έργο αμέσως, αφιερώνοντας την υπόλοιπη ζωή του σ’ αυτό.

 Η φωτογραφία που παρατίθεται δείχνει το σχετικά γυμνό τοπίο που πρωταντίκρυσε. Από τον πλάτανο, όπου έτρεχε λίγο νερό (από μια απλή βρύση) είδε το μικρό ερυθρόχρωμο ναό (στη θέση του κατεστραμμένου παλιού ιστορικού Καθολικού). Στη βόρεια πλευρά ήταν οι ημιτελείς πρώτες πτέρυγες των κελιών και στη νότια πλευρά (προς το ρέμα) άλλο ένα ισόγειο κτίσμα. Αυτά είχαν φτιαχτεί από χρήματα που συγκέντρωσε η ερανική επιτροπή τη δεκαετία του ’70 και μετά, με ηγούμενο το Συνέσιο Κουτσομπέλη. Το κυπαρίσσι ήταν το επιβλητικότερο ζωντανό μνημείο, το μόνο που επέζησε της καταστροφής του 1944.

Μετανάστες Αμπλιανίτες της Λαμίας (Ζητούνηδες) στην Αμερική

τις δύο πρώτες 10ετίες του 20ού αιώνα

 Η φτώχεια της ελληνικής οικογένειας σε συνδυασμό με το αμερικάνικο όνειρο, οδήγησε πολλούς Έλληνες στην Αμερική από τις αρχές του 20ού αιώνα. Οι Αμπλιανίτες, νομάδες κτηνοτρόφοι, με μικρό αριθμό ζώων, αγράμματοι στην πλειονότητά τους, έτρεφαν φόβο για το μακρινό άγνωστο, όπως ήταν η Αμερική. Τα παιδιά τους όμως, βλέποντας τις μεγάλες ανάγκες της οικογένειας το πήραν απόφαση : να πάνε στην Αμερική.

 Η ελκυστική χρονική περίοδος ήταν η δεκαετία 1906-1920. Η σκέψη όλων ήταν να πάνε να δουλέψουν γύρω στα 10 χρόνια το πολύ και να γυρίσουν πίσω να φτιάξουν την οικογένειά τους.

 Με ελάχιστα χρήματα για το εισιτήριο του ταξιδιού, τα απαραίτητα ρούχα και την ευχή των δικών τους έφυγαν με το καράβι για την Αμερική (ΗΠΑ). Ο Χρήστος Στεφανής, το 1912, για να εξασφαλίσει τα έξοδα του ταξιδιού (εισιτήριο) για το γιο του Ευάγγελο, πούλησε μια γίδα και πήρε τότε 170 δρχ. Με ανάλογους τρόπους ξεκίνησαν κι οι άλλοι.

 Από την Άμπλιανη Λαμίας έφυγαν ο Δημήτριος Ζαροδήμος, ο Αθανάσιος[1] Καλτσούλας, αδελφός του Θεοδώρου Καλτσούλα, ο Θεόδωρος Δημόπουλος, ο Γεώργιος Ντινόπουλος, αδελφός του Κων/νου Ντινοπούλου (ή Γερακάρη), ο Γεώργιος Κων. Στεφανής., ο Ευάγγελος Χρ. Στεφανής, ο Γεώργιος Τσιφτσής (1891-1927), κ. ά.

 Επιβιβάστηκαν σε ατμόπλοια στον Πειραιά ή στην Πάτρα. Ταξίδεψαν[2] 20 και πλέον μέρες μέσα σε δύσκολες συνθήκες με κακοκαιρία και τρικυμίες, παθαίνοντας ναυτίες και κινδυνεύοντας από τις υγρασίες[3], την κακή διατροφή και το κρύο. Όταν το καράβι “χόρευε” στα κύματα, τα τάματα έπεφταν βροχή. Κάποια εικονίσματα σε σταυροδρόμια του χωριού της Άμπλιανης, εικόνες ή δωρεές στο ναό της Αγίας Παρασκευής έγιναν από τάματα στον κίνδυνο του μεγάλου ταξιδιού.

 Φτάνοντας στην Αμερική, περνούσαν τον έλεγχο και πήγαιναν για δουλειά σε τόπο όπου υπήρχε κάποιος γνωστός (συγγενής, πατριώτης ή φίλος). Τους έδιναν τις πιο σκληρές, βρώμικες και ανθυγιεινές δουλειές, σε στοές μέσα σε ορυχεία, στο σιδηρόδρομο μέσα στον καυτό ήλιο, σε μαγαζιά να μαγειρεύουν ή να πλένουν πιάτα, μέχρι και στιλβωτές (λούστροι). Δύσκολα βέβαια, αλλά τελικά κατάφεραν να μαζέψουν χρήματα, για να τα φέρουν πίσω. Τότε πλέον πήραν το καράβι της επιστροφής[4].

Φωτογραφική τέχνη και φωτογράφοι της Λαμίας

Από τα προπολεμικά χρόνια

Α. Σύντομη ιστορία της φωτογραφίας

   Η φωτογραφία είναι τέχνη. Αποτυπώνει εικόνες με τη βοήθεια συστήματος οπτικών φακών και κατάλληλου μέσου καταγραφής ή αποτύπωσης (φωτογραφική μηχανή). Το φως περνώντας από μια μικρή οπή μέσα σ’ ένα σκοτεινό θάλαμο ή κουτί σχηματίζει στην απέναντι πλευρά το είδωλό του.

   Η αρχή του σκοτεινού θαλάμου ήταν γνωστή από παλιά. Στα 1550 προστέθηκε ένας κοίλος φακός και το διάφραγμα. Εξέλιξη ήταν ένα σύστημα φακών, που βελτίωσε την εικόνα. Η αποτύπωση της εικόνας ήταν δύσκολη. Στο 18ο αι. βρέθηκαν ευαίσθητες ουσίες (άλατα του αργύρου) σε χαρτί, αλλά δεν ήταν εφικτή η στερέωσή της (για να μένει μόνιμα). Οι Λουί Νταγκέρ και Ουίλλιαμ Φοξ Τάλμποτ αντί της αρνητικής εικόνας κατάφεραν τη στερέωσή της στη θετική εικόνα. 

Υπαίθριος φωτογράφος

   Από τις δύσχρηστες γυάλινες πλάκες, το 1888 ανακαλύφθηκε το φιλμ σε ρολό από τον αμερικανό Τζώρτζ Ήστμαν (George Eastman) με τη φωτογραφική μηχανή κουτί, που ονόμασε Kodak. Την εμφάνιση (αποτύπωση) των φωτογραφιών αναλάμβανε μετά η Kodak. Έτσι η φωτογραφία αναπτύχθηκε πολύ.

   Η έγχρωμη φωτογραφία με ειδικό φιλμ είναι δημιούργημα του 20ού  αι., που επέκτεινε τον καλλιτεχνικό και αισθητικό χαρακτήρα αυτής της μορφής τέχνης.

   Η δημιουργία ηλεκτρονικών φωτο-αισθητήρων, όπου το φως αναλύεται και με κατάλληλο πρόγραμμα γίνεται σύνθεση της εικόνας, έφερε την ψηφιακή φωτογραφία. Έτσι το χημικό φιλμ καταργήθηκε. Από την ψηφιακή μηχανή (από το 1990) οι εικόνες μεταφέρονται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και αποθηκεύονται σε αρχεία. Επιπλέον οι φωτογραφίες είναι επεξεργάσιμες σε πολλαπλούς τρόπους.

   Η φωτογραφία που απαιτεί κατάλληλη τεχνική είναι προϊόν τέχνης και συνιστά έργο, που προστατεύεται από το νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα.

   Το αντικείμενο της φωτογραφίας μπορεί να χωριστεί σε 4 είδη: τη φωτογραφία είδησης, τη διαφημιστική φωτογραφία στούντιο, τη φωτογραφία χώρων και αρχιτεκτονική, τη φωτογραφία τέχνης.

Το “Μουστάκειο” Κληροδότημα Λαμίας (για Ορφανοτροφείο Θηλέων και Γυμνάσιο)

Μεγάλες ευεργεσίες

Γενικά

   Η Λαμία και η ευρύτερη περιοχή της Ρούμελης πρέπει να θεωρηθούν καλότυχες, εφόσον ευνοήθηκαν από ευεργεσίες ανθρώπων, οι οποίοι ήρθαν από άλλα μέρη (κυρίως τις τουρκοκρατούμενες περιοχές, μετά το 1828), χωρίς να αγνοήσουμε και αντίστοιχες ευγενείς πράξεις γηγενών. Αναφέρουμε μερικά ονόματα, όπως του Κωνσταντίνου Παπαθανασίου Ελασσώνα (στο χώρο της υγείας),  του Οδυσσέα Πάνου (στο χώρο του θεάτρου), του Κωνσταντίνου Νικολάου ή Μουστάκα (στο χώρο της εκπαίδευσης), του Κωνσταντίνου Κοτρωνιά, του Γεωργίου Σ. Καρακαντά, των κληρονόμων Μελετίου Γεωργιάδη, και άλλων που ακολούθησαν με μικρότερες δωρεές, αλλά με σημαντική αξία για το κοινωνικό σύνολο.
  Στην παρούσα εργασία θα αναφερθούμε στην προσφορά ενός ευπατρίδη, του Κωνσταντίνου Νικολάου ή Μουστάκα, ο οποίος στήριξε την εκπαίδευση της Λαμίας, δηλ. το μέλλον του τόπου αυτού.

1. Βιογραφικά στοιχεία του Κωνσταντίνου Νικολάου ή Μουστάκα

   Ήταν ηπειρώτης στην καταγωγή. Γεννήθηκε το 1839, πιθανά στη Λεπενίτσα Καλαμπάκας, όπου είχαν έρθει οι γονείς του, από την Ήπειρο - για άγνωστους λόγους. Μετά ο Κων. Μουστάκας εγκαταστάθηκε στο Χατζημίρ Φαρσάλων όπου είχε αποκτήσει κτήματα, παντρεύτηκε με συνοικέσιο την Ελένη Γεωργ. Βαρσαμή[1] (1858-1938), κόρη πλούσιου γαιοκτήμονα[2] από το Σμόκοβο Καρδίτσας. Μετά το γάμο τους (περί το 1877) εγκαταστάθηκαν στο Κούρνοβο, όπου ο Κων. Μουστάκας[3] ασχολήθηκε αρχικά με τη γεωργία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Λαμία και δραστηριοποιήθηκε στο καπνεμπόριο, κερδίζοντας αρκετά χρήματα. Είχε και κοπάδια με πρόβατα και βόδια.

  Ήταν και κτηματίας, με κτήματα στην περιοχή Λιανοκλαδίου, αργότερα στην περιοχή Ζηλευτού.  Είχε επίσης ακίνητα σε κεντρικά σημεία της πόλης της Λαμίας. Τελευταία του αγορά (το έτος 1898) σε πλειστηριασμό ήταν 4 οικίες, μαγαζί και φούρνος, στο τετράγωνο μεταξύ των οδών Καποδιστρίου και Ροζάκη-Αγγελή. Εκεί μετά το θάνατό του λειτούργησε το «Μουστάκειο εξατάξιο Μικτό Γυμνάσιο», που νεότερα κτίσματά του υπάρχουν μέχρι σήμερα.

       Τον επόμενο χρόνο (1899) ο Κωνσταντίνος Μουστάκας[4] πέθανε. Δεν απέκτησε παιδιά. Λίγο πριν πεθάνει άφησε με διαθήκη το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για να γίνουν τα «Μουστάκεια Σχολεία» και Ορφανοτροφείο Θηλέων. Τον έλεγχο της σωστής χρήσης της περιουσίας του ανέθεσε σε Αδελφάτο, αυτό που όρισε με τη διαθήκη του ο Κωνσταντίνος Παπαθανασίου Ελασσώνας. Μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο ευεργέτης της εκπαίδευσης στη Λαμία.

     Η γυναίκα του Ελένη πέθανε την 1-11-1938[5], στη Λαμία, σε ηλικία 80 ετών.

Υπηρέτες των καλών τεχνών από τη Λαμία

Προπολεμικά χρόνια

Εισαγωγή

    Σε προηγούμενη εργασία έγινε αναφορά στη Μουσική. Όμως η Λαμία και η ευρύτερη περιοχή της διέθετε ταλαντούχα άτομα σε άλλες μορφές των καλών τεχνών, που καλλιέργησαν τα χαρίσματά τους και διέπρεψαν στο είδος τέχνης που επέλεξαν. Θα αναφερθούμε σε καλλιτέχνες τομέων τέχνης όπως η Γλυπτική, τα Εικαστικά και το Θέατρο. Από τα βιβλία των Ιερών Ναών της Λαμίας ελάχιστα ονόματα καταγράφηκαν, εφόσον το πλείστο των καλλιτεχνών έζησε και δημιούργησε στην πρωτεύουσα, όπου και τελεύτησε. Παρόλα αυτά αποτελεί χρέος η παρουσίαση και απόδοση τιμής στους ανθρώπους αυτούς που τίμησαν τη Λαμία. Το ερώτημα που έρχεται αμέσως είναι “αν και πόσο η Λαμία τους τίμησε”;

    1.  Στο Θέατρο

   Δύο σημαντικά πρόσωπα γεννήθηκαν στη Λαμία και διέπρεψαν στο δύσκολο χώρο του Θεάτρου. Αυτοί ήταν ο Χρήστος Ευθυμίου και ο Θάνος Λειβαδίτης. Επιπλέον, η Λαμία, από τα προπολεμικά χρόνια ανέπτυξε το χώρο του Θεάτρου Σκιών με την “Όαση”, του Ανδρέα Αγιομαυρίτη.

   Από τα Βιβλία των Ιερών Ναών, βρέθηκε ένας ηθοποιός από την Κωνσταντινούπολη, που πέρασε με θεατρικό μπουλούκι και πέθανε στη Λαμία. Ήταν ο Γεώργιος Π. Χριστοφορίδης.

   Με σύντομο τρόπο θα δοθούν βιογραφικά στοιχεία αυτών. Έτσι :

Χρήστος Ευθυμίου (1900-1971) : Γεννήθηκε στη Λαμία. Το πατρικό του σπίτι ήταν στη γωνία των οδών Αχιλλέως και Δυοβουνιώτου (κοντά στην πλατεία Διάκου). Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η αγάπη του για το θέατρο τον οδήγησε αμέσως μετά σε επαγγελματική σχολή θεάτρου (τετραετής φοίτηση), από την οποία και βγήκε αριστούχος. 

Ο Χρ. Ευθυμίου στην ταινία

“Ένας βλάκας και μισός”

    Το 1929 έκανε το ντεμπούτο του με το θίασο Κυβέλης. Ως ιδρυτικό μέλος του Εθνικού Θεάτρου[1], που επανιδρύθηκε[2] το 1930 ο Χρήστος Ευθυμίου προσκλήθηκε και το υπηρέτησε ως βασικό στέλεχος αλλά και ως ένας εκ των πρωταγωνιστών του. Διέπρεψε ως κωμικός, ιδίως σε έργα του Μολιέρου, του Σαίξπηρ αλλά και σε ελληνικά έργα σε χαρακτηριστικούς ελληνικούς λαογραφικούς ρόλους. Γι’  αυτό, το 1952 τιμήθηκε για την εξαίρετη ερμηνεία του σε έργα του Μολιέρου από τη Γαλλική Κυβέρνηση με το παράσημο των Ακαδημαϊκών Δαφνών.

   Το 1960, μετά το θάνατο του Βασίλη Λογοθετίδη, τέθηκε επικεφαλής του θιάσου του εκλιπόντος δημοφιλούς κωμικού. Δύο χρόνια αργότερα τιμήθηκε με σχετικό παράσημο από τον Βασιλιά Παύλο.

   Εκτός από το Θέατρο, ήταν πολύ αξιόλογη και η παρουσία του στον ελληνικό κινηματογράφο. Από τους ρόλους που έπαιξε αναφέρονται περισσότερο στις ταινίες “Ο γυναικάς” (του 1957) και “Ένας βλάκας και μισός” (του 1959). Άλλες ταινίες που έπαιξε ήταν “Δεσποινίς δικηγόρος” (1933), “Το δρομάκι του Παραδείσου” (1944), “Η άγνωστος” (1954),  “Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας” (1955), “Η Χιονάτη και τα 7 γεροντοπαλίκαρα” (1960), κ.ά.

   Είχε μακρά συμμετοχή σε καθημερινές απογευματινές ραδιοφωνικές πεντάλεπτες “παρλάτες”, με την ατάκα «Αχ τι τραβάω!».

Αντιοχικός και Αιτωλικός πόλεμος στη Φθιώτιδα

Ιστορικά γεγονότα που επηρέασαν τον τόπο μας

  Η έλευση του 2^ου π.Χ. αιώνος βρήκε την Ελλάδα βαθιά διαιρεμένη και αλληλοσπαρασσόμενη. Οι αλλεπάλληλες συγκρούσεις στις οποίες αναλώνονταν οι διάφορες ελληνικές δυνάμεις μοιραία επέφεραν την παρακμή, την οικονομική εξαθλίωση και την κατάπτωση των ηθικών και πολιτικών αξιών. Η πλήρης απουσία διορατικότητος που επεδείκνυαν σε συνδυασμό με την αδιαφορία για την ραγδαία ενδυνάμωση της Ρώμης έκρυβε θανασίμους κινδύνους. Το αποτέλεσμα ήταν η νέα υπερδύναμη της Μεσογείου να εκμεταλλευτεί στο έπακρο αυτή την έλλειψη σύμπνοιας και ομοψυχίας και να υποτάξει σταδιακά ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, πολλές φορές μάλιστα με Έλληνες συμμάχους στο πλευρό της. Κατά τη διάρκεια αυτής της επεκτατικής πορείας συγκρούστηκε με την Αιτωλική Συμπολιτεία, μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις στην Ελλάδα εκείνη την εποχή.  Οι Αιτωλοί ελέγχοντας τον νευραλγικό χώρο της κεντρικής Ελλάδος αποτελούσαν εμπόδιο στα σχέδια των Ρωμαίων. Η πόλη της Λαμίας και η ευρύτερη περιοχή της Φθιώτιδος μοιραία βρέθηκαν στο επίκεντρο του πολέμου γευόμενες για μια ακόμη φορά τη σκληρότητα του και πληρώνοντας ουσιαστικά την κορυφαίας στρατηγικής σημασίας θέση τους στην Ελλάδα.

Η Μητροπολιτική Ελλάς το 200 π.Χ.

  Προηγηθέντα γεγονότα – Συμμαχία Αιτωλών και Ρώμης κατά Μακεδόνων

  Την πρώτη δεκαετία του 2^ου π.Χ. αιώνος συνέβησαν γεγονότα που σημάδεψαν ανεξίτηλα την Ελληνική Ιστορία και προκαθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τις μακροπρόθεσμες εξελίξεις στην Ελλάδα. Οι Ρωμαίοι έχοντας καταβάλει την μεγάλη τους αντίπαλο Καρχηδόνα στον  εξαντλητικό Β’ Καρχηδονιακό πόλεμο (218-201 π.Χ.) ήταν πλέον ελεύθεροι να εμπλακούν δυναμικά στα ελληνικά πράγματα. Την αφορμή να προβούν σε κάτι τέτοιο τους την είχε δώσει ο βασιλιάς Φίλιππος Ε’ της Μακεδονίας, της ισχυρότερης δύναμης στην Ελλάδα. Ο Φίλιππος, μεσούντος του Β’ Καρχηδονιακού πολέμου, είχε συμμαχήσει με τον Καρχηδόνιο στρατηγό Αννίβα τη στιγμή που οι Ρωμαίοι βρίσκονταν σε δυσχερή θέση. Μάλιστα είχε επιχειρήσει – ανεπιτυχώς – να περάσει και αυτός στην Ιταλία. Κατά συνέπεια ήταν εύλογο η οργή των Ρωμαίων να στραφεί εναντίον του.

  Οι Ρωμαίοι απεδείχθησαν άριστοι γνώστες της κατάστασης στην Ελλάδα, την οποία έχοντας διαβλέψει σε βάθος και με τρομερή ευστοχία έσπευσαν να εκμεταλλευτούν. Ο Φίλιππος είχε επιβάλλει την μακεδονική κυριαρχία στο μεγαλύτερο μέρος του ελλαδικού χώρου, πολλές φορές με δόλιο και στυγνό τρόπο, προκαλώντας σε πολλούς Έλληνες έντονη δυσαρέσκεια. Η Ρώμη, κινούμενη προς αυτή την κατεύθυνση, είχε ήδη εδώ και μια δεκαετία προσεγγίσει διπλωματικά[1] την Αιτωλική Συμπολιτεία, τη δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη στην Ελλάδα. Οι Αιτωλοί αφέθηκαν να παρασυρθούν από το τυφλό μίσος τους για τον Φίλιππο παρά τις παραινέσεις σοφών ανδρών τους για πανελλήνια ομοψυχία, δικαιώνοντας ολοκληρωτικά τις ρωμαϊκές προσδοκίες…