"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

31/7/18

Τα Στενά των Θερμοπυλών, το διαχρονικό πεδίο άμυνας των Ελλήνων



Μορφολογία


   Τα στενά των Θερμοπυλών διαμορφώθηκαν (κατά την αρχαιότητα) στην ανατολική απόληξη του Καλλίδρομου όρους. Σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες (τον ιστορικό Ηρόδοτο) υπήρχαν τρία διαδοχικά στενά σε μήκος 9 χιλ., από τα ανατολικά στα δυτικά, τα οποία εντοπίζονται ακόμη και σήμερα.
Παλιά οχύρωση λόφου Κολωνού (τείχος Φωκέων)
   Βέβαια η περιοχή αυτή έχει σε μεγάλο βαθμό αλλοιωθεί σήμερα, λόγω των συνεχών αποθέσεων του ποταμού Σπερχειού και των παραποτάμων του, Δυρά (σημ. Γοργοπόταμος), Μέλα (σημ. Μαυρονεριών) και Ασωπού, που στην αρχαιότητα έρεαν παράλληλα. Έτσι, βόρεια των παλαιών στενών έχει σχηματιστεί μια εκτεταμένη πεδιάδα, πλάτους 5 χιλ.
   Στην είσοδο του μεσαίου στενού υπάρχουν θερμές πηγές και παχιές θειούχες αποθέσεις, ενώ λειτουργούν έως σήμερα ιαματικά λουτρά. Ανατολικά της εισόδου, στα 700 μ., υψώνεται λόφος, πάνω στον οποίο σώζονται λείψανα οχύρωσης. Στην περιοχή αυτή πρέπει να βρισκόταν το στενότερο σημείο της διόδου. Η οχύρωση αυτή εκτείνεται σε μήκος 100μ., έχει οδοντωτή κάτοψη και πλαισιώνεται από δύο τετράγωνους πύργους.  Το τείχος ταυτίζεται με το επονομαζόμενο από τον Ηρόδοτο ''φωκικό τείχος'' του 6ου αι. π.Χ.

24/7/18

Η Ελλάδα στα χρόνια του Εμφυλίου


Αφήγηση του αμερικανού Walter Packard και της συζύγου του



Μικρό βιογραφικό

   Γεννήθηκε το 1884 στο Oak Park  του Ιλινόις. Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος.  Μετά το γυμνάσιο, το 1903 πήγε στο Κολλέγιο Ames. Αποφοίτησε το 1907. Αρχικά εργάστηκε στο αγρόκτημα του Κολλεγίου. Συμμετείχε σε ένα ερευνητικό πλήρωμα στο Αϊντάχο, το Καλοκαίρι του 1906.  Αποφάσισε να γίνει γεωπόνος. Την  περίοδο 1908-1909 έκανε στο Μπέρκλεϊ μεταπτυχιακή εργασία με θέμα το έδαφος και την άρδευση. Πρώτη δουλειά του μετά το κολέγιο ήταν στο γραφείο της Έρευνας άρδευσης του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, το 1909-10. Την περίοδο 1919-1920 πήγε στη Βοστώνη για οικονομικές σπουδές, στο  MIT και Χάρβαρντ.  Έγινε Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Αγροτικών Θεσμών.
Ουώλτερ Πάκαρντ (1948)
  Το 1909 παντρεύτηκε την Emma Lou Leonard. Από το γάμο τους απέκτησαν δύο κόρες.
   Προσέφερε τις υπηρεσίες του στην Ινδία (Νέο Δελχί και Durham) την περίοδο 1920-24 για υποστήριξη στο Πρόγραμμα Διακανονισμού γαιών.  Τη διετία 1924-26 παρέμεινε στο Λος Άντζελες και στην τριετία 1926 -29 πήγε στο Μεξικό, για έρευνες εδάφους, προγράμματα και άλλα έργα. Μέχρι τον Β’ Π. Π. εργάστηκε στις ΗΠΑ.  Το 1945-47 πήγε στο Πουέρτο Ρίκο και το 1948 στη Βενεζουέλα. Από το 1948 ήρθε στην Ελλάδα ως ειδικός άρδευσης με την Αμερικανική Αποστολή (AMAG), στα πλαίσια του σχεδίου Μάρσαλ. Αποχώρησε το 1954 προσφέροντας πολύ σημαντικό έργο στη χώρα.
   Ο Ουώλτερ Πάκαρντ πέθανε το 1966, σε ηλικία 82 ετών.

17/7/18

Ο ιστορικός τόπος των Θερμοπυλών


Από εργασία του 1933


Θεοδοσίου Π. Λάσκαρι, καθηγητή του Γυμνασίου Λαμίας



Πρόλογος

Λεωνίδας Α’
   Το 1933, ο Σύλλογος “Ένωσις των εν Αττική Λακεδαιμονίων” με έγγραφό του προς το δήμαρχο Λαμιέων, εξέφραζε την επιθυμία και απόφαση των απογόνων των Σπαρτιατών να ιδρύσουν στις Θερμοπύλες μνημείο προς τιμήν του Λεωνίδα και των συμπολεμιστών του. Ταυτόχρονα ζητούσε σχετικές πληροφορίας.
   Ο Δήμαρχος υπέδειξε στο Σύλλογο τον καθηγητή του Γυμνασίου Λαμίας Θεοδόσιο Λάσκαρι, ως τον πλέον κατάλληλο να την συντρέξει στην ευγενή προσπάθειά της, εφόσον είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα με το θέμα αυτό (αν και δεν ήταν ούτε ιστορικός, ούτε αρχαιολόγος), στη διάρκεια τριάντα ετών που υπηρετούσε στην εκπαίδευση. Παράλληλα, η τοπική εφ. “Η ΕΠΑΡΧΙΑ” ζήτησε να δημοσιεύσει σχετικό άρθρο (σε συνέχειες) του καθηγητή, για ενημέρωση των αναγνωστών της.
   Με συντόμευση κάποιων μερών του κειμένου, αλλαγή της σειράς κάποιων τμημάτων και μεταφορά σε δημοτική γλώσσα (από απλή καθαρεύουσα), είναι το κείμενο που ακολουθεί.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος
                                                                                                       φυσικός

10/7/18

Από το Γαρδίκι Κρεμαστής Λαρίσης (Πελασγία), μετανάστες στην Αμερική (1900-1920)



Προλεγόμενα

   Η Πελασγία (Πελασγικόν Άργος ή Λάρισα Κρεμαστή, ή Πελασγίς Λάρισα, κατά την αρχαιότητα) είναι η τελευταία κωμόπολη στην Ανατολική Φθιώτιδα. Η ιστορία της Πελασγίας, χάνεται στα βάθη των αιώνων. Μέχρι το 1926 είχε το όνομα Γαρδίκι (σλάβικη λέξη που σήμαινε πέρασμα, κατάλληλο σημείο για Τελωνείο προς είσπραξη φόρων). Από τον Ιούλιο 1470 κυριεύτηκε από τους Τούρκους και το 1832 ελευθερώθηκε.
   Από τις πλαγιές της Όθρυος μέχρι τη θάλασσα η περιοχή καλύπτεται από εκτεταμένο ελαιώνα, με 200.000 ελαιόδεντρα. Παράγονται το χρόνο 1.300 τόνοι βρώσιμες ελιές και πλέον των 1.000 τόνων ελαιόλαδο.

Φωτογραφία της Πελασγίας (2015, πρωτοβουλία Νέων Πελασγίας)
(Από το Διαδίκτυο, http://e-parembasis.blogspot.com)

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν απ’ το Γαρδίκι. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 130 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2018.

3/7/18

Από το “Πάνειο” Θέατρο στη Θερινή Δημοτική Σκηνή Λαμίας


Ομιλία του Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού



   Η απόκτηση θεατρικής υποδομής (κρατικής ή δημοτικής) στη Λαμία καθυστέρησε πολλές δεκαετίες και έμελλε να γίνει μεταπολεμικά, με πρώτο το Χειμερινό Δημοτικό Θέατρο και αργότερα τη Θερινή Δημοτική Σκηνή που βρισκόμαστε τώρα.
  Όπως έχω αναφέρει το Φεβρουάριο 2016, σε ανάλογη εκδήλωση για το Χειμερινό Δημοτικό Θέατρο, το κίνητρο για να αποκτήσει Θέατρο η Λαμία, δόθηκε στο τέλος του 19ου αιώνα, με την  ευεργεσία του συμβολαιογράφου και δικηγόρου Οδυσσέα Πάνου Κουτσοχέρα (καταγόταν από τη Στυλίδα). Αποδίδοντας ύψιστη σημασία στο θέατρο, διέθεσε το σημαντικό τότε ποσό των 30.000 δραχμών για την ανέγερση θεάτρου. Ο δήμος Λαμιέων δέχθηκε τότε να χορηγήσει το οικόπεδο, που βρισκόμαστε τώρα.

28/6/18

Από τις Κομποτάδες Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1920)



Προλεγόμενα

   Σε απόσταση 12 χμ, στα ΝΔ της Λαμίας είναι το χωριό Κομποτάδες. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι τα πέντε ιστορικά αιωνόβια πλατάνια[1], στην πλατεία, όπου στις 18 Απριλίου 1821, πριν τη μάχη της Αλαμάνας, συναντήθηκαν οι οπλαρχηγοί Αθαν. Διάκος, Παν. Πανουργιάς και Ιωάν. Δυοβουνιώτης. 


Οι ιστορικοί πλάτανοι στην πλατεία Κομποτάδων
(η φωτογραφία ελήφθη από το Διαδίκτυο)

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν απ’ τις Κομποτάδες. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 95 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Μάιο του 2018.

20/6/18

Αναζήτηση και εκμετάλλευση (εμπορία) υδρογονανθράκων και υγρών καυσίμων στην Ελλάδα



Εισαγωγή


   Το πετρέλαιο ήταν γνωστό από τα αρχαία χρόνια (από φυσικές πηγές) σε Περσία, Αραβία μέχρι την Κίνα, για ποικίλες χρήσεις. Το 19ο αι. όμως από την Αμερική άρχισε η μεγάλη παραγωγή του. Στις 27 Αυγ. 1859 ο Edwin Drake, κοντά στο Τίτουσβίλ της Πενσυλβάνια, με ατμοκίνητο γεωτρύπανο σε βάθος 21 μ. εξόρυξε πετρέλαιο, από πηγή του (κοίτασμα). Αυτό ήταν! Η συνέχεια ήταν ταχύτατη. Ο John Rockefeller αγόρασε τις εκτάσεις και άλλες πηγές ιδρύοντας την εταιρεία Standart Oil Co. Κατασκεύασε και το πρώτο διυλιστήριο. Έγιναν αγωγοί μεταφοράς του πετρελαίου μέχρι τα λιμάνια και τα διυλιστήρια.
Η πλωτή εξέδρα “Πρίνος Β” (περιοχή Θάσου)
  Η αφαίρεση του θείου (θειαφιού) από το πετρέλαιο έφερε την ανάγκη των επιστημόνων. Έγιναν εργαστήρια ώστε να βελτιωθεί το τελικό προϊόν. Η κηροζίνη έγινε το βασικό φωτιστικό καύσιμο (στον κόσμο ήταν γνωστή ως φωτιστικό πετρέλαιο).
  Την περίοδο αυτή αντίστοιχα διυλιστήρια στην Ευρώπη υπήρχαν σε Ρουμανία, Πολωνία και Ρωσία. Το 1901 ανακαλύφθηκαν μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου στο Τέξας. Οι ΗΠΑ τροφοδοτούσαν με πετρέλαιο όλο τον κόσμο.
   Στον 20ό αι. με τη μεγάλη κυκλοφορία πρώτα βενζινοκίνητων αυτοκινήτων (π.χ. Ford, κ.ά.) και κατόπιν των αεροπλάνων αυξήθηκε πολύ η ζήτηση βενζίνης. Αναζητήθηκαν και ανακαλύφθηκαν μεγάλα κοιτάσματα σε Μέση Ανατολή, Ασία, Νότια Αμερική, κ.α.
   Η κατανάλωση κορυφώθηκε με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.


12/6/18

Καταστροφή Σανατορίου και Ι. Μονής Αντίνιτσας


13 Ιουνίου 1944



   Ήταν μια αποφράδα ημέρα για τον τόπο μας σαν σήμερα, πριν 74 χρόνια. Το 1944 ήταν το χειρότερο έτος της γερμανικής Κατοχής. Τα αποσπάσματα Ες-Ες στην Ελλάδα εφάρμοζαν την χιτλερική εντολή για αντίποινα, δυστυχώς σε αθώους.
   Η αντιστασιακή δράση είχε κορυφωθεί, με διαρκή “χτυπήματα” στον κατακτητή. Στη θέση “Πηγή του Αχιλλέα”, στις αρχές Ιουνίου 1944, μια ενέδρα σε γερμανικό αυτοκίνητο είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο 3 αξιωματικών. Παράλληλα οι Γερμανοί θεωρούσαν ότι το Σανατόριο, αλλά και η γειτονική Μονή ότι υπέθαλπαν τους αντάρτες της περιοχής. Με αφορμή το γεγονός που προαναφέρθηκε, ένα γερμανικό απόσπασμα Ες-Ες με ολμοβόλα και εκρηκτικά το πρωί της 13ης Ιουνίου 1944 έφτασε στην Αντίνιτσα.
Το ιστορικό Καθολικό της Μονής (φωτ. 1930)
   Πρώτα (πιθανά) χτύπησαν με ολμοβόλα το Σανατόριο, χωρίς να προειδοποιήσουν το προσωπικό και τους ασθενείς, ώστε να εγκαταλείψουν το κτίριο. Όλοι χάθηκαν αναίτια. Οι πληροφορίες αναφέρουν τον αριθμό 36 ασθενών.
   Επόμενος στόχος ήταν η Μονή Αντίνιτσας. Δεν είναι γνωστός ο τρόπος καταστροφής, που έγινε με ολμοβόλα ή με ανατίναξη, με πιθανότερο ένα συνδυασμό αυτών. Σε ελάχιστο χρόνο η διαρκής ιστορική διαδρομή ζωής και προσφοράς πέντε αιώνων έσβησε. Το σπάνιο και μοναδικό Καθολικό της στην περιοχή της κεντρικής και νότιας ηπειρωτικής Ελλάδας έγινε ερείπια. Ευτυχώς στη Μονή δεν υπήρχαν παρά ο ηγούμενος και ο βοσκός της μονής εκτός αυτής. Η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας διεσώθη.

4/6/18

Από τη Σκαλούλα Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1924)



Προλεγόμενα


   Το χωριό αυτό μου ήταν παντελώς άγνωστο.  Ένας καλός μου γείτονας ο Νικόλαος Περ. Βρούβας, που έλκει την καταγωγή από το χωριό αυτό, μου το πρωτοανέφερε. Κάποιες κατά καιρούς συζητήσεις μου το θύμισαν. Η πλέον πρόσφατη ήταν με τον κ. Μιλτιάδη Βρούβα, συντ. πιλότο της πολεμικής αεροπορίας. Αυτή ήταν και η αφορμή για να ασχοληθώ ειδικά μ’ αυτήν. Μεγάλο μέρος του υλικού το είχα από αρκετό καιρό.
   Η προσπάθεια αυτή κατέγραψε 20 μεταναστευτικά ταξίδια των ανθρώπων της προς την Αμερική στις πρώτες δύο 10ετίες του 20ού αιώνα. Εντοπίστηκαν έτσι 41 μετανάστες (απ’ αυτούς οι 5 έκαναν διπλό ταξίδι στην Αμερική).
  Πιθανά να υπάρχουν κι άλλοι μετανάστες που δεν εντοπίστηκαν και θα βρεθούν στη συνέχεια. Η όλη αναζήτηση είναι δύσκολη και χρονοβόρος, εφόσον τα στοιχεία του αμερικανικού αρχείου είναι χειρόγραφα και μερικά δεν διαβάζονται εύκολα.
   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους της Σκαλούλας, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.
      Μετά από ένα και πλέον αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος
                    φυσικός
 
 
Πεντάπολη Φωκίδας


30/5/18

Το τέλος του Οικοτροφείου για το Εκκλησιαστικό Σχολείο Λαμίας


Μετά από 95ετή προσφορά



   Ο μακαριστός ηγούμενος της Ι.Μ. Αγάθωνος αρχιμ. Δαμασκηνός Ζαχαράκης και πρώην μαθητής της τότε Εκκλησιαστικής Σχολής Λαμίας (η οποία μετεξελίχθηκε στο σημερινό Εκκλησιαστικό Σχολείο Λαμίας) έγραψε[1] για τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες (αποφοίτησε το 1971):

“… ο παπα-Λάμπρος στο Νέο Αργύρι Ευρυτανίας, το ορεινό χωριό μου, είπε στους φτωχούς γονείς μας τότε : «Να πάτε τα παιδιά σας στη Λαμία στην Ιερατική Σχολή, εκεί που πήγαμε κι εμείς τα δικά μας και πρόκοψαν. Μη πονοκεφαλάτε για τα έξοδα. Εκεί δεν υπάρχουν έξοδα. Εκεί τα παιδιά σπουδάζουν δωρεάν! Και γράμματα θα μάθουν και καλοί άνθρωποι θα γίνουν. Έτσι να κάμετε» …”

   Έτσι έκαναν και πρόκοψαν. Έμαθαν πολλά, αλλά κυρίως, όπως συμπλήρωσε ο μακαριστός Δαμασκηνός :

“… Είχαμε ένα κρεβάτι να γείρουμε το κορμί μας κι ένα πιάτο φαΐ μεσημέρι-βράδυ, για να χορτάσουμε την πείνα μας, πράγματα πολύ σημαντικά για μας”.

26/5/18

Κτηματίες της προπολεμικής Λαμίας



Προλεγόμενα


   Η παρούσα εργασία θα αναφερθεί περισσότερο σε πρόσωπα - τους κτηματίες - και λιγότερο σε ιδιοκτησίες. Δεν είναι εύκολη η καταγραφή τους, εφόσον έχουν γίνει αλλεπάλληλες αγοραπωλησίες και δεν υπάρχουν σχέδια (ένα είδος κτηματολογίου) στο 19ο αι. και τις αρχές του 20ού. Στα συμβόλαια υπάρχουν μεμονωμένα στοιχεία για κάθε μεταβίβαση, αλλά ο αριθμός τους είναι τεράστιος.
  Η προσπάθεια αυτή θα παρουσιάσει υλικό, που προήλθε από τα βιβλία των Ιερών Ναών της Λαμίας, την περίοδο 1910-1960 περίπου. Θα δοθεί με όσο γίνεται συνοπτικό τρόπο.



Προεπαναστατική κατάσταση και η νέα πραγματικότητα στην ελεύθερη Λαμία


   Πριν την επανάσταση του 1821, η επαρχία Ζητουνίου (όπως λεγόταν τότε) είχε 49 χωριά. Από αυτά, τα 37 ήταν τσιφλίκια, που κατείχαν 12 Τούρκοι τσιφλικάδες. Τα περισσότερα κατείχε ο Χαλήλ μπέης, διοικητής (βοεβόδας) του Ζητουνίου την περίοδο από το 1810 έως το 1822 που πέθανε. Μετά περιήλθαν στο γιο του Τεφίκ[1] μπέη. Άλλα 5 τσιφλίκια ανήκαν στη Σαϊδέ χανούμ, τη σύζυγο του Χαλήλ μπέη και κόρη του Βελή πασά (ο Βελή πασάς ήταν γιος του γνωστού Αλή πασά των Ιωαννίνων).
Η οδός Λαρίσης (1930)
   Είναι γνωστό ότι η περιοχή τη κοιλάδας βόρεια του Σπερχειού ποταμού, όπου βρίσκεται και η Λαμία, αποδόθηκε στο νεοελληνικό κράτος, με αποζημίωση 10 εκατ. γροσίων (πρωτόκολλο του Λονδίνου, 14 Σεπτεμβρίου 1831), επομένως οι ιδιοκτήτες τους μπορούσαν να πουλήσουν τα τσιφλίκια ή κτήματά τους. Αντίθετα τα χωριά-τσιφλίκια στα νότια του Σπερχειού ως “εθνικές γαίες”, που ελευθερώθηκαν δεν μπορούσαν να πουληθούν από τους παλιούς ιδιοκτήτες. Οι αγοραστές ήταν Έλληνες πλούσιοι έμποροι κυρίως από τον παροικιακό ελληνισμό (υπήρχαν και λίγοι γηγενείς, όπως Νάκος Πανουργιάς, Παν. Λοιδωρίκης, Δρ. Μανσόλας). Δεν είναι εύκολο να δοθούν με ακρίβεια τα ονόματα και τα χρήματα για κάθε μικρή ή μεγάλη ιδιοκτησία.
   Μετά την απελευθέρωση[2], ο Χασάν-αγά Χιλιαδιώτης, οθωμανός Λαμίας, πληρεξούσιος επίτροπος «των κατά τη Φθιώτιδα εκποιηθησών ιδιοκτησιών του ποτέ Χαλήλ μπέη Οθωμανού Λαμίας», πούλησε τα κτήματα αυτά, που μεταβιβάστηκαν τελικά στους Αναγνώστη Π. Ζητουνιάτη, Πούλιο Σωτηριάδη, κ.ά. Με συμβόλαιο, στις 3-1-1837[3], έγινε η μεταβίβαση

17/5/18

Από το Κλήμα Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1928)



Προλεγόμενα

   Από διηγήσεις των δικών μου - με καταγωγή από τη Γραβιά Παρνασσίδας - το όνομα του χωριού αυτού μού ήταν ακουστό από παλιά. Από τα πολλά αμπέλια προήλθε και το όνομα του χωριού. Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία. Δεν το έχω επισκεφτεί δυστυχώς.
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από το Κλήμα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 162 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2018. Ακολούθησε έλεγχος και την τελική μορφή πήρε τον Αύγουστο του 2017.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 65 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 162 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή χωριό της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε άλλο γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

10/5/18

Λεύκωμα “Στυλίδος ενθυμήματα”


Από τον κ. Κώστα Μιχ. Αλπόγλου



Το εξώφυλλο του βιβλίου

   Έγινε την περασμένη Κυριακή 6 Μαΐου 2018 και ώρα 11 πμ σε αναψυκτήριο της Στυλίδας (στα Πευκάκια), η παρουσίαση πολυσέλιδου Λευκώματος, με τίτλο “Στυλίδος ενθυμήματα” του κ. Κώστα Μιχ. Αλπόγλου. Ο συγγραφέας-ερανιστής, πλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού ε.α., εκδήλωσε την αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, με τη συγκέντρωση ιστορικού υλικού, αλλά και με τη δημιουργία ομάδας στο Διαδίκτυο που φέρει τον ίδιο τίτλο ΣΤΥΛΙΔΟΣ ΕΝΘΥΜΗΜΑΤΑ, όπου αναρτούσε κάθε τι, σχετικό με το δημιουργικό παρελθόν της κωμόπολης.
   Στον πρόλογο του βιβλίου δηλώνει με αξιοσημείωτη αυτογνωσία ότι “δεν είναι συγγραφέας, ούτε φιλοδοξεί να γράψει την ιστορία της Στυλίδας”. Διέθεσε δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του, αναζητώντας γραπτό υλικό σε παλιές εφημερίδες και βιβλία του 19ου και 20ού αι., στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και ιδιαίτερα στο Ιστορικό Αρχείο Λαμίας, αλλά και στην Εθνική Βιβλιοθήκη, κ.α. Επίσης στην παρούσα έκδοση περιλήφθηκαν λογοτεχνικό υλικό και εργασίες από πνευματικά άτομα της Στυλίδας, με ιδιαίτερη αναφορά αυτές του φιλολόγου-λογοτέχνη της Στυλίδας κ. Δημήτρη Καραθεοδώρου.

9/5/18

Βιομηχανικές μονάδες (και βιοτεχνίες) στη Φθιώτιδα (μέρος Β’)



 

συνέχεια από το Α’ μέρος


   i.        Χαρτοποιία Φθιώτιδος ΑΕ


    Η ΧΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ ιδρύθηκε το 1974. Οι βιομηχανικές της εγκαταστάσεις βρίσκονται στη Δαμάστα Λαμίας, και καλύπτουν 10.500 τ.μ. σε οικόπεδο 90 στρεμμάτων. Στις επόμενες δεκαετίες  δεχόταν ανακύκλωση χαρτιού ως πρώτη ύλη, πετυχαίνοντας μείωση του κόστους και συμβάλλοντας στην περιβαλλοντική προστασία.
   Το 2003 εξαγοράστηκε από τον όμιλο El Pack ΑΕ, με σκοπό να παράγει ανακυκλωμένο χαρτί. Η διοικητική έδρα, όπως και ολόκληρου του ομίλου, βρίσκεται στην Αθήνα (Αιγάλεω), και γραφεία πωλήσεων υπάρχουν σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Κόρινθο.
  Το 2011 με εκτεταμένες επενδύσεις, έγινε εκσυγχρονισμός στο εργοστάσιο της Χαρτοποιίας στη Δαμάστα.
   Το 2015 ιδρύθηκε στην Αθήνα η εταιρεία ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ, με σκοπό τη  συλλογή και διαλογή αποκόμματος. Έτσι ολοκληρώθηκε η καθετοποίηση του ομίλου El Pack.


3/5/18

Η ύδρευση της Λαμίας από τις πηγές Γοργοποτάμου (1925-1929)



Πρόλογος


   Η δημαρχιακή περίοδος 1925-29, του Ιωάννη Μακροπούλου ήταν 90 χρόνια μετά την απελευθέρωση της Λαμίας από τους Τούρκους. Ταυτόχρονα πέρασαν άλλα 90 χρόνια μέχρι τις μέρες μας, από τότε που αυτός ο άξιος, χαρισματικός και οραματιστής δήμαρχος έδωσε λύση σε χρόνια προβλήματα και ανάγκες της πόλης και ευρύτερης περιοχής (ύδρευση, Ορφανοτροφείο, Σανατόριο, Δημοτική αγορά, κ.ά.).
   Στην παρούσα εργασία θα δοθεί σε μορφή χρονικού, η προσπάθειά του - σε μία και μοναδική δημαρχιακή περίοδο - για να αποκτήσει η Λαμία ποιοτικό και ποσοτικό νερό από τις πηγές Γοργοποτάμου. Οι άλλες δράσεις του, αποτελούν αντικείμενο άλλων εργασιών.


1.      Οι μέχρι το έτος 1925 προσπάθειες ύδρευσης της πόλης


   Από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα στις πρώτες  10ετίες του ελεύθερου ελληνικού κράτους, η Λαμία είχε πολύ λίγο νερό, που προερχόταν από λίγες πηγές, από στέρνες και πηγάδια. Επιπλέον δεν ήταν πάντα καθαρό, προκαλώντας ασθένειες. Η περιοχή Πηγαδούλια, από τη συνοικία Γαλανέικα μέχρι το σημερινό Δημοτικό Θέατρο - όπως δείχνει και το όνομα - διέθετε πηγαίο νερό ή από μικρά πηγάδια με το οποίο πότιζαν τους λαχανόκηπους, που ήταν άφθονοι τότε.
Οι 7 βρύσες της Λαμίας
   Κοντά στο μικρό ναό του Αγ. Γεωργίου στην περιοχή των Αγίων Θεοδώρων ήταν μια πηγή απ’ όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι της συνοικίας. Επίσης στο λόφο του Αγίου Λουκά υπήρχε πηγαίο νερό, που κάλυπτε τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής. Ο τότε δήμαρχος Κυριακός Τασσίκας, το 1856, το μετέτρεψε σε μια όμορφη βρύση με μια πελεκημένη πέτρινη όρθια στήλη.
   Επίσης, δυτικά της πλατείας Λαού, πίσω από το Μητροπολιτικό Ναό, υπήρχε άφθονο πόσιμο νερό. Την περίοδο της δημαρχίας του Κομνά Τράκα, το 1877, κατασκευάστηκαν με δημοτική δαπάνη, οι γνωστές Εφτά Βρύσες. Στο νερό που έτρεχε συνεχώς οι νοικοκυρές και οι υπηρέτριες έρχονταν να γεμίσουν τις στάμνες, οι γύρω μαγαζάτορες των εστιατορίων έπλεναν τις κοιλιές και ποδαράκια για να τα μαγειρέψουν, αλλά και από τα γειτονικά χάνια έφερναν τα ζώα των αγωγιατών για να τα ποτίσουν.

25/4/18

Από τα Αλέστια Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1903-1914)



Πρόλογος


   Ομολογώ ότι το όνομα Αλέστια μου ήταν τελείως άγνωστο. Εδώ και μερικούς μήνες ο καθηγητής κ. Κλεομένης Κουτσούκης είχε την καλοσύνη να μου στείλει μια επιστολή μαζί με το ενδιαφέρον περιοδικό “Αρχείο Ευρυτανικών Σπουδών και Ερευνών” που εκδίδεται με την προσωπική του επιμέλεια. Από περιέργεια δοκίμασα το επώνυμο Κουτσούκης αν είχε μετανάστες στην Αμερική. Εντόπισα κάποια ονόματα, μαζί με τον άγνωστο για μένα τόπο Αλέστια. Στη συνέχεια επιβεβαίωσα τον ομώνυμο οικισμό.
   Τα Αλέστια βρίσκονται στη νότια πλευρά της Ευρυτανίας, σε 85 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι και στα βόρεια του Προυσού, μεταξύ Αγαλιανού – Χούνης (Αιτωλοακαρνανίας) Σταυροχωρίου – Σαρκίνης, μέσα σε καταπράσινο περιβάλλον, με πολλά κρυστάλλινα νερά, σε υψόμετρο 830 μέτρα.
   Το πρόβλημα ήταν ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που αρκετοί, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι ή Λαμία) ή στο κεφαλοχώρι της περιοχής. Ελπίζω να απέφυγα κάποιο λάθος. Για συμπλήρωση της εργασίας δημιούργησα ένα Χρονικό της Μετανάστευσης, με όλα τα διατιθέμενα στοιχεία του αμερικανικού αρχείου.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 11 μεταναστευτικά ταξίδια, από 16 μετανάστες (βρέθηκαν 4 που έκαναν διπλό ταξίδι στην Αμερική). Είναι πιθανό να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα παρά την επίμονη αναζήτηση.

18/4/18

Βιομηχανικές μονάδες (και βιοτεχνίες) στη Φθιώτιδα (μέρος Α’)



Εισαγωγή

   Στη Φθιώτιδα, τα μεταπολεμικά χρόνια, έχουμε προσπάθειες ίδρυσης μονάδων του δευτερογενή τομέα, για αξιοποίηση και επεξεργασία υλών του πρωτογενή τομέα. Ως πρώτο παράδειγμα να αναφέρουμε το νέο προϊόν στην περιοχή Ανθήλης, το ρύζι. Έτσι το 1950 έχουμε το πρώτο εργοστάσιο αποφλοίωσης και επεξεργασίας ρυζιού στη Λαμία από ομάδα τριών κεφαλαιούχων της πόλης. Ακολούθησαν κι άλλα.
   Περιοχές του νομού Φθιώτιδας που προτιμήθηκαν για εγκατάσταση ήταν η Λαμία, η Στυλίδα και η Αταλάντη. Εκτός από τις αναγκαίες εκτάσεις που διέθεταν, σημαντικά πλεονεκτήματα έδιναν ο νέος οδικός άξονας Αθηνών-Θεσσαλονίκης και η δυνατότητα θαλάσσιων συγκοινωνιών, κυρίως από το λιμάνι της Στυλίδας. Στις περιοχές Δομοκού, Αμφίκλειας, Μακρακώμης-Σπερχειάδας υπήρξαν δυνατότητες για γεωργικές βιομηχανίες.
   Προηγήθηκε η δημιουργία της μεταλλευτικής μεγάλης μονάδας ΛΑΡΚΟ, στη δεκαετία 1960-70 από το μεγάλο επιχειρηματία Πρόδρομο Μποδοσάκη Αθανασιάδη στη Λάρυμνα, στην προϋπάρχουσα μεταλλευτική δραστηριότητα (νικελιούχα σιδηρομεταλλεύματα).
   Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 (περίοδος δικτατορίας) δόθηκαν κίνητρα, με αποτέλεσμα την ίδρυση σημαντικών βιομηχανικών μονάδων (ΑΚΜΗ, ΒΟΜΒΥΞ-ΒΟΜΒΥΚΡΥΛ, Hellafarm, ΠΑΚΟ, κ.ά.). Από την αρχή της μεταπολίτευσης 1975-76 προστέθηκαν κι άλλες μονάδες (SOULIS, Manulli Hellas, Χαρτοποιία Φθιώτιδας, κ.ά.). Η ίδρυση το 1979 της ΒΙ.ΠΕ. Λαμίας (στην περιοχή Μαυρομαντήλα-Αυλάκι), με έκταση 1.500 στρέμματα ενθάρρυνε την εγκατάσταση νέων μονάδων. Παράλληλα στη Λοκρίδα (περιοχή Αταλάντης κυρίως) άρχισε η εγκατάσταση μονάδων (στη δεκαετία του ’80), όπως Ζυθοποιίας, Henkel Hellas, Λαντζής, Γουανό, κ.ά.

10/4/18

Θεοδοσίου Κλήμη, αρχιμανδρίτη, στον Ι.Ν. Αγίου Αθανασίου Γραβιάς


εις μνήμην



   Ήρθε από μακριά (την Κέρκυρα) και - τύχη αγαθή - τον όρισε να υπηρετήσει το χριστιανικό ποίμνιο της Γραβιάς. Αγάπησε τον τόπο και τον κόσμο, έγινε ο πνευματικός τους πατέρας και βοήθησε όπου και όπως έπρεπε. Ήταν χαρακτηριστική μορφή και άμεσα αναγνωρίσιμη, ψηλός κι ευθυτενής, λιτός στην καθημερινότητά του, με ήρεμο λόγο και γλυκό τρόπο.

Μοναχοί στη Μονή Βαρνάκοβας (1952-56).
Δεξιά, ο Θεοδόσιος Κλήμης
   Ο Θεοδόσιος Κλήμης γεννήθηκε στο 1927 στο χωριό Χωροεπίσκοποι της Κέρκυρας (στο βόρειο μέρος του νησιού). Το λαϊκό του όνομα ήταν Θεμιστοκλής. Ο πατέρας του λεγόταν Σπυρίδων. Η οικογένεια είχε 8 παιδιά και ο Θεμιστοκλής ήταν το τελευταίο στην οικογένεια.
   Από νεαρή ηλικία ο Θεμιστοκλής είχε έντονη επιθυμία να ακολουθήσει το μοναχισμό. Αφού εργάστηκε κάποιο μικρό χρονικό διάστημα ως ελαιοχρωματιστής, βρέθηκε στη Φωκίδα όπου γνώρισε έναν συμπατριώτη του ιεροδιάκονο, που υπηρετούσε στην Ι. Μονή Βαρνάκοβας. Σε ηλικία 25 ετών, αντί να πάει στο Άγιον Όρος, επέλεξε να πάει εκεί. Το έτος 1952 εισήλθε στη μονή και έλαβε το εκκλησιαστικό όνομα Θεοδόσιος. Ο ηγούμενος τότε λεγόταν Αέτιος.

2/4/18

Εργοστάσιο Λαμίας “SOULIS” – Θερμαντικά σώματα



   Τη δεκαετία του ’70, ο Αν. Σούλης, που ήταν και πρόεδρος της ομώνυμης εταιρείας  “ΣΟΥΛΗΣ” Α.Ε., αποφάσισε την κατασκευή εργοστασίου στην περιοχή Λαμίας.  Η εταιρεία του, με έδρα την Αθήνα ασχολείτο με την κεντρική θέρμανση. Τη δραστηριότητά της ήταν η παραγωγή προφίλ αλουμινίου. Το εργοστάσιο αυτό θα κατασκεύαζε θερμαντικά σώματα τύπου ΑΚΑΝS (φέτες καλοριφέρ).

Η θέση του εργοστασίου Soulis στον κόμβο
της ΝΕΟ Αθηνών-Λαμίας

24/3/18

Από το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1900-1939)



Προλεγόμενα


   Σ’ ένα τοπίο όπου κυριαρχούν τα έλατα, φτάνοντας μέχρι τα τελευταία σπίτια του χωριού και πολλές φορές ανάμεσα σε κήπους και σε αυλές, βρίσκεται το Μικρό χωριό. Είναι στους πρόποδες της Χελιδόνας και σε υψόμετρο 950 μ., πάνω από τον Καρπενησιώτη ποταμό.  Απέχει 12 χλ από το Καρπενήσι, την πρωτεύουσα του νομού και  του ομώνυμου δήμου Καρπενησίου στον οποίο ανήκει. Αποτελείται από δυο οικισμούς, το Νέο και το Παλιό Μικρό Χωριό (μεταξύ τους απέχουν 2 χλ περίπου). Η βλάστηση είναι πυκνή και ποικίλη. Εκτός από έλατα, τις πλαγιές καταλαμβάνουν καστανιές, καρυδιές, βελανιδιές, βατομουριές, κρανιές κι άλλα δέντρα.
   Το χωριό έχει 105 μόνιμους κατοίκους που ασχολούνται κυρίως με αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες και τον τουρισμό.
 

To Μικρό Χωριό χιονισμένο
(η φωτογραφία ελήφθη από www.mikrohorio.gr)

18/3/18

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα – Άλλες χρήσεις (Γ’ μέρος)



Συνέχεια από το Β’ μέρος

---

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γ’ μέρους

15.  Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου
16.  Ηλεκτρική ενέργεια από υδροκίνηση
17.  Άλλες χρήσεις της υδροκίνησης (λανάρισμα, τριέρισμα, ταμπακόμυλοι, σουσαμόμυλοι)
18.  Καταστροφή υδρομύλων και νεροτριβών
19.  Παλιός υδρόμυλος Αγίας Παρασκευής Μεγάλης Βρύσης
Επίλογος
Βιβλιογραφία




15. Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου


   Μετά τη Δημητσάνα, είναι η 2η περιοχή, που ιστορικά παρήγαγε πυρίτιδα (μπαρούτι) στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο από το 1700 περίπου μέχρι το 1910, οπότε ουσιαστικά έπαψε. Από τα δύσκολα  χρόνια της τουρκοκρατίας οι μπαρουτόμυλοι λειτούργησαν στο Μαυρίλο της Δυτικής Φθιώτιδας, με υδροκίνηση από τα πολλά νερά της Γκούρας. Η κατασκευή τους δεν διέφερε από τους άλλους υδρομύλους για την κίνηση της φτερωτής από τη δύναμη του νερού. Ο μηχανισμός τους άλλαζε μετά (βλ. παρατιθέμενο σκίτσο).

[προήλθε από το βιβλίο “Το εργαστήρι της φωτιάς” του Χαρ. Μηχιώτη]

12/3/18

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα (μαντάνια-ντριστέλες) – Μέρος Β’



Συνέχεια από το Α’ Μέρος

                                                                            του Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου 
                                                                                                      φυσικού

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Β’ μέρους


12.  Μαντάνια, ντριστήλες στη Φθιώτιδα
13.  Νεροπρίονα – Κατασκευή και λειτουργία, καταγραφή νεροπρίονων στη Φθιώτιδα
14.  Ελαιοτριβεία με υδροκίνηση στη Φθιώτιδα



12.   Νεροτριβές (ντριστέλες, μαντάνια)


   Είναι κατασκευές, που χρησιμοποιούσαν την υδραυλική ενέργεια για τον καθαρισμό των ρούχων. Στον Ελλαδικό χώρο πρωτοεμφανίστηκαν από τα μέσα του 19ου αιώνα και πλέον. Διακρίνονται σε δριστέλες (ή ντριστέλες) και σε μαντάνια.
Διπλή δριστίλα σε λειτουργία
   Οι ντριστέλες[1] ή δριστέλες στηρίζονται στην ταχύτητα πτώσης του νερού, από κατερχόμενο σωλήνα, σε ημικυκλική στέρνα, όπου το νερό δημιουργεί στροβίλους που συμπαρασύρουν τα ρούχα από κάτω προς τα πάνω και η τριβή που δημιουργούν με το νερό δίνει στα υφαντά  και χοντρά ρούχα άλλη υφή και όψη. Τα κενά της ύφανσης κλείνουν. Η δράση του νερού τα κάνει να «αναμαλλιάζουν», να χνουδιάζουν και να γίνονται αφράτα.
   Η αποτελεσματικότητα της νεροτριβής στηρίζεται στην ορμή του νερού, ενώ για πρακτικούς λόγους απαγορεύεται το απορρυπαντικό. Ο όγκος και η ταχύτητα ροής του νερού προφανώς καθιστούν αδύνατη τη δράση του απορρυπαντικού στα ρούχα.