Ευστάθιος Μαλαμίδας και Κρατικά Νοσοκομεία της Λαμίας

 Ο ευεργέτης της υγείας στη Στερεά

Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου, φυσικού

 

Πρόλογος

   Ήταν ένας ήρεμος δοτικός άνθρωπος, χαμηλών τόνων, με μεγάλη διάθεση προσφοράς στον συνάνθρωπο. Ως γιατρός δοκίμασε τον εαυτό του και υπηρέτησε το λειτούργημα κάποια χρόνια. Προτίμησε όμως την πολιτική, ώστε να συμβάλει στη λήψη αποφάσεων, που θα βοηθήσουν περισσότερο τον πάσχοντα άνθρωπο. Από τη θέση του υπουργού πέτυχε τη νοσοκομειακή κάλυψη της Λαμίας και της ευρύτερης Στερεάς Ελλάδας, στα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια.

 

          1.    Σύντομο βιογραφικό του Ευσταθίου Μαλαμίδα

   Γεννήθηκε στη Λαμία το 1890. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Ειδικεύτηκε στην ουρολογία. Συμπλήρωσε τις σπουδές του στο Παρίσι. Έλαβε μέρος στον πόλεμο 1912-13. Για 10 χρόνια, την περίοδο 1916-26 εργάστηκε ως γιατρός στην Αθήνα. Παράλληλα σπούδασε και νομικά. Από τη δεκαετία του 1920 άρχισε να ενδιαφέρεται για τα κοινά.Το 1923 εκλέχτηκε βουλευτής Δομοκού με το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Νέα εκλογή του ως βουλευτή Φθιωτιδοφωκίδας πέτυχε το 1926 όπως και το 1928 πάλι με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Έλαβε μέρος στον πόλεμο του ’40 και προήχθη στο βαθμό του έφεδρου αρχίατρου.

Υποψήφιος για νέα βράβευση ο Σάββας Μαρκόπουλος, νευρολόγος-γιατρός του Γεν. Νοσοκ. Λαμίας

 Μετά από δύο Βραβεία

 Πρεσβευτής του προγράμματος «ΧΟΠΑ ΗΡΩΕΣ 112»

 

   Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ΧΟΠΑ Ήρωες 112 (που είναι γνωστό διεθνώς ως FAST Heroes) απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 5 έως 9 ετών. Στόχος του είναι να μάθει στα παιδιά πώς να αναγνωρίζουν τα τρία βασικά συμπτώματα ενός εγκεφαλικού επεισοδίου και να καλούν αμέσως τον πανευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112.

   Το όνομα ΧΟΠΑ προήλθε από τα αρχικά γράμματα των λέξεων :

Χ (χέρι) , Ο (ομιλία) , Π (πρόσωπο) και Α (αμέσως)

   Αυτά αντιστοιχούν σε συμπτώματα που πρέπει να προσέξει και ενέργειες που πρέπει να κάνει, ώστε να σώσει κάποιον άνθρωπο από την εκδήλωση του εγκεφαλικού επεισοδίου. Πιο αναλυτικά :

·       Χ (Χέρι)  :   Ελέγχουν εάν το άτομο μπορεί να κουνήσει και τα δύο του χέρια.

·       Ο (Ομιλία) : Ελέγχουν εάν η ομιλία του ατόμου είναι καθαρή ή αν μπερδεύει τα λόγια του.

·       Π (Πρόσωπο): Ελέγχουν εάν το πρόσωπο του ατόμου έχει κρεμάσει από τη μία πλευρά.

·       Α (Αμέσως) :  Εάν παρατηρήσουν οποιοδήποτε από αυτά τα σημάδια, μαθαίνουν να καλούν αμέσως το 112.

   Το πρόγραμμα αυτό, μέσα από το παιχνίδι, αξιοποιεί τη διάθεση των παιδιών να μαθαίνουν και έτσι να μετατραπούν σε "σούπερ ήρωες", οι οποίοι θα μπορούν να σώσουν τις ζωές των αγαπημένων τους, κυρίως των παππούδων και των γιαγιάδων.

Το όραμα - έργο ενός ανθρώπου και η ανταμοιβή του

 Στη Βιβλιοθήκη του Γ. Ν. Λαμίας

Γραφή – Επιμέλεια : Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

 

Πρόλογος

    Τούτη η γραφή είναι ασυνήθης για τον υπογράφοντα, εφόσον θα αναφερθεί σε πράξεις κάποιων που δεν είναι αντάξιες για τις καλές δράσεις μερικών ανθρώπων. Ιδιαίτερη αξία προσδίδει η εθελοντική προσφορά των ανθρώπων, που είναι τόσο ζητούμενη από το κοινωνικό σύνολο και είναι προφανής η απόδοση της οφειλόμενης τιμής σ’ αυτούς. Στην παρούσα περίπτωση όμως κυριάρχησε η αγνωμοσύνη.

 

 

(α) Η εικόνα της Βιβλιοθήκης μέχρι το 2025

    Ο Σάββας Μαρκόπουλος (ιατρός και συντονιστής της δράσης) οργάνωσε μια εθελοντική ομάδα 38 πολιτών και όλοι μαζί :

·         συγκέντρωσαν βιβλία, έπιπλα και εξοπλισμό από δωρεές,

·         ανακαίνισαν και διαμόρφωσαν τον χώρο,

·         έστησαν μια σύγχρονη ιατρική βιβλιοθήκη και χώρο εκδηλώσεων μέσα στο νοσοκομείο.

   Το όλο εγχείρημα έγινε χωρίς κρατική χρηματοδότηση, αποκλειστικά με προσφορά χρόνου, γνώσης και υλικών από εθελοντές και πολίτες.

Τα Λουτρά Πλατυστόμου στα χρόνια του Μεσοπολέμου

 Προσπάθειες ανάδειξης

 

1.   Η υπάρχουσα κατάσταση του χώρου (μέχρι το 1928)

   Οι πηγές ιαματικού νερού πρέπει να ήταν γνωστές στους αρχαίους Αινιάνες, σίγουρα όμως τις χρησιμοποίησαν οι Ρωμαίοι. Όταν το 1929 ξεκίνησαν οι εργασίες για το χτίσιμο της λουτρόπολης, βρέθηκαν ερείπια αρχαίων λουτρικών εγκαταστάσεων, λουτρικά αγγεία και νομίσματα. Στους νεότερους χρόνους γινόταν ευρεία χρήση των νερών αυτών λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων τους.

Οι Ιδιωτικές Κλινικές της Λαμίας (4ο μέρος)

 

Πρόλογος

    Στη σειρά δημοσιευμένων εργασιών μου, με τον ανωτέρω τίτλο, οφείλω να προσθέσω και μία ακόμη, που δεν την παρουσίασα. Ανήκει στη μεταπολεμική περίοδο και ήταν η Κλινική των Πολύζου – Λάμπρου. Ευχαριστώ τον ανώνυμο αναγνώστη, που μου επισήμανε το θέμα.

 Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                 φυσικός

Οι Γιατροί της ανατολικής Λοκρίδας (μέχρι το 1960)

Πρόλογος

     Η παρούσα εργασία αποτελεί τμήμα μιας ανέκδοτης μεγάλης εργασίας-μελέτης με τίτλο “Οι γιατροί της Φθιώτιδας (1860-1960)”, που ολοκληρώθηκε το 2009.

    Πηγή της προσπάθειας αυτής αποτέλεσε το υπάρχον αρχείο των Ιατρικών Συλλόγων Φθιώτιδας και Λοκρίδας (δεν βρέθηκε αντίστοιχο του Δομοκού). Σε διάρκεια ενός αιώνα (1860-1960) καταγράφηκαν 363 γιατροί, που εργάστηκαν στο φθιωτικό χώρο. Τα ελλειμματικά (ή περιορισμένα) στοιχεία εμπλουτίστηκαν ή διορθώθηκαν από άλλα αρχεία ή τρόπους τεκμηρίωσης, ώστε να διασφαλιστεί η ακρίβειά τους.

Ιατρικός Σύλλογος Λοκρίδος

(η ετικέτα του Βιβλίου Μητρώου Μελών)

    Ως καταληκτικός χρόνος της προκείμενης εργασίας τέθηκε το έτος 1960, εφόσον έπρεπε να οριοθετηθεί το υλικό για να είναι δυνατή και η μελέτη του. Είναι προφανές ότι όσοι γιατροί απέκτησαν άδεια άσκησης επαγγέλματος μετά το 1960 δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα εργασία. Αποτελούν αντικείμενο μιας επόμενης, που θα συμπληρώσει το “παζλ” αυτής της κοινωνικής τάξης.

   Οφείλω και αποδίδω τις ευχαριστίες μου σε όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίησή της. Αναφέρω ιδιαίτερα τον τότε πρόεδρο του Ιατρικού Συλλόγου Φθιώτιδος (Ι.Σ.Φ.) κ. Κων. Χαντζή για την εμπιστοσύνη του στο σεβασμό της  χρήσης των στοιχείων του αρχείου.

   Η βοήθεια των αιρετών εκπροσώπων των τοπικών κοινωνιών ήταν πολύ σημαντική και τους ευχαριστώ. Η άμεση ανταπόκρισή τους για εμπλουτισμό των στοιχείων της εργασίας αυτής αποτελεί ελάχιστο δείγμα της ευαισθησίας τους και της αγάπης για τους γιατρούς που υπηρέτησαν τον τόπο τους.

-----------------------------------------------

Σημείωση : Όπου υπάρχει η ένδειξη [ΦΘ] σημαίνει ότι τα στοιχεία ελήφθησαν από το αρχείο του Ιατρικού Συλλόγου Φθιώτιδος, ενώ όπου υπάρχει [ΛΟΚ] τα στοιχεία ελήφθησαν από το αρχείο του Ιατρικού Συλλόγου Λοκρίδας.

Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                 φυσικός

Οι Γιατροί της ανατολικής Λοκρίδας

   Περιλαμβάνει τις επόμενες κωμοπόλεις και χωριά, όπου εγκαταστάθηκαν γιατροί και προσέφεραν ιατρικές υπηρεσίες : Λάρυμνα, Μάνεσι, Παύλο, Μαρτίνο, Μαλεσίνα, Έξαρχος, Ζέλι, Καλαπόδι, Μόδι, Αταλάντη, Λειβανάτες, Άγιος Κωνσταντίνος, Ρεγγίνι, Μώλος, Μενδενίτσα και Ανθήλη.

   Με αριθμητικά στοιχεία στην περιοχή της ανατολικής Λοκρίδας καταγράφηκαν 58 γιατροί συνολικά που κατανεμήθηκαν ως εξής : Στην Αταλάντη 13 γιατροί, στην Ανθήλη 3, στο Μώλο 10, στο Ζέλι 3, στον Έξαρχο 1, στη Μαλεσίνα 4, στον Άγιο Κωνσταντίνο 2, στο Ρεγγίνι 3, στο Μάνεσι 1, στις Λειβανάτες 5, στο Παύλο 3, Μενδενίτσα 3, Μόδι 1, στο Καλαπόδι 1, στο Μαρτίνο 3 και στη Λάρυμνα 2.

Μια καταγραφή της χλωρίδας στη Φθιώτιδα (δένδρα, θάμνοι, βότανα)

 

Εισαγωγή

    Στη δεκαετία 1990-2000 έγινε μια καλή προσπάθεια Καταγραφής Δεδομένων του Φθιωτικού Περιβάλλοντος. Στηρίχθηκε σε ένα πολυσέλιδο πολύ αναλυτικό Ερωτηματολόγιο, που κάλυπτε πλήρως το θέμα. Δημιουργοί του ήταν οι Κωνστ. Μπαλωμένος, φυσικός και Κωνστ. Στασινός, βιολόγος. Με τη στήριξη της τότε Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης το  Ερωτηματολόγιο εστάλη σε όλους τους τότε ΟΤΑ (πριν εφαρμοστεί το Πρόγραμμα “Καποδίστριας”) και απαντήθηκε από το 70 % αυτών. Ακολούθησε επεξεργασία των απαντήσεων και εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων. Το όλο Πρόγραμμα ολοκληρώθηκε το 1998, αλλά παρέμεινε ανέκδοτο, με ευθύνη της τότε Νομαρχίας.

μέντα

   Από αυτό, στην παρούσα εργασία αντλούνται στοιχεία για το κεφάλαιο “Χλωρίδα”. Από τα επιμέρους ερωτήματα που τέθηκαν ήταν τα είδη δένδρων, θάμνων και σπάνια βότανα που ευδοκιμούν σε κάθε τόπο.

   Τα ονόματα των φυτών αποδίδονται, όπως ακριβώς μας τα έγραψαν στις απαντήσεις οι ντόπιοι. Η όλη παρουσίαση θα γίνει με όσο γίνεται συνοπτικό, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

 

                          Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                               φυσικός

 

Από το Βασίλειο Καϊλάνη, στο Νικόλαο Κατσούδα

 

Ένα ακόμα αιωνόβιο Φαρμακείο στη Λαμία

    Ήταν στη δεκαετία του ’20, όταν στα υπάρχοντα τότε φαρμακεία της Λαμίας προστέθηκε άλλο ένα. Αυτό ήταν του φαρμακοποιού Βασιλείου Κ. Καϊλάνη. Η θέση του ήταν σε ενοικιασμένο κτίριο, στα δυτικά της πλατείας Βασιλέως Κωνσταντίνου (Σταροπάζαρο), δίπλα από το κτίριο, όπου τώρα στεγάζεται η Τράπεζα Αττικής.

   Ο Βασίλειος Καϊλάνης είχε αναπτύξει και κοινωνική δράση. Μετά από λαϊκό έρανο, ως εκπρόσωπος λαϊκής επιτροπής το 1935 παρέδωσε στο Δήμο Λαμιέων αναθηματική στήλη, η οποία στήθηκε στην Καμηλόβρυση, εις μνήμην των πεσόντων κατά το 1897 (προϊόν λαϊκού εράνου). Η εκδήλωση έγινε την Κυριακή 12 Μαΐου 1935, στο καθιερωμένο ετήσιο μνημόσυνο[1] στην Ταράτσα Λαμίας.

Αναμονή συνοδού ασθενούς … στο κρύο

 

Στο Νοσοκομείο Λαμίας

 

Αναμονή συνοδού ασθενούς … στο κρύο

    Τον υπερήλικα ασθενή 96 ετών, με συνοδό την επίσης υπερήλικη 93 ετών μετέφερε το νοσοκομειακό στα Επείγοντα του Νοσοκομείου Λαμίας. Τον ασθενή ανέλαβε το ιατρικό προσωπικό του Τμήματος. Ήταν βράδυ της περασμένης Παρασκευής 8 Οκτωβρίου 2021, μετά από βροχερή ημέρα, με αρκετή υγρασία και μειωμένη θερμοκρασία. 

Λοιμώδη νοσήματα στη Λαμία

Στα παλιότερα χρόνια

 

   Εισαγωγή

 

   Οι ασθένειες έχουν μια ιστορία και κάθε εποχή έχει τις “δικές της” ασθένειες. Μερικές απ’ αυτές υπάρχουν ήδη από την προϊστορική εποχή ή από την Αρχαιότητα. Αυτό το γνωρίζουμε από ίχνη τους που ανευρέθηκαν σε οστά στις ανασκαφές. Βέβαια οι ασθένειες βιώνονται διαφορετικά σε κάθε εποχή, εφόσον αλλάζουν οι κοινωνικές συνθήκες (που εξαρτώνται από τις οικονομικές), αλλά και από την εξέλιξη της παθολογίας των ασθενειών και την αντίσταση στους οργανισμούς.

    Οι επιδημίες αποτελούσαν τις κυρίαρχες ασθένειες  στην κοινωνία, για πολλούς αιώνες.  Από το μεγάλο αριθμό θανάτων που προκαλούσαν, άλλαζαν δημογραφικά μια επαρχία ή μια χώρα. Έτσι η μαύρη πανώλη από το 1347 προκάλεσε 26 εκατ. θανάτους. Από τον 6ο  αι. εμφανίστηκε η λέπρα, που κορυφώθηκε το 13ο αι. και εξαλείφθηκε στη συνέχεια. Στο τέλος του 15ου  αι. εμφανίστηκε στην Ευρώπη η σύφιλη. Μη λησμονούμε την ελονοσία με πολλά θύματα, τη φυματίωση, τον τύφο, τον τυφοειδή πυρετό, τον κοκίτη, την ιλαρά, τη δυσεντερία, τη διφθερίτιδα, κ.ά. πολύ θανατηφόρες στα παλιότερα χρόνια. Τον 19ο αι., ενώ είχε εξαλειφθεί στην Ευρώπη η πανώλη, ήρθε η χολέρα από την Ασία (με εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους).

Τα Λουτρά Υπάτης

Ιαματικές πηγές Φθιώτιδας

Εισαγωγή

   Οι θερμοπηγές είναι αποτέλεσμα γεωλογικών μεταβολών στη φύση. Συνοδεύονται από άλλα γεωλογικά φαινόμενα, όπως ρήγματα, σεισμούς και ορογενέσεις. Η θερμοπηγή στην περιοχή Υπάτης έγινε σε προϊστορικά χρόνια. Δεν είναι βέβαιο, ότι για πρώτη φορά τα νερά ανέβλυσαν το έτος 427 π.Χ., ως αποτέλεσμα του μεγάλου[1] και καταστροφικού σεισμού (με επίκεντρο τη Σκάρφεια Λοκρίδας.

Υδροθεραπευτήριο Υπάτης

  Οι αρχαίοι κάτοικοι είχαν από πολύ νωρίς επισημάνει τις θεραπευτικές ιδιότητες αυτών των θερμοπηγών και τις ονόμασαν ιαματικές. Γύρω από την πηγή της Υπάτης, υπήρχε κυκλικό κτίσμα που διαβρώθηκε και πέτρες σε μορφή κλίμακας (σκάλας) ως είσοδος για τους λουόμενους. Βρέθηκε αρχαία επιγραφή “ΑΦΡΟΔΙΤΗ”, του 4ου αι., που είναι απόδειξη αφιέρωσης στη θεά. Επίσης, αρχαία μαρμάρινη επιγραφή που γράφει : "ΛΗΘΗΝ Τ' ΟΠΙΣΘΕΝ ΟΣ ΙΘΙ ΕΛΕΥΣΕΤΑΙ", δηλ. "όποιος έρθει εδώ, ξεχνάει".

   Στη θέση Βαρκά (κοντά στο σημερινό οικισμό) βρέθηκε παλαιοχριστιανική βασιλική με κατακόμβες, αλλά και λουτρώνας με σπουδαία ψηφιδωτά του 5ου-6ου αιώνα.

   Μεγαλύτερη χρήση των πηγών αυτών έγινε από τα ρωμαϊκά χρόνια (2ο αιώνα π.Χ.) μέχρι και το 19ο αι., αλλά με εμπειρικό τρόπο. Την περίοδο του Μεσαίωνα, δεν υπάρχουν πληροφορίες για τη λουτροπηγή Υπάτης. Πάντως, σε αφήγηση γεγονότων του έτους 1304, αυτή μνημονεύεται από το Φράγκο χρονογράφο του Βιβλίου της Κουγκέστας.

   Στην παρούσα εργασία, θα παρουσιαστεί το ιστορικό της Λουτροπηγής Υπάτης, με όσο γίνεται σύντομο, αλλά περιεκτικό τρόπο.

Η ύδρευση της Λαμίας από τις πηγές Γοργοποτάμου (1925-1929)

Πρόλογος

   Η δημαρχιακή περίοδος 1925-29, του Ιωάννη Μακροπούλου ήταν 90 χρόνια μετά την απελευθέρωση της Λαμίας από τους Τούρκους. Ταυτόχρονα πέρασαν άλλα 90 χρόνια μέχρι τις μέρες μας, από τότε που αυτός ο άξιος, χαρισματικός και οραματιστής δήμαρχος έδωσε λύση σε χρόνια προβλήματα και ανάγκες της πόλης και ευρύτερης περιοχής (ύδρευση, Ορφανοτροφείο, Σανατόριο, Δημοτική αγορά, κ.ά.).

   Στην παρούσα εργασία θα δοθεί σε μορφή χρονικού, η προσπάθειά του - σε μία και μοναδική δημαρχιακή περίοδο - για να αποκτήσει η Λαμία ποιοτικό και ποσοτικό νερό από τις πηγές Γοργοποτάμου. Οι άλλες δράσεις του, αποτελούν αντικείμενο άλλων εργασιών.

1.      Οι μέχρι το έτος 1925 προσπάθειες ύδρευσης της πόλης

   Από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα στις πρώτες  10ετίες του ελεύθερου ελληνικού κράτους, η Λαμία είχε πολύ λίγο νερό, που προερχόταν από λίγες πηγές, από στέρνες και πηγάδια. Επιπλέον δεν ήταν πάντα καθαρό, προκαλώντας ασθένειες. Η περιοχή Πηγαδούλια, από τη συνοικία Γαλανέικα μέχρι το σημερινό Δημοτικό Θέατρο - όπως δείχνει και το όνομα - διέθετε πηγαίο νερό ή από μικρά πηγάδια με το οποίο πότιζαν τους λαχανόκηπους, που ήταν άφθονοι τότε.

Οι 7 βρύσες της Λαμίας

   Κοντά στο μικρό ναό του Αγ. Γεωργίου στην περιοχή των Αγίων Θεοδώρων ήταν μια πηγή απ’ όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι της συνοικίας. Επίσης στο λόφο του Αγίου Λουκά υπήρχε πηγαίο νερό, που κάλυπτε τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής. Ο τότε δήμαρχος Κυριακός Τασσίκας, το 1856, το μετέτρεψε σε μια όμορφη βρύση με μια πελεκημένη πέτρινη όρθια στήλη.

   Επίσης, δυτικά της πλατείας Λαού, πίσω από το Μητροπολιτικό Ναό, υπήρχε άφθονο πόσιμο νερό. Την περίοδο της δημαρχίας του Κομνά Τράκα, το 1877, κατασκευάστηκαν με δημοτική δαπάνη, οι γνωστές Εφτά Βρύσες. Στο νερό που έτρεχε συνεχώς οι νοικοκυρές και οι υπηρέτριες έρχονταν να γεμίσουν τις στάμνες, οι γύρω μαγαζάτορες των εστιατορίων έπλεναν τις κοιλιές και ποδαράκια για να τα μαγειρέψουν, αλλά και από τα γειτονικά χάνια έφερναν τα ζώα των αγωγιατών για να τα ποτίσουν.

Η Βιομηχανία Γάλακτος Λαμίας

   Η ιδέα της δημιουργίας εργοστασίου παστεριώσεως γάλακτος στη Λαμία ξεκίνησε το 1954, αφού έγιναν οι σχετικές μελέτες και εγκρίθηκαν. Παράλληλα, για την ανάπτυξη της αγελαδοτροφίας[1] στην περιοχή έγινε πρόβλεψη για την εισαγωγή 75 γαλακτοφόρων αγελάδων γερμανικής προέλευσης, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του εργοστασίου. Η δυναμικότητα[2] του εργοστασίου ήταν για 3.500 κιλά γάλακτος ημερησίως, εκ των οποίων τα 2.000 κιλά θα τυροποιούνταν και τα υπόλοιπα θα παστεριώνονταν.

Από την εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, 9-11-1961, Λαμία

   Η θεμελίωση[3] του εργοστασίου έγινε στις 24 Μαρτίου 1959 από το βουλευτή Φθιώτιδας και υφυπουργό Εσωτερικών Ευάγ. Καλαντζή. Το εργοστάσιο μετά από ένα χρόνο ήταν έτοιμο. Το συνολικό κόστος υπολογίστηκε σε 6,5 εκατ. δρχ. (με 200 χιλ. δρχ. τη συμμετοχή του φορέα και 1 εκατ. ως επιχορήγηση). Ετησίως προβλεπόταν να επεξεργάζεται 2.500 τόνους γάλακτος. Οι 1.852 τόνοι θα μετατρέπονταν σε τυρί. Θα παράγονταν 912 τόνοι γάλα εβαπορέ, 50 τόνοι σκληρό τυρί, 6,75 τόνοι νωπό βούτυρο και 3 τόνοι μαγειρικό βούτυρο.

  Αφού περατώθηκαν οι εργασίες κατασκευής των κτιριακών εγκαταστάσεων και τοποθετήθηκαν τα μηχανήματα, από τις 6 Νοεμβρίου 1961 το Εργοστάσιο Γάλακτος Λαμίας άρχισε τη λειτουργία[4] του. Από το 1963 ήταν σε πλήρη λειτουργία. Η θέση του είναι γνωστή (βρίσκεται στα Καλύβια Λαμίας).

Κλινικές στη Φθιώτιδα (εκτός της Λαμίας)

Α. Γενικά

   Από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’30, στην περιοχή της Λοκρίδας, έχουμε την ίδρυση ιδιωτικών Κλινικών, με σκοπό την καλύτερη ιατρική κάλυψη των κατοίκων της περιοχής. Έτσι :

Ιατρικός Σύλλογος Λοκρίδος

(εξώφυλλο του Βιβλίου Μητρώου Μελών)

   Στην πρωτεύουσα της ανατολικής Λοκρίδας, την Αταλάντη καταγράφουμε :

1. Την Παθολογική-Μαιευτική Κλινική του γιατρού Λεων. Βελλόπουλου (από το 1931) και

2. Την Παθολογική Κλινική του γιατρού Σπυρ. Θωμαΐδη (από το 1932)

   Στο Καλαπόδι, από το 1932, ο γιατρός Βασ. Τραγόπουλος αποφάσισε την ίδρυση Γενικής Κλινικής.

   Τα μετακατοχικά χρόνια που οδήγησαν στον Εμφύλιο, στοίχισαν τη ζωή και στο ιατρικό δυναμικό, με επιπτώσεις στις προσπάθειες που έγιναν για λειτουργία ιατρικών μονάδων (Κλινικών) στην περιοχή αυτή. Στα μεταπολεμικά χρόνια, κατά τις δεκαετίες ’50 και ’60, υπήρξαν νέες πρωτοβουλίες. Στην Αταλάντη σημειώνουμε τότε την ίδρυση :

1. Χειρουργικής Κλινικής, από το γιατρό Κων. Κωτούζα (από το 1957).

2. Χειρουργικής Κλινικής, από το γιατρό Γεώρ. Γεροθανάση (από το 1960)

3. Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής, από το γιατρό Δημ. Καλαβρέζο (από το 1961) και

4. Παθολογικής Κλινικής, από το γιατρό Σερ. Τσούκα (από το 1961)

   Περισσότερα στοιχεία για τους γιατρούς που προαναφέρθηκαν και τις Κλινικές τους θα ακολουθήσουν αμέσως.

Οι Ιδιωτικές Κλινικές της Λαμίας (3ο Μέρος)

Προλεγόμενα

   Ολοκληρώνοντας την αναφορά στις Κλινικές της Λαμίας, θα δοθούν τα υπάρχοντα στοιχεία για όσες ιδρύθηκαν και λειτούργησαν στα μεταπολεμικά χρόνια. Αυτές ήταν : η Παθολογική Κλινική Παν. Μανδρέκα, η Παθολογική Κλινική Νικ. Ξυδιά, η Χειρουργική Κλινική Γεωργ. Σπυρίδωνος, η Παθολογική Κλινική Αθαν. Μπουργανού, η Νευρολογική Κλινική Δημ. Ντούμα, η Γενική Κλινική Κων. Τσεκούρα και μετά το έτος 2000 η “Κλινική Λαμίας”.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

               φυσικός

1. Παθολογική Κλινική Παν. Μανδρέκα

Η πινακίδα στην πρόσοψη της Κλινικής

   Ο Παναγιώτης Μανδρέκας γεννήθηκε το 1913[1] στο Μαυρολιθάρι του σημερινού Δήμου Καλλιέων. Οι γονείς του ονομάζονταν Δημήτριος και Μαρία.  Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το 1936 πήρε πτυχίο  κι έγινε γιατρός παθολόγος.

    Το 1941 διορίστηκε ως γιατρός[2] του νέου τότε Γενικού Νοσοκομείου Λαμίας. Το 1944 γράφτηκε στον Ι. Σ. Φθιώτιδας.

     Το 1955, στη Λαμία,  παντρεύτηκε[3] την Αναστασία Δημ. Μωραΐτου (γεν. το 1930 στην Αθήνα). Απέκτησαν 4 παιδιά (2 αγόρια και 2 κόρες).

Ο Παν. Μανδρέκας με τη σύζυγό του (1952)

Οι Ιδιωτικές Κλινικές της Λαμίας (2)

Πρόλογος

   Σε συνέχεια προηγούμενων παρουσιάσεων για τις Ιδιωτικές Κλινικές της Λαμίας, ακολουθούν τέσσερις κλινικές που άρχισαν τη λειτουργία τους στα προπολεμικά χρόνια (δεκαετία του ’30), αλλά μερικές συνέχισαν και μεταπολεμικά. Στο επόμενο θα δοθούν άλλες 5 κλινικές, που ιδρύθηκαν και λειτούργησαν στα μεταπολεμικά χρόνια.

                                                                     Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                                                                                        φυσικός

1.    Παθολογική Κλινική των Καρπούζα-Μπαρμπούτη

Δημοσθένης Καρπούζας

    Ο Δημοσθένης Καρπούζας γεννήθηκε στην Καΐτσα (Μακρυρράχη), του σημερινού Δήμου Ξυνιάδας Δομοκού) το 1902. Οι γονείς του ονομάζονταν Αθανάσιος και Ευφροσύνη. Σπούδασε γιατρός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και απέκτησε την ειδικότητα του παθολόγου.

   Από το 1928 άρχισε την άσκηση του ιατρικού έργου. Εργάστηκε σε διάφορα Νοσοκομεία και το 1929 εγκαταστάθηκε στην Καΐτσα[1] Λοκρίδας, ως μόνιμος γιατρός. Στο Παρίσι πήγε και έκανε τριετή εξειδίκευση στα παιδιατρικά, αποκτώντας σημαντική εμπειρία. 

   Από τα μέσα της δεκαετίας του ’30, εγκαταστάθηκε στη Λαμία[2]. Δεχόταν ασθενείς στο Φαρμακείο του Γεωργ. Πιπιλίγκα, στην Πλατεία Πάρκου. Το 1932 γράφτηκε ως μέλος στον Ιατρικό Σύλλογο Φθιώτιδας.

Ιδιωτικές Κλινικές Λαμίας (Β’ Mέρος)

Χειρουργική Κλινική Ζάχου Ζάχου

   Ο Ζάχος Ζάχος γεννήθηκε το 1898 στο Κηφισοχώρι (Κάτω Τιθορέα Λοκρίδας). Οι γονείς του ονομάζονταν Κωνσταντίνος και Ζωή. Μετά τις γυμνασιακές σπουδές του εισήλθε στην ιατρική σχολή Αθηνών. Πήρε το πτυχίο του και μετά ειδικεύτηκε στη χειρουργική.

    Από το 1922 άρχισε την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος στη Λαμία. Το 1923 γράφτηκε στον Ιατρικό Σύλλογο Φθιώτιδας. Το 1926 παντρεύτηκε την Πολυξένη Νικ. Δούκα, κόρη εμπόρου ξυλείας και δομικών υλικών στη Λαμία.

   Μετά τις σπουδές του (το 1928-29) πήγε στο εξωτερικό και ειδικεύτηκε στη χειρουργική αντιμετώπιση της φυματιώσεως. Έγινε γνώστης των τελευταίων μεθόδων, στα Πανεπιστήμια Βερολίνου, Μονάχου, Βιέννης, Παρισίων και Βρυξελλών.

  Ετοιμάζοντας την επιστροφή και εγκατάστασή του στη Λαμία, διαφημίστηκε επί 6μηνο στην εφημερίδα Η ΕΠΑΡΧΙΑ[1] το έτος 1931. Δημιούργησε Χειρουργική ή Παθολογική Κλινική, επί της οδού Ρήγα Φεραίου (αριστερά ανεβαίνοντας). Η σχετική διαφήμιση δίνεται δίπλα.

   Επιστρέφοντας στους πρώτους μήνες του 1932 στη Λαμία, άνοιξε ιατρείο,  αντί Κλινικής, και μάλιστα ιδιόκτητο παρά την πλατεία Λαού. Εκεί  ήταν και το σπίτι του[2], στη γωνία των οδών Καραϊσκάκη και Ερμού[3]. Τον ενδιέφεραν περιστατικά φυματιώσεως[4], για τα οποία είχε κάνει ειδικές σπουδές. Στην εφημερίδα Η ΕΠΑΡΧΙΑ γράφτηκε :

Οι Μαιευτικές - Γυναικολογικές Κλινικές της Λαμίας

Γενικά

      Μέχρι το 1940 δημιουργήθηκαν και λειτούργησαν (κυρίως τη δεκαετία του  ’30) ιδιωτικές κλινικές : Παθολογικές – Χειρουργικές (9) και Γυναικολογικές – Μαιευτικές (6)

      Συγκεκριμένα έχουμε τις παρακάτω Κλινικές :

Παθολογικές-Χειρουργικές : Αναστασίου Νικ., Βακαλόπουλου Παναγ., Ζάχου  Ζάχ., Καρπούζα  Δημοσθ., Καρυαμπά  Κων., Μανούκου Ξενοφ., Μπαρμπούτη Ανάργ., Παπασιόπουλου Ιωάν. και  Σκουτέλη Χρ.

Μαιευτικές-Γυναικολογικές : Γ.  Χορμόβα, Παν. Παναγιωτοπούλου, Νικ. Κοντογιάννη, Λ. Μαντά, Ευστ.  Γκλέτσου, Λουκά Τσαγκάρη. Μεταπολεμική είναι η Κλινική του Κων. Ανδρικοπούλου.

    Μερικές απ’ απ’ αυτές είχαν μεικτή λειτουργία δηλ. ήταν ταυτόχρονα παθολογικές, μαιευτικές, χειρουργικές, παιδιατρικές, κ.λ.π.

      Ο όρος Κλινική ίσως είναι εντυπωσιακός, αλλά για την περίοδο που αναφερόμαστε είναι υπερβολικός. Εννοούμε ότι στο μεγάλο σπίτι του γιατρού της εποχής εκείνης, είχαν μετατρέψει 1-2 δωμάτια, έτσι ώστε το ένα να είναι μικρό χειρουργείο και το άλλο θάλαμος νοσηλείας (με 2-3 κρεβάτια). Οι χειρούργοι γιατροί διέθεταν τα αποστειρωμένα κατάλληλα εργαλεία για μικροεπεμβάσεις, όπως ράψιμο πληγών, αφαίρεση σκωληκοειδίτιδας, αμυγδαλών, κ.ά.

        Τέτοια ήταν η Κλινική του χειρούργου Παναγ. Βακαλόπουλου (τέρμα της οδού Πατρόκλου) κοντά στον Άγιο Λουκά και η Μαιευτική Κλινική του Γ.  Χορμόβα.

        Αντίθετα, τη δεκαετία του ’30 ιδρύονται και κατασκευάζονται εξαρχής τα κτίρια που προορίζονταν για Κλινικές. Αυτές διέθεταν περισσότερα κρεβάτια νοσηλείας, γιατρούς και προσωπικό. Τέτοιες ήταν οι Κλινικές του χειρουργού Ζάχου Ζάχου (το 1931), του παθολόγου Κων. Καρυαμπά (το 1933), του παθολόγου Νικ. Αναστασίου (το 1936) στην οδό Βύρωνος, του παθολόγου Ξενοφ. Μανούκου (το 1936) στην οδό Βενιζέλου και Πατρόκλου, κ.ά. Μερικές διέθεταν και εξωτερικό ιατρείο για εξέταση ασθενών.

Ιδιωτικές Κλινικές Λαμίας (Μέρος Α΄)

Στα προπολεμικά χρόνια

Παθολογική Κλινική Νικολάου Αναστασίου

   Ο Νικόλαος Αναστασίου γεννήθηκε στο Λιανοκλάδι το 1900. Οι γονείς του ονομάζονταν Ευάγγελος και Πηνελόπη. Σπούδασε γιατρός γενικής ιατρικής (παθολόγος). Απέκτησε την ειδικότητα του γυναικολόγου.

Το 1926 αρχίζει να ασκεί την ιατρική τέχνη. Στη Λαμία εγκαταστάθηκε[1] και από το 1926 απέκτησε την άδεια και άρχισε να ασκεί την ιατρική τέχνη. Δεχόταν και εξέταζε ασθενείς στο Φαρμακείο Παν. Τομαρά. Το 1927 έκανε την εγγραφή του στον Ιατρικό Σύλλογο Φθιώτιδας.

   Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 παντρεύτηκε μια ανεψιά του φαρμακοποιού Ι. Μαχαιρά. Είχε πολλή πελατεία, που αποτελεί απόδειξη ότι ήταν καλός γιατρός. Ήταν  κοινωνικό και ευπροσήγορο άτομο στην κοινωνία της περιοχής. Το καλό επίπεδο του εισοδήματός του αποδεικνύεται από την Εφορία. Στην κατάταξη επιτηδευματιών[2] του έτους 1934, ο Νικ. Αναστασίου[3] οικονομικά τέθηκε  στην κλάση 5 και φορολογήθηκε με 1.600 δραχ. (πολύ σημαντικό ποσό, σε αξία της εποχής του).

   Ίδρυσε Παθολογική Κλινική.  Στις 5 Ιουλίου 1936 έγιναν τα εγκαίνια[4] της Παθολογικής Κλινικής του (που είχε και χειρουργικό τμήμα), παρουσία αρχών και επιστημονικού κόσμου. Η νέα Κλινική στεγάστηκε σε μέγαρο (που διαρρυθμίστηκε κατάλληλα), στο οποίο πριν βρισκόταν η Εφορία και το Δημόσιο Ταμείο, στην οδό Βύρωνος 14.  Η Κλινική είχε τρεις θέσεις Α’, Β’ και Γ’.

     Φωτογραφία του κτιρίου της Κλινικής από διαφήμιση την εφ. “Η ΕΠΑΡΧΙΑ”, τον Ιούλιο 1936, δίνεται δίπλα.

     Το 1939 κλήθηκε, όπως όλοι οι γιατροί, για ολιγοήμερη επιστράτευση[5] πριν από τον πόλεμο του ’40. Υπηρέτησε με την ειδικότητά του στον πόλεμο 1940-41. Στην κατοχή που ακολούθησε, η Κλινική του, όπως και οι άλλες, αναγκάστηκε να κλείσει.

     Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του Ιατρικού Συλλόγου Φθιώτιδας. Το 1945 απέκτησε την ειδικότητα του φυματιολόγου. Έφυγε από τη Λαμία από τις 22-6-1945 και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Η διπλή εγγραφή του στους Ι. Σ. Φθιώτιδας και Αττικοβοιωτίας, διατηρώντας στη Λαμία την Κλινική του, ανάγκασε τον Ιατρικό Σύλλογο Φθιώτιδας σε διαγραφή του. 

     Το 1966 παντρεύτηκε την Ιωάννα Κων. Γρεβενίτη που γεννήθηκε στη Λαμία. Δεν απέκτησαν παιδιά

     Ήταν φιλότεχνο άτομο. Είχε μεγάλη συλλογή έργων τέχνης. Δεν είναι γνωστή η τύχη τους.

     Για τα επόμενα χρόνια ελλείπουν στοιχεία, όπως  και η χρονολογία του θανάτου του.

Σαλεπιτζήδες της παλιάς Λαμίας

Λησμονημένα επαγγέλματα

   Τα ζεστά ροφήματα ήταν πάντα ευχαρίστως αποδεκτά από όλους. Τις πρωινές ώρες, οι άνδρες έφευγαν απ’ το σπίτι για τις δουλειές τους, χωρίς να πιουν κάτι. Έτσι κάποιοι επαγγελματίες αναλάμβαναν να καλύψουν αυτή την ανάγκη είτε σε μικρά καταστήματα της Λαμίας, είτε ως πλανόδιοι επαγγελματίες. Εκτός από τα καφενεία, που σέρβιραν κυρίως καφέ ή τσάι, στη Λαμία υπήρχαν πολλά γαλακτοπωλεία (για ζεστό γάλα, κ.ά.), υπήρχαν και τρία σαλεπιστήδικα (για ζεστό σαλέπι).

Πλανόδιος σαλεπιτζής

(από παλιά κάρτα)

   Το σαλέπι (είναι τουρκική λέξη) προέρχεται από αποξηραμένους βολβούς διάφορων ορχεοειδών φυτών. Αυτοί μετά γίνονται σκόνη, η οποία βράζεται με ζάχαρη ή μέλι και αρωματίζεται με πιπερόριζα (το λένε τώρα τζίντζερ). Έτσι παράγεται το ομώνυμο ποτό, που είναι θρεπτικό λόγω του αμύλου και της γόμας που περιέχει, καθώς και θερμαντικό λόγω της παχύρρευστης μορφής του και ως ζεστό ρόφημα. Φυσικά αυτό μπορούσαν να το φτιάξουν και στα σπίτια. Το αρωμάτιζαν, προσθέτοντας στο τέλος και κανέλλα.

   Στην παλιά Λαμία, υπήρχαν τρία μικρά καταστήματα που έφτιαχναν σαλέπι. Αυτά ήταν : στην οδό Τρούμαν (σήμερα λέγεται οδός Κουνούπη), στην αρχή της οδού Καραϊσκάκη (διαμπερές με την πλατεία Λαού) και στην οδό Καλύβα-Μπακογιάννη (δίπλα στο τότε ποτοποιείο Γ. Μπούτλα). Ο τελευταίος ιδιοκτήτης λεγόταν Μπουράντοβιτς. Όλοι αυτοί ήταν γκέγκηδες (από τη νότια Σερβία) ορθόδοξοι χριστιανοί και είχαν κάνει οικογένειες στη Λαμία. Σέρβιραν ζεστό σαλέπι, αλλά και ζεστό γάλα πρόβειο. Παράλληλα πουλούσαν και άλλα προϊόντα δικής τους παραγωγής, όπως γιαούρτι σε πήλινες τσανάκες, αλλά και χύμα. Επίσης χαλβά με σουσάμι (σουσαμένιο) ή με στραγάλια (στραγαλένιο), σαπουνέ  χαλβά, λουκουμάδες με μέλι και το φθινόπωρο έφτιαχναν σουτζούκια με καρύδια και μουσταλευριά.