Ο ιστορικός τόπος των Θερμοπυλών

Από εργασία του 1933

Θεοδοσίου Π. Λάσκαρι, καθηγητή του Γυμνασίου Λαμίας

Πρόλογος

Λεωνίδας Α’

   Το 1933, ο Σύλλογος “Ένωσις των εν Αττική Λακεδαιμονίων” με έγγραφό του προς το δήμαρχο Λαμιέων, εξέφραζε την επιθυμία και απόφαση των απογόνων των Σπαρτιατών να ιδρύσουν στις Θερμοπύλες μνημείο προς τιμήν του Λεωνίδα και των συμπολεμιστών του. Ταυτόχρονα ζητούσε σχετικές πληροφορίας.

   Ο Δήμαρχος υπέδειξε στο Σύλλογο τον καθηγητή του Γυμνασίου Λαμίας Θεοδόσιο Λάσκαρι, ως τον πλέον κατάλληλο να την συντρέξει στην ευγενή προσπάθειά της, εφόσον είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα με το θέμα αυτό (αν και δεν ήταν ούτε ιστορικός, ούτε αρχαιολόγος), στη διάρκεια τριάντα ετών που υπηρετούσε στην εκπαίδευση. Παράλληλα, η τοπική εφ. “Η ΕΠΑΡΧΙΑ” ζήτησε να δημοσιεύσει σχετικό άρθρο (σε συνέχειες) του καθηγητή, για ενημέρωση των αναγνωστών της.

   Με συντόμευση κάποιων μερών του κειμένου, αλλαγή της σειράς κάποιων τμημάτων και μεταφορά σε δημοτική γλώσσα (από απλή καθαρεύουσα), είναι το κείμενο που ακολουθεί.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                                                                                                       φυσικός

Παλιά μεταλλεία χαλκού στην Όθρυ (Λιμογάρδι)

Από την Πρώιμη ή τη Μέση Εποχή του χαλκού

Εισαγωγή

   Έχει πιστοποιηθεί η διάδοση και χρήση των μετάλλων την περίοδο 3200-2000 στα νησιά του Αιγαίου και στο ηπειρωτικό τμήμα της Ελλάδας. Αυτή ονομάστηκε  Πρώιμη Εποχή του χαλκού.  Ακολούθησε η περίοδος 2000-1600 π.Χ., που ονομάστηκε  Μέση Εποχή του χαλκού και στην οποία κυρίως αναπτύχθηκαν τα εργαστήρια επεξεργασίας χαλκού στους σπουδαιότερους αρχαίους οικισμούς.

Αντικείμενο χαλκοπλαστικής

(από γεωμετρικό τάφο στο Δαδί)

  Η οροσειρά της  Όθρυος ήταν το γειτονικό μας όρος των αρχαίων πρωτο-Ελλήνων, Πελασγών και Μυρμηδόνων, με το Ναρθάκιον, μια πολύ σημαντική πόλη στην πλευρά της Φθιώτιδας. Από δύο επιγραφές που βρέθηκαν συνάγεται ότι το Ναρθάκιον[1] βρισκόταν εκεί όπου είναι σήμερα το χωριό Λιμογάρδι. Αναφορές για το Ναρθάκιο κάνουν ο Ξενοφών, ο Στράβων και ο Πτολεμαίος.

   Θα αναφερθούμε σε αρχαία μεταλλεία χαλκού, που βρέθηκαν και λειτούργησαν στην περιοχή αυτή, παραθέτοντας τα περιορισμένα υπάρχοντα στοιχεία με όσο γίνεται σύντομο τρόπο.

Α. Ο χαλκός (σύμβολο Cu)

   Είναι το πρώτο μέταλλο που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος. Οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι τον έπαιρναν από την Κύπρο, από την οποία πήρε και το όνομά του (Cuprum). Οι αλχημιστές τον ονόμαζαν Venus (Αφροδίτη). Στη φύση υπάρχει αυτοφυής (Σιβηρία, Ουράλια, ΗΠΑ). Ενωμένος με οξυγόνο κυρίως (οξείδιο) λέγεται κυπρίτης, με θείο (θειούχο άλας) λέγεται χαλκοπυρίτης και χαλκοσίνης.

   Τα τυπικά μεταλλεύματα χαλκού περιέχουν από 0,5-1% χαλκό (σε ανοικτά ορυχεία) ή 2% χαλκό (σε υπόγεια ορυχεία).

Το Ιερό του Ηρακλέους, στην τοποθεσία Πυρά της Οίτης

Πολυετής εγκατάλειψη

   Πριν λίγους μήνες ακολούθησα τη διαδρομή: Λαμία - Γοργοπόταμος - Δυο Βουνά - Κουμαρίτσι - Παύλιανη - Οίτη - Πυρά του Ηρακλή.

   Είναι μια μαγευτική διαδρομή, γιατί κάποιος μπορεί να κινηθεί από υψόμετρο 50μ και σε σύντομο διάστημα να φτάσει σε υψόμετρο  1600 μ., όπου βρίσκεται και η θέση Πυρά στην Οίτη με το Ιερό του Ηρακλή. Στη διαδρομή μπορεί να παρατηρήσει κανείς τις κάθετες ζώνες της βλάστησης. Από το επίπεδο της κοιλάδας του Σπερχειού με τις καλλιέργειες, ανερχόμαστε στη Μεσογειακή βλάστηση τύπου μακκίας και ακολουθεί η ζώνη των Φυλλοβόλων δέντρων, την οποία διαδέχεται η ζώνη της Ελάτης και τέλος η αλπική βλάστηση.

   Φτάνοντας στη θέση Πυρά, στο Ιερό του Ηρακλή, θαυμάζει κάποιος την απέραντη ορατότητα σ’ ένα τοπίο με αμέτρητες βουνοκορφές.

   Η Οίτη, γνωστή και ως βουνό του Ηρακλή, έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τον μυθικό ήρωα. Σε ένα μικρό ύψωμα, στην είσοδο του οροπεδίου της Καταβόθρας, σώζονται τα ερείπια αρχαίου ναού που είχε φτιαχτεί προς τιμή του.

   Σύμφωνα με την μυθολογία, εκεί στήθηκε η Πυρά, όπου κάηκε ο Ηρακλής για να απαλλαγεί από τους αφόρητους πόνους του δηλητηριασμένου χιτώνα που του έδωσε να φορέσει η γυναίκα του Δηιάνειρα... Την πυρά για να καεί ο Ηρακλής άναψε ο Φιλοκτήτης, στον οποίον χάρισε το τόξο και τα βέλη του για να τον ευχαριστήσει. Ο Δίας τύλιξε τον Ηρακλή στα σύννεφα και τον ανέβασε στον Όλυμπο.

   Στη θέση αυτή, από τον 6ο π.Χ. αι. υπήρχε ναός, όπου γίνονταν θυσίες ζώων (καύση) προς τους θεούς σε ανάμνηση του μυθικού ήρωα Ηρακλή, έως τους Ρωμαϊκούς χρόνους.

   Το μνημείο του Ιερού του Ηρακλέους στην Πυρά χρονολογήθηκε από τον 3ο αι. π.Χ. Υπήρχε ναός με ορθογώνια στοά από κίονες δωρικού ρυθμού (υπάρχουν οι σπόνδυλοι δωρικών κιόνων που ανήκουν σε πρόστυλο δωρικό ναό των αιτωλικών χρόνων με πρόδομο και σηκό). Νότια του ναού υπάρχει βωμός που ήταν σε χρήση από την αρχαία εποχή μέχρι τα πρώτα ρωμαϊκά χρόνια.

   Η πρώτη προσπάθεια ανασκαφής έγινε το 1919 από τον (τότε) έφορο αρχαιοτήτων Νικ. Παπαδάκη.

   Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο 3 κομμάτια επιγραφής παραπέμπουν στις γιορτές "Οιτέα Ηράκλεια", δηλαδή προς τιμήν του Ηρακλέους. Επίσης βρέθηκαν αφιερώματα πήλινα και μεταλλικά, αιχμές από δόρατα, δύο χάλκινα αγαλμάτια που παριστάνουν γυμνό τον ημίθεο Ηρακλή (6ου ή 7ου αι.) και 13 συνολικά νομίσματα....

 

Στα δεξιά διακρίνεται το ορθογώνιο κτίριο της Στοάς, στα δε αριστερά

είναι ο Ναός και πλησίον του ο Βωμός. (Νικ. Γ. Παπαδάκις, 1919)