Στο δάσκαλο και πνευματικό εργάτη Γιάννη Μακρή

 Μια προσωπικότητα του τόπου

 του Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου

 

Βιογραφικό

    Γεννήθηκε στο χωριό Σταυρό Φθιώτιδας (7 Km στα δυτικά της Λαμίας) στις 28 Απρίλη 1939. Ο πατέρας του ονομαζόταν Ευάγγελος και ήταν γεωργός. Από μικρός ήταν φιλάσθενος και η μητέρα του Ευφροσύνη είχε φόβους για την υγεία του. Άλλα 2 αδέρφια του (Χρήστος, Λευτέρης) πέθαναν σε μικρή ηλικία. Ο Γιάννης είχε και δύο αδελφές (Ελένη, Γιαννούλα[1]).

  Μετά την Κατοχή, το 1945 πήγε στο Δημοτικό Σχολείο του χωριού του στο Σταυρό. Δάσκαλο είχε τον αείμνηστο  Στάθη Καραναστάση. Έπειτα στη Λαμία, το 1951 εισήλθε με εξετάσεις στο Α’ Γυμνάσιο Αρρένων Λαμίας και το 1957 αποφοίτησε. Ήταν άριστος μαθητής.

Οι πρώτοι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Νέας Άμπλιανης Λαμίας

 Στο σχολικό έτος 1935-1936

      Γενικά

       Στα νότια της Λαμίας, η περιοχή ήταν χωρίς κατοικίες, τα δε κτήματα ανήκαν σε διάφορους ιδιοκτήτες, με κάποια αμπέλια, και γι’ αυτό ονομαζόταν  “Παλιάμπελα Λαμίας”. Για κάποιους νομάδες κτηνοτρόφους, που προέρχονταν από το χωριό Άμπλιανη Ευρυτανίας, μετά τα μέσα του 19ου αι., η περιοχή ήταν τα χειμαδιά τους, όπου διέμεναν και οι οικογένειες σε καλύβες, ενώ τα κοπάδια έβοσκαν στα γύρω μέρη.

   Από το 1920 περίπου οι αμπλιανίτες κτηνοτρόφοι αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα και από τότε έγιναν οι πρώτες πετρόκτιστες κατοικίες τους, κυρίως κατά μήκος της οδού Αθηνών. Οι θρησκευτικές ανάγκες οδήγησαν στην κατασκευή και λειτουργία ως ενοριακού του Ι. Ναού της Αγίας Παρασκευής, από τον Ιούλιο 1929.

   Στη δεκαετία του ’30, ο οικισμός πήρε το όνομα Νέα Άμπλιανη (ή αμπλιανίτικα) και έγινε επιτακτική η ανάγκη δημοτικού σχολείου. Μέχρι το 1935-36, κάποια αγόρια πήγαιναν στο Α’ Δημοτικό Σχολείο Λαμίας, τα δε κορίτσια τα κρατούσαν στο σπίτι, μένοντας αναλφάβητα.

                         Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

                                           φυσικός

 

Χρήστος Κ. Μόσχος (1888-1974)

 

Φιλόλογος καθηγητής, Γυμνασιάρχης και Γενικός Επιθεωρητής Μέσης Εκπαίδευσης

Χρήστος Μόσχος

   Γεννήθηκε το έτος[1] 1888 στα Βασιλικά Υπάτης. Ο πατέρας του λεγόταν Κωνσταντίνος. Σε ηλικία 3 ετών έμεινε ορφανός από πατέρα και με τη μητέρα του πήγε στην Καστανιά Υπάτης όπου και τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο. Μετά, τελείωσε το Γυμνάσιο στη Λαμία και στη συνέχεια σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μετά από 4ετείς σπουδές αποφοίτησε και πήρε πτυχίο το 1912.

   Στις 27 Φεβρουαρίου 1912 διορίστηκε στο Ελληνικό Σχολείο Αγά (Σπερχειάδας), ως τριτοβάθμιος ελληνοδιδάσκαλος. Τον ίδιο χρόνο πήρε προαγωγή κι έγινε σχολάρχης στο ίδιο σχολείο. Το 1914 μετατέθηκε ως σχολάρχης στο Α’ Ελληνικό Σχολείο Λαμίας. Πήρε προαγωγή κι έγινε καθηγητής το 1918.

   Στις 27 Δεκεμβρίου 1918 νυμφεύτηκε την Αμαλία (1902-1972) και απέκτησαν τρία παιδιά: το Γεώργιο (γεν. 1920), την Ειρήνη (γεν. 1921) και την Ευφροσύνη (γεν. 1925). Δυστυχώς ο Γεώργιος πέθανε από τύφο σε μικρή ηλικία.

Το Ορφανοτροφείο Θηλέων Λαμίας

Μετά από 75 χρόνια  προσφοράς

Πρόλογος

    Υπήρξε ένας ευεργέτης του τόπου μας, που τελευταία  επιθυμία του ήταν να δημιουργήσει Ορφανοτροφείο Θηλέων στη Λαμία. Ήταν ο Κωνσταντίνος Μουστάκας (1839-1899) που έγραψε στη διαθήκη του :

“ … ν’ άγορασθή οίκόπεδον είς τό άνατολικόν άκρον τής πόλεως Λαμίας καί ν’ άνεγερθή, έπ’ αύτού κατάστημα, όπερ νά χρησιμεύση ώς Όρφανοτροφείον τών Θηλέων τής πόλεως Λαμίας …”

   Τα χρήματα από τόκους που συγκεντρώθηκαν στη 10ετία του ’30 δεν έφταναν για το σκοπό αυτό. Έτσι η επιθυμία του δεν πραγματοποιήθηκε.

   Στα χρόνια της Κατοχής όμως ευαίσθητα άτομα της χριστιανικής ορθόδοξης εκκλησίας μας ίδρυσαν Ορφανοτροφείο Θηλέων στη Λαμία, που ανταποκρίθηκε εξαιρετικά στο σκοπό των δημιουργών του. Η προσπάθεια αυτή θα δοθεί στην παρούσα εργασία, με όσο γίνεται σύντομο, αλλά περιεκτικό τρόπο.

              Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος

                                 φυσικός

Νυκτερινή Σχολή Νέας Άμπλιανης Λαμίας

Κατά το σχολικό έτος 1954-55

   Γενικά

Κων/νος Καραχάλιος

   Στη Λαμία (για πρώτη φορά) συστάθηκε νυκτερινή Σχολή από την έναρξη του 1926, με πρωτοβουλία[1] του τότε Δημάρχου Ιωάν. Μακροπούλου. Σ’ αυτήν από την αρχή φοίτησαν 150 άποροι μαθητές. Ο επιθεωρητής και οι δάσκαλοι/δασκάλες προσφέρθηκαν και δίδασκαν δωρεάν. Ο Δήμος Λαμίας ενέκρινε τότε ποσό 4.000 δρχ. για τη λειτουργία της (βιβλία μαθητών, έξοδα καθαριότητας) για  τους 4 πρώτους μήνες του 1926.

   Πάντως ήταν μία μικρή έκπληξη, όταν μέσα στο αρχειακό υλικό του 6ου Δημοτικού Σχολείου Λαμίας βρέθηκαν και 3 Βιβλία της Νυκτερινής Σχολής Νέας Άμπλιανης. Δυστυχώς, δεν είχα κάποια προφορική μαρτυρία, από υπερήλικες κατοίκους της περιοχής. Δεν ήξεραν κι εκείνοι ότι λειτούργησε Νυκτερινή Σχολή και μάλιστα σε συνοικία της Λαμίας.

   Θυμίζουμε ότι, μέχρι τα προπολεμικά χρόνια, οι γονείς δεν ήθελαν τα κορίτσια να μάθουν γράμματα. Από μικρές ηλικίες βοηθούσαν στις δουλειές του σπιτιού. Έτσι, λίγα σχετικά κορίτσια κατάφερναν να τελειώσουν το Δημοτικό Σχολείο. Τα περισσότερα το εγκατέλειπαν στις πρώτες τάξεις, με απόφαση του πατέρα τους.

Το 6ο Δημοτικό Σχολείο Λαμίας

στη Νέα Άμπλιανη

Πρόλογος

   Για κάθε άνθρωπο, τα χρόνια του δημοτικού σχολείου παραμένουν ιδιαίτερα καταγραμμένα στη μνήμη του, εφόσον ενισχύονται και από το ισχυρό συναίσθημα της παιδικής ηλικίας και διατηρούνται σε όλη τη ζωή. Έτσι η επιστροφή και αναζήτηση στοιχείων της ιστορίας και της προσφοράς του 6ου Δημοτικού Σχολείου Λαμίας, στην περιοχή Νέας Άμπλιανης, ήταν επιβαλλόμενη.

   Μετά από έγγραφη αίτηση προς τη διεύθυνση του σχολείου, αλλά και προς τον προϊστάμενο της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Φθιώτιδας, ζητήθηκε η άδεια πρόσβασης στο αρχείο του σχολείου. Μετά την αποδοχή και έγκριση της έρευνας αυτής, άρχισε η μελέτη. Η βοήθεια του συνταξιούχου διδασκάλου και πρώην διευθυντή του 6ου Δημοτικού Σχολείου Λαμίας, κ. Ευαγγέλου Τιμπλαλέξη ήταν χρήσιμη.

   Ευτυχώς, μεγάλο τμήμα της ιστορίας των πρώτων χρόνων ζωής του σχολείου είχε γραφεί από τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Καραχάλιο, αμπλιανίτη δάσκαλο και διευθυντή για 24 χρόνια του σχολείου αυτού. Η τάξη και επιμέλεια στη γραφή των υπηρεσιακών εσωσχολικών βιβλίων και πρακτικών είναι αξιέπαινη.

   Η προσπάθεια αυτή θα ολοκληρωθεί με επιπλέον στοιχεία των μαθητών, των δασκάλων που υπηρέτησαν και της λοιπής δραστηριότητας του σχολείου, στα χρόνια που πέρασαν. Προς το παρόν, ως προδημοσίευση, δίνεται το ιστορικό του Σχολείου με τα πλέον αναγκαία στοιχεία. Θα δοθεί με όσο γίνεται συνοπτικό, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

               φυσικός

Κτηνοτρόφοι στην προπολεμική Λαμία

Μελέτη

Πρόλογος

   Η κτηνοτροφία ήταν - ιστορικά - η κυρίαρχη απασχόληση των Ελλήνων από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Τα χωριά μας αντηχούσαν από τα κυπροκούδουνα των κοπαδιών, που έβοσκαν στα βοσκοτόπια των βουνών μας και κάλυπταν τις διατροφικές ανάγκες του λαού. Έδιναν το κρέας, το γάλα και τα παράγωγα αυτού, όπως επίσης το μαλλί και το δέρμα. Οι οικογένειες είχαν τροφική αυτονομία, όπως επίσης ένδυση και υπόδηση. Στο τοπικό εμπόριο (παζάρια) πουλούσαν τα πλεονάσματα των προϊόντων που οι ίδιοι έφτιαχναν.

   Η παρούσα εργασία εστιάζεται στη Λαμία και αξιοποιεί τα περιορισμένα υπάρχοντα στοιχεία, που προέρχονται (i) από καταγραφές των ξένων και Ελλήνων περιηγητών, στο 19ο αι. και (ii) από τα  Βιβλία των Ιερών Ναών της πόλης στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

   Θα παρουσιαστούν με όσο γίνεται σύντομο τρόπο.

Πανεπιστημιακή … κοροϊδία

Για τη Στερεά Ελλάδα

- “Τυχερή η Στερεά Ελλάδα με τρία πανεπιστήμια” (Κ. Γαβρόγλου)

- “Για να σταθεί ένα πανεπιστήμιο στα πόδια του, χρειάζεται 25 χρόνια” (Κ. Γαβρόγλου)

- “Το πανεπιστήμιο δεν θέλει μόνο χρήματα, αλλά να αποκτήσει κουλτούρα” (Κ. Γαβρόγλου)

- “Συστήθηκε επιτροπή για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης στη Στερεά” (Κ. Γαβρόγλου)

- “Δεν αναβαθμίζεται η Λαμία ως έδρα Περιφέρειας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ούτε υποβαθμίζεται” (Αθ. Μιχελής)

(από την εφ. ΛΑΜΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ, 10-11 Ιαν. 2019)

   Στα άδυτα του Υπουργείου Παιδείας ολοκληρώθηκε το “μαγείρεμα” το νέου νομοσχεδίου με τον ευρηματικό (και αποκαλυπτικό) μακροσκελή τίτλο «Συνέργειες ΕΚΠΑ, Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με το ΤΕΙ Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, κ.ά. διατάξεις». Εύκολα αποδεικνύεται ότι τα τρία Πανεπιστήμια κλήθηκαν να “μοιράσουν” μεταξύ τους το υπάρχον μορφωτικό αγαθό στη Στερεά Ελλάδα. Με την “δημοκρατική” πλειοψηφία στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων, εύκολα το νομοσχέδιο έγινε δεκτό κατά πλειοψηφία.

Το τέλος του Οικοτροφείου για το Εκκλησιαστικό Σχολείο Λαμίας

Μετά από 95ετή προσφορά

   Ο μακαριστός ηγούμενος της Ι.Μ. Αγάθωνος αρχιμ. Δαμασκηνός Ζαχαράκης και πρώην μαθητής της τότε Εκκλησιαστικής Σχολής Λαμίας (η οποία μετεξελίχθηκε στο σημερινό Εκκλησιαστικό Σχολείο Λαμίας) έγραψε[1] για τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες (αποφοίτησε το 1971):

“… ο παπα-Λάμπρος στο Νέο Αργύρι Ευρυτανίας, το ορεινό χωριό μου, είπε στους φτωχούς γονείς μας τότε : «Να πάτε τα παιδιά σας στη Λαμία στην Ιερατική Σχολή, εκεί που πήγαμε κι εμείς τα δικά μας και πρόκοψαν. Μη πονοκεφαλάτε για τα έξοδα. Εκεί δεν υπάρχουν έξοδα. Εκεί τα παιδιά σπουδάζουν δωρεάν! Και γράμματα θα μάθουν και καλοί άνθρωποι θα γίνουν. Έτσι να κάμετε» …”

   Έτσι έκαναν και πρόκοψαν. Έμαθαν πολλά, αλλά κυρίως, όπως συμπλήρωσε ο μακαριστός Δαμασκηνός :

“… Είχαμε ένα κρεβάτι να γείρουμε το κορμί μας κι ένα πιάτο φαΐ μεσημέρι-βράδυ, για να χορτάσουμε την πείνα μας, πράγματα πολύ σημαντικά για μας”.

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ (μέρος Γ’)

του Σεραφείμ Ν. Κακούρα, φιλολόγου

---

Λεξικό του Ρουμελιώτικου ιδιώματος

Σεραφ. Κακούρας

   Περιλαμβάνει 2.156 λέξεις με την ερμηνεία τους. Συγκεκριμένα για κάθε πρωτόγραμμα της λέξης προέκυψαν (σε παρένθεση ο αριθμός λέξεων που καταγράφηκαν) : Α (261), Β (50), Γ (112), Δ (40), Ε (8), Ζ (62), Η (1), Θ (32), Ι (14), Κ (322), Λ (75), Μ (205), Ν (66), Ξ (93), Ο (28), Π (188), Ρ (41), Σ (204), Τ (186), Υ (1), Φ (63), Χ (82) και Ψ (22).  

Α

α; = τι;

αά, λέγεται και αχά = ναι.

αβγατίζου = αυξάνω.

αβέρτα = απλόχερα, απεριόριστα.

αγάλια = σιγά.

αγάλια αγάλια = σιγά σιγά.

αγαλιούτσκα = σιγά σιγά.

αγάνα = ο φλοιός του καρπού του σιταριού, αλλά και το ψαροκόκαλο. 

αγανός  (προέλευση αρχαιοελληνική) = λεπτός.

αγγειό (το) = δοχείο, αλλά και το γυναικείο γεννητικό όργανο. 

αγγόνι = εγγονός.

αγγυλώνου (προέλευση αρχαιοελληνική) = καρφώνω με βελόνα ή λεπτό αγκάθι.

αγκίδα = αγκάθι που μοιάζει με βελόνα, αιχμή βέλους, βελόνας.

αγκλίτσα, λέγεται και γκλίτσα (προέλευση αρχαιοελληνική)  = ραβδί των βοσκών.

αγκλόινα = καρποί άγριας αχλαδιάς.

αγκουμαχάου = ανασαίνω με δυσκολία.

αγκουνάρ = ακρογωνιαίος λίθος και πέτρα διαμορφωμένη για γωνίες σπιτιών.

αγκουνή  (η) (προέλευση μεσαιωνική ελληνική) = γωνία ή θέση δίπλα στο τζάκι.

αγκουρτσιά, λέγεται και γκουρτσιά (προέλευση αλβανική) = άγρια αχλαδιά.

αγκούτσα = ξύλινο ακατέργαστο ραβδί και μεταφορικά σπασμένο πόδι ή χέρι.

αγλέουρας = μεγάλο φαγοπότι, φαγητό του «σκασμού».

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ (μέρος Β’)

του Σεραφείμ Ν. Κακούρα, φιλολόγου

   Μετά τις Γραμματικές Παρατηρήσεις, τις Συνηθισμένες μονοσύλλαβες λέξεις και τις πλέον χαρακτηριστικές φράσεις, του Ρουμελιώτικου Γλωσσικού Ιδιώματος (που δόθηκαν στο α’ μέρος, του ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ) θα ακολουθήσει η Ρουμελιώτικη Γραμματική. Θα δοθούν :

(α) η κλίση των άρθρων (στα τρία γένη),

(β) παραδείγματα κλίσης ονομάτων (σε Ενικό και Πληθυντικό Αριθμό),

(γ) τα δύο βοηθητικά ρήματα (είμι, έχου) στα ρουμελιώτικα σε Ενεστώτα, Παρατατικό και Μέλλοντα και

(δ) παραδείγματα κλίσης ρημάτων ενεργητικής και παθητικής φωνής, σε όλους τους χρόνους.

Ρουμελιώτικη γραμματική

-----

1.   Η κλίση των άρθρων

Ενικός αριθμός

                 Αρσενικό                       Θηλυκό                             Ουδέτερο

Ονομαστική  ου                                 η                                        του

Γενική          τ’                                  τ’ς                                      τ’

Αιτιατική      τουν ή του                     τ’ ή τ’ν                               του

Κλιτική         ορέ ή βρε ή όρα ή -        μαρή ή μουρή ή -                βρε ή όρα ή -)

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

Προλεγόμενα

   Η παρούσα εργασία είναι αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας, του συγγραφέα. Αναφέρεται στο ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα (ρουμελιώτικο λεξιλόγιο), που χαρακτηρίζει μεν τη Ρούμελη, αλλά καλύπτει τη Θεσσαλία, Ήπειρο και Μοριά.

Σεραφείμ Ν. Κακούρας

   Ο φιλόλογος Σεραφείμ Ν. Κακούρας, ευρυτάνας στην καταγωγή, με σπουδές στην κλασική φιλολογία και (συνταξιούχος πλέον) καθηγητής σε σχολεία της Φθιώτιδας (κυρίως της Λαμίας) συνδύασε τη βιωματική χρήση και άκουσμα των ρουμελιώτικων (εφόσον έζησε στα παιδικά-εφηβικά του χρόνια σε χωριό της Ευρυτανίας), με την ειδικότητα του φιλόλογου. Έτσι συγκέντρωσε 2.156 λέξεις (με την ερμηνεία τους) στο Λεξικό που θα ακολουθήσει, αναφέροντας και την προέλευση των λέξεων από αρχαιοελληνικές, ελληνιστικές, μεσαιωνικές,  λατινικές ρίζες, όπως και μεταγενέστερες επιδράσεις από βενετσιάνικες, σλαβικές, αλβανικές, ιταλικές, αραβικές, περσικές και τουρκικές λέξεις.

  Επιπλέον όμως έδωσε και Γραμματικές Παρατηρήσεις του ρουμελιώτικου ιδιώματος, που συνοδεύονται από παραδείγματα κλίσης άρθρων, ουσιαστικών-επιθέτων και ρημάτων. Επίσης, δίνει τις πλέον χαρακτηριστικές μονοσύλλαβες λέξεις και τις χαρακτηριστικές φράσεις των ρουμελιωτών.

  Η προσπάθεια αποβλέπει στη διάσωση του γλωσσικού ιδιώματος, αλλά και στην ανάδειξη της διαχρονικής αξίας και της αντοχής του στο χρόνο. Η ικανότητα της ελληνικής γλώσσας με τον προφορικό λόγο, να διατηρεί αρχαιοελληνικές και ελληνιστικές ρίζες, αλλά και να ενσωματώνει ξένες λέξεις, από τους κατά καιρούς κατακτητές, αποδεικνύει τον πλούτο της αλλά και τη δύναμή της, παρά τη μεγάλη διείσδυση των νέων γλωσσών.

  Η προσθήκη λέξεων και φράσεων, όσο και κάθε τι που θα συμβάλει στον εμπλουτισμό της προσπάθειας αυτής είναι πολύ επιθυμητή. Ως διαχειριστής αυτής της μορφής ιστοσελίδας “amfictyon.blogspot.gr” οφείλω και αποδίδω τα συγχαρητήριά μου στον κ. Σεραφείμ Νικ. Κακούρα, για την εξαιρετική αυτή εργασία.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος

             φυσικός

---

Το Ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα 

(μέρος Α’)

 

Ιδιωτική εκπαίδευση και Φροντιστήρια στη Λαμία

Στα προπολεμικά χρόνια

Προλεγόμενα

   Στη Λαμία, η διαδρομή της δημόσιας εκπαίδευσης από τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους ήταν προβληματική, με έλλειψη της βασικής υποδομής σε όλο το 19ο αιώνα, δηλ. χωρίς μόνιμο κτίριο. Από τις αρχές του 20ού αι., με τη δωρεά του ευεργέτη Κωνσταντίνου Μουστάκα, τα σχολεία της Λαμίας (Ελληνικό Σχολείο και Γυμνάσιο) απέκτησαν κτίριο και σχετικά μόνιμο προσωπικό. Η δυνατότητα ανάγκης και παροχής ιδιωτικών υπηρεσιών στην εκπαίδευση, ουσιαστικά εμφανίστηκε στο Μεσοπόλεμο. Τότε, κυριάρχησε η πλέον οργανωμένη δομή της Ιδιωτικής Σχολής του Αθανασίου Παπαρούπα, κατά την περίοδο 1931-1956 που ανέπτυξε όλες τις σχολικές βαθμίδες και επιπλέον Φροντιστήρια.

   Η παρούσα εργασία θα αναφερθεί στην προπολεμική περίοδο, παρά τα περιορισμένα στοιχεία, παρουσιάζοντας στο θέμα με όσο γίνεται συνοπτικό τρόπο.

Στη διάρκεια του 19ου αιώνα

   Ήταν το 1858, που άρχισε να λειτουργεί στη Λαμία το πρώτο Φροντιστήριο[1]. Το ίδρυσε ο Ιωάννης Ζηλήμων. Δίδασκε[2] Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά και Γαλλικά. Ήταν ο πρώτος φροντιστής στη Λαμία και πιθανά στη Στερεά Ελλάδα. Από την ξενόγλωσση παιδεία, η πρώτη γλώσσα που διδάχτηκε ήταν η Γαλλική. Από το 1835 που ιδρύθηκε και λειτούργησε το Ελληνικό Σχολείο (Σχολαρχείο) της Λαμίας, όπως και από το 1850 που άρχισε να λειτουργεί το Γυμνάσιο της Λαμίας, η μόνη ξένη γλώσσα ήταν η Γαλλική[3].

Το “Μουστάκειο” Γυμνάσιο Λαμίας και οι διευθυντές του

   Η ιστορία του συγκεκριμένου σχολείου έχει γραφεί και δημοσιευτεί από τον υπογράφοντα και δεν χρειάζεται να επαναληφθεί. Η επιθυμία του ευεργέτη και διαθέτη Κων. Μουστάκα ήταν :

Η προτομή του ευεργέτη

 …. τας τέσσαρας συνεχομένας ανωγαίας οικίας μου μετά του επίσης συνεχομένου φούρνου και μαγαζείου μεθ’ όλων των παραρτημάτων και παρακολουθημάτων των, αποτελούντων όλων εν τετράγωνον, … διατάσσω όπως αύται χρησιμεύσωσιν αποκλειστικώς και ωρισμένως δια διδακτήρια του Γυμνασίου Λαμίας και των Ελληνικών Σχολείων Λαμίας, να τεθή δε έξωθεν αυτών και η εξής επιγραφή «Γυμνάσιον Μουστάκειον και Ελληνικά Σχολεία Μουστάκεια» αι επιγραφαί δε αύται θέλουσι μένη ες αεί.”

[απόσπασμα από τη διαθήκη του Κωνσταντίνου Μουστάκα, 2 Ιουνίου 1899]

Περ. Δοντάς

  Από τις αρχές του 20ού αι. ενεργοποιήθηκε η διαθήκη και με δαπάνη του δημοσίου, οι τέσσερες διώροφες κατοικίες με τα γειτονικά κτίσματα μετασκευάστηκαν και συνενώθηκαν σε ένα τετράγωνο κτίριο εμβαδού 1.000τ.μ. περίπου. Σ’ αυτό στεγάστηκε το Α’ Ελληνικό Σχολείο[1] (σχολαρχείο) σε τρεις αίθουσες του άνω ορόφου της ανατολικής πτέρυγας. Στο ίδιο κτίριο ήταν και το Γυμνάσιο. Στην πύλη υπήρχε επιγραφή με μαύρο χρώμα που έλεγε : «Μουστάκειον Γυμνάσιον και Ελληνικά Σχολεία».