"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

16/8/17

Η εταιρεία ΔΑΝΕΞ στη Στυλίδα (1949-1972)


Πρωτοποριακές εταιρείες στη Φθιώτιδα


Πρόλογος

   Είναι γνωστός ο φυσικός πλούτος της ανατολικής Φθιώτιδας, που λέγεται ελιά. Για την  περιοχή αυτή αποτελεί μονοκαλλιέργεια, με τελικό προϊόν το λάδι, αλλά και τη βρώσιμη ελιά, που έχει μεγαλύτερη εμπορική αξία. 
  Οι προπολεμικές προσπάθειες οργάνωσης των ελαιοπαραγωγών στο Συνεταιρισμό Στυλίδας από το 1920, βελτίωσαν[1] τη θέση των παραγωγών, μέχρι το 1940, αλλά δεν κατάφεραν τη δευτερογενή αξιοποίηση του προϊόντος (ελαιοτριβείο, τυποποίηση του ελαιολάδου και της βρώσιμης ελιάς), ούτε την εμπορία αυτού στο εξωτερικό. Ιδιώτες της περιοχής ίδρυσαν ελαιοτριβεία (π.χ. Λασκόπουλος, κ.ά.) και έκαναν περιορισμένες προσπάθειες εξαγωγών του προϊόντος.
  Στην παρούσα μονογραφία, θα αναφερθεί η περίπτωση του Νικολάου Τζαβούρη, του οποίου η εταιρεία ανέλαβε να καλύψει το κενό, βοηθώντας τον τόπο.


10/8/17

Από τη Λάσπη Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1921)



Προλεγόμενα


   Το χωριό αυτό μου είναι γνωστό από παλιά. Το επισκέφτηκα μια φορά και δεν πρόλαβα να δω και γνωρίσω τον τόπο και τους ανθρώπους του. Μετά τη Ράχη Τυμφρηστού, από την παλιά διαδρομή θυμάμαι και πριν γίνει η σήραγγα, ήταν το πρώτο που συναντούσαμε πριν το Καρπενήσι. Περιβάλλεται από πυκνό δάσος με έλατα στις πλαγιές του Τυμφρηστού και σε υψόμετρο 1020 μ., με τις χαρακτηριστικές στέγες των αποθηκών (με μεγάλη κλίση) επειδή δέχεται μεγάλες ποσότητες χιονιού το χειμώνα. Μετά το έτος 1951 από Λάσπη[1] μετονομάστηκε σε Άγιο Νικόλαο.

Η πλατεία του χωριού την περίοδο του χειμώνα
(από την ιστοσελίδα http://respect-news.blogspot.gr)
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τη Λάσπη. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Η επεξεργασία έγινε τμηματικά και η εργασία ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2017.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 34 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν 2 ταξίδια) και ανευρέθηκαν 76 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι, Λαμία) της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

1/8/17

“Στυλίδα και Μαρία Κάλλας”, ένα Ημερολόγιο Μνήμης και Τιμής, του Μουσικού Ομίλου Στυλίδας



Διθυραμβική κριτική[1]

 


Γιατί έλκει το γένος της και από τη
Στυλίδα και γιατί η μουσική ιστορία
της Στυλίδας μας είναι για μας μεγάλος
καημός κι ακοίμητη έγνοια.
         Εισαγωγή του Ημερολογίου (φ. 2)

    ΣΑΡΑΝΤΑ κιόλας χρόνια από την αιώνια «φυγή» της Ντίβας του Λυρικού Θεάτρου Μαρίας  Κάλλας (1923-1977), της Ελληνίδας με την παγκόσμια αποδοχή και αναγνώριση και τη μεταθανάτια επιβίωσή της στο λαμπρότερο καλλιτεχνικό στερέωμα, όπως μόνο ελάχιστοι άλλοι ακόμα, και ένα τιμητικό και αναθηματικό Ημερολόγιο του 2017 γι’ αυτήν, του Μουσικού Ομίλου Στυλίδας, το οποίο φιλικά μας απεστάλη, έγιναν αφορμή να ξαναπροσεγγίσουμε, απλά έστω, τη θαυμαστή και πολύπλευρη (μα και ηδύπικρη) περίπτωσή της και να γνωρίσουμε τη σχέση της με τη Στερεοελλαδική πόλη της μουσικόφιλης Στυλίδας, (της γνωστής βέβαια και από τις σελίδες Ελληνικής Ιστορίας). Έναν τόπο, που συνδέεται καλότυχα, στενά ή άμεσα, με τις προγονικές ρίζες τής Μαρίας Κάλλας, με σωζόμενον εδώ τον οικογενειακό τάφο του Κωνσταντίνου Δημητριάδου (Κέα, 1788 ή 1813-1888), Συνταγματάρχη, προπάππου της μεγάλης ερμηνεύτριας, με μητέρα της την Ευαγγελία Δημητριάδου (1896-1982) και πατέρα της, φαρμακοποιό στον Μελιγαλά Μεσσηνίας, τον Γεώργιο Καλογερόπουλο (1887-1961), και μετανάστη στην Αμερική, όπου γεννήθηκε η Μαρία Καλογεροπούλου ή Κάλλας.
Μαρία Κάλλας
   Δεκαπεντάφυλλο (με λευκή τη δεύτερη σελίδα κάθε φύλλου), μεγάλου σχήματος (28,8 Χ 39,7 εκ.), σε χαρτί πολυτελείας, το Ημερολόγιο αυτό συγκεντρώνει και παρουσιάζει επιλεγμένα στοιχεία ιστορίας, πατριδογνωσίας, βιογραφίας (γέννησης, ζωής, θανάτου), Τέχνης κ.ά., όλα χρήσιμα και αναγκαία, ευχάριστα και συγκινητικά, συνδεδεμένα με της Μαρίας Κάλλας την πορεία ή τον αγώνα και την χαρμολύπη της, από την πριν τη γέννηση και διαδρομή άλλων περίοδο, ως τη δική της αποθέωση και αθανασία,  από τη λάμψη ή τη φωτοσκιά της σκηνικής παρουσίας της ως την άσαρκη και άταφη «πνοή» της …
   ΑΝΤΑΞΙΟ (στο μέτρο του δυνατού) της μορφής της μεγάλης αοιδού του 20ού αιώνα, καλαίσθητο, καλοτυπωμένο, με καλογραμμένα - ή με σύνθετους ποιητικούς τόνους - κείμενα, με παράθεση επαρκών και πειστικών πραγματολογικών, ιστορικών, γενεαλογικών, χωροχρονικών, προσωπικών ή χαρακτηριστικών, καλλιτεχνικών, κ.ά. στοιχείων ή τεκμηρίων, το Ημερολόγιο αυτό του τοίχου, εμπλουτισμένο φυσικά και με καθαρό φωτογραφικό ή εικαστικό υλικό - εκφραστικό, (ανα)παραστατικό, ενημερωτικό, συμπληρωματικό κλπ. - αναβιώνει ή αναδεικνύει χώρους και πρόσωπα, σημεία ή γεγονότα σχετικά, βέβαια, με την πολιτιστική, μουσικόφιλη και φιλοπνευματική Στυλίδα. Και ακόμη, αναφέρει ποικίλα περιστατικά, καταστάσεις, ενέργειες και άλλα δεδομένα στη διαδρομή δύο περίπου αιώνων (χωρίς αμετροέπειες, πλεονασμούς, πλατυασμούς κλπ), συνθέτοντας μια κατάθεση πολύσημη, ένα κόσμημα συλλεκτικό, ένα πόνημα πολυφωνικό και αξιοπρόσεχτο, από αυτά που μαρτυρούν ή αποπνέουν ευαισθησία, γνώση, σεβασμό, ποιότητα, ομορφιά, φιλοπαραδοσιακή στάση και δράση, με φανερή δημιουργική διάθεση και σοβαρή απόδοση της οφειλόμενης Τιμής σε μια μεγάλη μορφή του κόσμου της Τέχνης. Από αυτές, που άμεσα ή έμμεσα, εκούσια ή ακούσια, με την αισθητή ή τη νοητή παρουσία τους προσθέτουν πολλά σ’ έναν (μικρό, κυρίως) τόπο, αυξάνοντας την ιστορική ή άλλη σημασία του και το πολιτιστικό του ενδιαφέρον …

27/7/17

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ



Προλεγόμενα


   Η παρούσα εργασία είναι αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας, του συγγραφέα. Αναφέρεται στο ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα (ρουμελιώτικο λεξιλόγιο), που χαρακτηρίζει μεν τη Ρούμελη, αλλά καλύπτει τη Θεσσαλία, Ήπειρο και Μοριά.
Σεραφείμ Ν. Κακούρας
   Ο φιλόλογος Σεραφείμ Ν. Κακούρας, ευρυτάνας στην καταγωγή, με σπουδές στην κλασική φιλολογία και (συνταξιούχος πλέον) καθηγητής σε σχολεία της Φθιώτιδας (κυρίως της Λαμίας) συνδύασε τη βιωματική χρήση και άκουσμα των ρουμελιώτικων (εφόσον έζησε στα παιδικά-εφηβικά του χρόνια σε χωριό της Ευρυτανίας), με την ειδικότητα του φιλόλογου. Έτσι συγκέντρωσε 2.156 λέξεις (με την ερμηνεία τους) στο Λεξικό που θα ακολουθήσει, αναφέροντας και την προέλευση των λέξεων από αρχαιοελληνικές, ελληνιστικές, μεσαιωνικές,  λατινικές ρίζες, όπως και μεταγενέστερες επιδράσεις από βενετσιάνικες, σλαβικές, αλβανικές, ιταλικές, αραβικές, περσικές και τουρκικές λέξεις.
  Επιπλέον όμως έδωσε και Γραμματικές Παρατηρήσεις του ρουμελιώτικου ιδιώματος, που συνοδεύονται από παραδείγματα κλίσης άρθρων, ουσιαστικών-επιθέτων και ρημάτων. Επίσης, δίνει τις πλέον χαρακτηριστικές μονοσύλλαβες λέξεις και τις χαρακτηριστικές φράσεις των ρουμελιωτών.
  Η προσπάθεια αποβλέπει στη διάσωση του γλωσσικού ιδιώματος, αλλά και στην ανάδειξη της διαχρονικής αξίας και της αντοχής του στο χρόνο. Η ικανότητα της ελληνικής γλώσσας με τον προφορικό λόγο, να διατηρεί αρχαιοελληνικές και ελληνιστικές ρίζες, αλλά και να ενσωματώνει ξένες λέξεις, από τους κατά καιρούς κατακτητές, αποδεικνύει τον πλούτο της αλλά και τη δύναμή της, παρά τη μεγάλη διείσδυση των νέων γλωσσών.
  Η προσθήκη λέξεων και φράσεων, όσο και κάθε τι που θα συμβάλει στον εμπλουτισμό της προσπάθειας αυτής είναι πολύ επιθυμητή. Ως διαχειριστής αυτής της μορφής ιστοσελίδας “amfictyon.blogspot.gr” οφείλω και αποδίδω τα συγχαρητήριά μου στον κ. Σεραφείμ Νικ. Κακούρα, για την εξαιρετική αυτή εργασία.

Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος
             φυσικός

---


Το Ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα 

(μέρος Α’)



 

20/7/17

Από την Ομβριακή Δομοκού, μετανάστες στην Αμερική (1906-1923)


Προλεγόμενα


   Δεν έχω επισκεφθεί δυστυχώς την Ομβριακή και λυπάμαι που το λέω. Ξέρω ότι είναι σε αμφιθεατρική θέση στα βόρεια της Όθρυος (οροπέδιο της πρώην λίμνης Ξυνιάδας) και υπήρξε έδρα του πρώην δήμου Ξυνιάδας. Το όνομα προήλθε από τα “όμβρια ύδατα” που λίμναζαν μετά από συχνές βροχές. Ο οικισμός Ομβριακή πρέπει να υπήρχε από τα μέσα του 14ου αιώνα. Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία, κτηνοτροφία και αλιεία.
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από την Ομβριακή. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Η επεξεργασία έγινε τμηματικά και η εργασία ολοκληρώθηκε το Μάιο του 2017. Πολύ σημαντική ήταν η βοήθεια που έλαβα από το βιβλίο “Το Γενεαλόγιο των Ομβριακιτών”, του Θ. Αποστολοπούλου, 2009 (με την ευκαιρία να τον συγχαρώ για την εξαιρετική έρευνα που έκανε).

Η Ομβριακή
(από την ιστοσελίδα http://fonografos.net)
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 19 μεταναστευτικά ταξίδια (λίγοι μετανάστες έκαναν 2 ταξίδια) και ανευρέθηκαν 52 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Δομοκό, Λαμία) της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.
   Η παρούσα εργασία θα μπορούσε να εμπλουτιστεί με φωτογραφικό υλικό των μεταναστών στις ΗΠΑ, που εγώ δεν έχω αυτή τη δυνατότητα. Ο τοπικός Σύλλογος ή με πρωτοβουλία κάποιου (ή κάποιων) μπορεί να αναζητήσει και να βρεθούν στο χωριό κάποιες φωτογραφίες, που θα εμπλουτίσουν την προσπάθεια αυτή. Επίσης μπορεί να συμπληρωθεί η εργασία, με την τύχη των μεταναστών αυτών, δηλ. ποιοι γύρισαν στην πατρίδα και ποια ήταν η προκοπή τους (επαγγελματική και προσωπική).
   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους της Ομβριακής, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.
   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος
                  φυσικός

8/7/17

Η μπύρα στην Ελλάδα


Μια  ιστορία  που … πίνεται



 

Προλεγόμενα-Εισαγωγή


  Η ιστορία της μπύρας πρέπει να άρχισε 5-6 χιλιάδες χρόνια π.Χ. από τη Μεσοποταμία. Οι Αιγύπτιοι όμως την ανέπτυξαν και το 2.000 π.Χ. έφτασε στην Ευρώπη. Η μπύρα των Βαβυλωνίων ήταν γλυκιά με υπόξινη και φρουτώδη γεύση, ενώ αυτή των Αιγυπτίων ήταν σκουρόχρωμη με λίγο αλάτι και μανδραγόρα. Από τα ευρωπαϊκά μοναστήρια, πέρασε στις λαϊκές μάζες. Πρώτος το 1516 έθεσε τις προδιαγραφές για την παρασκευή μπύρας, ο Βίλχελμ IV, δούκας της Βαυαρίας, με κύρια συστατικά το νερό, τη βύνη και το λυκίσκο.
   Οι Έλληνες δεν έπιναν μπύρα, εφόσον κυριαρχούσε ο οίνος. Στην Ελλάδα ήρθε με τους Βαυαρούς του βασιλιά Όθωνα.


Από τα χρόνια του Όθωνα μέχρι τις μέρες μας


   Το 1840 ιδρύθηκε στην Αθήνα το πρώτον ζυθοποιείο, για λογαριασμό των Γερμανών που υπηρετούσαν στον ελληνικό στρατό, αργότερα δε ιδρύθηκαν και άλλα δύο (μέχρι το 1850). Δεν είναι ακριβώς γνωστά τα ονόματα[1] των πρώτων αυτών ζυθοποιών. Για τον μοναδικό που υπάρχουν στοιχεία είναι ο Ιωάννης Γεωργ. Φουξ (μετέπειτα Φιξ) ο οποίος όμως ασχολήθηκε με την ζυθοποιία αρκετά αργότερα.

7/7/17

Κωνσταντίνος Παν. Αγαθοκλής


Πρωτοπόροι βιομήχανοι στη Φθιώτιδα



 

Προλεγόμενα


Κωνστ. Π. Αγαθοκλής
   Στην αρχή ήταν … η ιδέα. Είναι όμως απαραίτητο και το προχωρημένο μυαλό για να αξιοποιήσει την ιδέα. Επιπλέον χρειάζεται και ο δραστήριος χαρακτήρας, για να υλοποιήσει όσα οργάνωσε με το δημιουργικό μυαλό του. Όπως συμβαίνει στην ιστορία, για άριστο αποτέλεσμα είναι απαραίτητη η ευνοϊκή συγκυρία. Φαίνεται ότι στην οικογένεια Αγαθοκλή λειτούργησαν όλοι οι ευεργετικοί παράγοντες, για να γίνει ένα τεράστιο εργοστάσιο και μια εκτεταμένη εμπορική εταιρία, στη Φθιώτιδα και ειδικά στη Στυλίδα, μετατρέποντας το όνειρο σε πραγματικότητα.
   Στην παρούσα εργασία, θα δοθεί η προσπάθεια της οικογένειας Αγαθοκλή, με βασικό εκπρόσωπο τον Κωνσταντίνο, να λειτουργήσει στη Στυλίδα μια μεγάλη βιομηχανική μονάδα, με παράλληλη εμπορική δράση, εγκαινιάζοντας  τη βιομηχανική εποχή στην κεντρική Στερεά Ελλάδα.


Α. Η αρχή και η καταστροφή


   Ο Παναγιώτης Αγαθοκλής καταγόταν από το Άργος. Εγκαταστάθηκε στον Πειραιά, όπου είχε κατάστημα Γενικού Εμπορίου (μεγαλομπακάλικο της εποχής). Εκεί έκανε και την οικογένειά του.
   Τέκνα του ήταν : Ηρακλής (;-1894), Κωνσταντίνος (;-1908), Σωτήριος (;-1918), Γεώργιος (;-1921), Αριστείδης[1] (;-1921) και (κόρες) Μαριγώ, Καλλιόπη (;-1902), Αρχοντούλα. Όλα τα άρρενα τέκνα ασχολήθηκαν με το εμπόριο αρχικά στον Πειραιά. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για τα πρώτα χρόνια της εμπορικής δραστηριότητας της οικογένειας.

Κατάστημα Ανδρώνου, στη Λαμία


Ενάμιση αιώνα ζωής





   Ένα από τα πλέον παλαιά καταστήματα, που παραμένει στην ίδια θέση περισσότερο από έναν αιώνα είναι αυτό που ίδρυσε ο Ιωάννης Ανδρώνος, το 1871. Από τις αρχές του 20ού αι. βρίσκεται στην ίδια θέση (πρέπει να είναι μάλλον το μοναδικό στην πόλη) και συγκεκριμένα στην οδό Ρήγα Φεραίου 9 της Λαμίας. Η συνολική διάρκεια ζωής του καταστήματος είναι 144 έτη! Μετά τον ιδρυτή του Ιωάννη Ανδρώνο, το ανέλαβαν τα παιδιά του.
Το κατάστημα (φωτ. 2015, Κ.Α.Μ.)

30/6/17

Από τη Στυλίδα Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1905-1922)


Τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα



 

Προλεγόμενα


   Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού για μετανάστες της Στυλίδας, το είχα από πολύ καιρό, εφόσον κάνω μια γενικότερη καταγραφή των μεταναστών της Φθιώτιδας, αλλά το είχα αφήσει αναξιοποίητο. Με τη Στυλίδα έχω δεσμούς από την περίοδο που υπηρέτησα στην εκπαίδευση (τη διετία 1980-82 στο Γυμνάσιο Στυλίδος), αλλά και καλούς συναδέλφους και φίλους. Ιδιαίτερα θα ήθελα να αναφερθώ στο φιλόλογο (συνταξιούχο πλέον καθηγητή) Δημήτρη Καραθεοδώρου και καλό φίλο, αλλά προσκρούω στη μετριοφροσύνη και τη σεμνότητα του πνευματικού ανθρώπου.
   Αναζήτησα στοιχεία με βάση τα ονόματα που πήρα από πίνακα με “Στυλιδιώτες αγωνιστές του 1821” (στα Γενικά Αρχεία του Κράτους), αλλά και από επώνυμα πρώην μαθητών μου στο Γυμνάσιο Στυλίδος, όσο και από άλλα που βρήκα τυχαία το αμερικάνικο αρχείο EllisIsland. Αρχικά εντόπισα 65 μεταναστευτικά ταξίδια ανθρώπων της Στυλίδας στην Αμερική. Η βοήθεια που έλαβα στη συνέχεια από τον κ. Κώστα Αλπόγλου ήταν σημαντική, εφόσον κατάφερα και εντόπισα επιπλέον άτομα. Συνολικά καταγράφηκαν 85 ταξίδια μεταναστών.
   Μετά από επεξεργασία των στοιχείων αυτών, προσπάθησα να ανασυνθέσω το παρελθόν. Για το σκοπό αυτό, έγραψα το Μεταναστευτικό Χρονικό των ανθρώπων αυτών, δηλ. με τη χρονική σειρά που έφυγαν και όλες τις γνωστές λεπτομέρειες. Στα στοιχεία έγινε στατιστική επεξεργασία και σε χωριστή ενότητα δόθηκαν οι προορισμοί των μεταναστών πάλι με τη σωστή χρονική σειρά που έφτασαν.
   Η εργασία αυτή ήταν μεγάλη σε διάρκεια, αλλά νομίζω ότι απέδωσε τον όγκο των μεταναστών της Στυλίδας. Είναι πιθανό κάποιοι μετανάστες να μην εντοπίστηκαν - παρά την επίμονη προσπάθεια που έκανα. Δεν είμαι Στυλιδιώτης και γι’ αυτό δεν ήξερα όλα τα επώνυμα των ανθρώπων της, ώστε να είμαι σίγουρος για κάποιους μετανάστες, που - αντί για τη Στυλίδα - δήλωσαν τη Λαμία ως τόπο γέννησης ή τελευταίας διαμονής. Οφείλω και αποδίδω θερμές ευχαριστίες στον κ. Κώστα Αλπόγλου.
   Η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε στη συνέχεια να εμπλουτιστεί με φωτογραφικό υλικό των μεταναστών στις ΗΠΑ, που εγώ δεν έχω αυτή τη δυνατότητα. Ο πολιτιστικός Σύλλογος Στυλίδας ή και μεμονωμένα πρόσωπα μπορούν να αναζητήσουν και να βρουν κάποιες φωτογραφίες που θα εμπλουτίσουν την προσπάθεια αυτή. Επίσης μπορεί να συμπληρωθεί η εργασία, με την τύχη των μεταναστών αυτών, δηλ. ποιοι γύρισαν στην πατρίδα και ποια ήταν η προκοπή τους (επαγγελματική και προσωπική).
    Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους της Στυλίδας, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

23/6/17

π. Δαμασκηνού Ζαχαράκη, αρχιμανδρίτου και ηγουμένου της Ιεράς Μονής Αγάθωνος


Εις μνήμην



   Αιφνίδια και σημαντική απώλεια για τον τόπο μας αποτελεί η εκδημία του καθηγουμένου της Ι. Μονής Αγάθωνα αρχιμανδρίτου Δαμασκηνού Ζαχαράκη, προς τις αιώνιες μονές.   Μετά τη Θεία Λειτουργία το πρωί της Πέμπτης 23 Ιουνίου 2017 και τον πατερικό λόγο του στους πιστούς-προσκυνητές της μονής έφυγε ήσυχα για την αιωνιότητα. Η μεγάλη καρδιά ενός αγαπημένου ιερωμένου, του καλύτερου μαθητή του οσίου Βησσαρίωνα, χώρεσε πολύν κόσμο, αλλά η αντοχή της στο χρόνο ήταν οριακή.
Δαμασκηνός Ζαχαράκης
    Ο π. Δαμασκηνός (κατά κόσμον Δημήτριος) Ζαχαράκης γεννήθηκε το 1949 στο ορεινό χωριό Νέο Αργύριο Ευρυτανίας, από ευσεβείς γονείς (Θεοφάνη και Χαρίκλεια). Από μικρός ήθελε να γίνει ιερέας. Σπούδασε τα ιερά γράμματα στην Εκκλησιαστική Σχολή Λαμίας και στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης.
   Από τα μαθητικά χρόνια (σε ηλικία 15 ετών) γνώρισε τον γέροντα Βησσαρίωνα, που τον κάλεσε στη Μονή του Αγάθωνα. Εκεί πρωτογνώρισε τον τότε ηγούμενο Γερμανό Δημάκο, μια ιστορική μορφή για την εκκλησία και την Ελλάδα. Το δίδυμο Γερμανού και Βησσαρίωνα με την ευσέβεια του λόγου και το δημιουργικό παράδειγμα της ζωής τους, μαζί με την αγάπη για την εκκλησία, οδήγησε τον π. Δαμασκηνό στην απόφαση να παραμείνει οριστικά στη Μονή.
  Σε στίχο του με τίτλο “ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΑΓΑΘΩΝΑ” ο αείμνηστος Δαμασκηνός, έγραψε για τα πρώτα χρόνια :
            …..
           Με συντροφιά τις πέρδικες, τ’ αηδόνια ξυπνητήρι
           ανέβηκα στου Αγάθωνα τ’ όμορφο μοναστήρι.

           Εδώ ανταμώνει ο ουρανός με τα καλά του κόσμου,
           να τα χαρώ, τη δύναμη, ω Παναγιά μου, δος μου. 

           Περνάω την πόρτα την τρανή, βλέπω ομορφιά μεγάλη,
           των μοναχών τους ίδρωτες, τους κόπους και την πάλη 
           .…

22/6/17

Το Έκτακτο Στρατοδικείο Λαμίας - Οι θανατικές καταδίκες


Μελέτη




Προλεγόμενα-Γενικά


   Το Έκτακτο Στρατοδικείο Λαμίας (ΕΣΛ) συστάθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1946, με τομέα αρμοδιότητας τους νομούς Φθιώτιδας Φωκίδας και μέρους του νομού Ευρυτανίας. Η Λοκρίδα και μέρος της Φωκίδας υπαγόταν στα στρατοδικεία Θηβών και Μεσολογγίου αντίστοιχα. Λειτούργησε πλέον των 3 ½ ετών, από τις 30 Οκτωβρίου 1946 μέχρι τις 23 Ιουνίου 1950, που καταργήθηκε. Από τις αποφάσεις του, για 435 άτομα ήταν θανατικές καταδίκες. Απ’ αυτές έγιναν 210 θανατικές εκτελέσεις (ανδρών και γυναικών).
   Πρόεδρος του ΕΣΛ[1] ήταν ο συνταγματάρχης Γεώργιος Γιαννόπουλος[2], αποκαλούμενος λαϊκά “Κινίνος[3]”, λόγω της δηκτικότητας των λόγων του και της πλήρους έλλειψης επιείκειας προς τους κατηγορουμένους, εφόσον ο συνήθης επίλογος-απόφαση στη δίκη ήταν “εις θάνατον”. Το προεδρείο ήταν πενταμελές. Η σύνθεση ήταν μεταβλητή, με χαμηλόβαθμους - συνήθως μάχιμους - στρατιωτικούς κάθε ειδικότητας (και όχι κατ’ ανάγκην της στρατιωτικής δικαιοσύνης). Βασιλικός Επίτροπος ήταν ο Αριστομένης Ζωζωνάκης.
   Οι συνεδριάσεις γίνονταν στο δικαστικό μέγαρο, στην οδό Καποδιστρίου 10 (κέντρο της πόλης). Οι φυλακές ήταν στην ίδια οδό (Καποδιστρίου 36). Το στρατόπεδο των μελλοθανάτων (επονομαζόμενο “Νταχάου”) και των κρατούμενων γυναικών ήταν στο σημερινό 10ο Δημοτικό Σχολείο (Όθωνος 40), που ήταν απέναντι από τις φυλακές, στα ανατολικά της Λαμίας.
  Ένα δρακόντειο νομοθέτημα της Βουλής “το Γ’ Ψήφισμα” «Περί εκτάκτων μέτρων κατά των επιβουλευομένων την δημοσίαν τάξιν και την ακεραιότητα του κράτους» ήταν το “νομικό οπλοστάσιο” των Έκτακτων Στρατοδικείων, του οποίου η κυριότερη διάταξη ήταν :

Όστις θέλων να αποσπάση εν μέρος της Επικρατείας ή να ευκολύνη τα προς το τέλος τείνοντα σχέδια συνώμοσεν εντός του κράτους ή συνεννοήθη με ξένους ή διήγειρε στάσιν ή κατήρτισεν ενόπλους ομάδας, ή μετέσχεν είς αυτάς, τιμωρείται με θάνατον.

   Αυτό το ψήφισμα όριζε τη σύσταση έκτακτων στρατοδικείων, που οι αποφάσεις τους ήταν τελεσίδικες. Κανένα ένδικο μέσο δεν υπήρχε και σε περίπτωση θανατικής καταδίκης η εκτέλεσή της έπρεπε να γίνει μέσα σε τρεις μέρες. Μόνο βασιλική χάρη μπορούσε να αποσπάσει το μελλοθάνατο από τις κάννες του εκτελεστικού αποσπάσματος. Και τα έκτακτα στρατοδικεία, συγκροτούμενα από αμείλικτους στρατοδίκες, λειτουργούσαν με πρωτοφανή δραστηριότητα.

12/6/17

Καταστροφή Μονής και Σανατορίου Αντίνιτσας


Μνήμες γερμανικής Κατοχής, 73 χρόνια μετά



    Το τελευταίο έτος της Κατοχής, με την αντιστασιακή δράση σε κορύφωση, οι κατακτητές εφάρμοζαν σκληρά αντίποινα σε αθώους. Στις αρχές Ιουνίου του 1944 είχε προηγηθεί μια ενέδρα, στη θέση “Πηγή του Αχιλλέα” σε γερμανικό στρατιωτικό αυτοκίνητο, με 3 αξιωματικούς νεκρούς. Αυτό ίσως ήταν η αφορμή.
Το ιστορικό Καθολικό της Μονής (φωτ. 1930)
   Ήταν 13 Ιουνίου 1944, όταν ένα γερμανικό στρατιωτικό απόσπασμα με αυτοκίνητα, μοτοσικλέτες, εκρηκτικά και ολμοβόλα έφτασε στην Αντίνιτσα.
   Πρώτο (πιθανά) χτύπησαν με ολμοβόλα το Σανατόριο Αντίνιτσας “… καίγοντας αρρώστους και προσωπικό”. Να σημειωθεί ότι οι Γερμανοί δεν προειδοποίησαν κανένα για τις προθέσεις τους, ούτε ζήτησαν από το προσωπικό και τους ασθενείς να εγκαταλείψουν τα κτίρια. Κατέστρεψαν το κτίριο μαζί με τους ασθενείς του! Αναφέρεται ο αριθμός 36 ασθενών.
   Η Μονή Αντίνιτσας ήταν ο επόμενος στόχος. Δυστυχώς, δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα ο τρόπος καταστροφής των κτιρίων της Μονής. Οι υπάρχουσες καταγραφές αναφέρουν ότι αυτά καταστράφηκαν  : “με πυροβόλα και έγινε παρανάλωμα πυρός”, είτε “ από θεμέλια με δυναμίτη, το Μοναστήρι και το γειτονικό Σανατόριο ”, ή “ από τις κατοχικές δυνάμεις έγινε ανατίναξη ”. Το πλέον πιθανό είναι συνδυασμός των παραπάνω τρόπων καταστροφής.

31/5/17

Από την Κουκουβίστα (Καλοσκοπή) Παρνασσίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1921)

Προλεγόμενα


   Το χωριό είναι γνωστό σαν “το μπαλκόνι της Γκιώνας. Το επισκέφτηκα 1-2 φορές με τον καλό φίλο Θεόδωρο Γεωργ. Μώρη, καλλιτέχνη ψηφιδωτοποιό-αγιογράφο, από τον οποίο έμαθα και λίγα πράγματα για τον τόπο και τους ανθρώπους του.
   Το πρώτο όνομα του χωριού Κουκουβίστα είναι σλαβικό ή σερβικό, που σημαίνει «φωλιά του Κούκου». Από τα μέσα του 18ου αι. κατοικήθηκε μόνιμα με πλινθόκτιστες καλύβες και αργότερα με σπίτια. Οι κάτοικοι έλαβαν μέρος στον αγώνα του 1821, με πλέον γνωστή μορφή, αυτή του παπαντρέα Μώρη (πολέμησε στην Αλαμάνα, στο Χάνι της Γραβιάς, κ.α.). Το 1810 η Κουκουβίστα είχες 75 οικογένειες.
Παπαντρέας Μώρης
  Στις αρχές του 20ού αι., κάποιοι ακολούθησαν το μεταναστευτικό ρεύμα και πήγαν στην Αμερική. Έτσι μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από την Κουκουβίστα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Η επεξεργασία έγινε τμηματικά και η εργασία ολοκληρώθηκε το Μάιο του 2017.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 28 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν 2 ταξίδια) και ανευρέθηκαν 84 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Γραβιά, Άμφισσα ή Λαμία) της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα. Θυμίζω ότι από το 1842 μέχρι το 1912, η Κουκουβίστα ανήκε στο Δήμο Δωριέων, με έδρα τη Γραβιά.

24/5/17

Το Κοιμητήριο της Γραβιάς



Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου
                    φυσικού

   Στα ΒΔ του οικισμού της Γραβιάς, σε επαρκή απόσταση από τις κατοικίες - όπως προβλεπόταν από το πρώτο Β. Δ. του Όθωνα - με ανατολικό προσανατολισμό και μικρή κλίση του εδάφους, λειτούργησε από τα μέσα περίπου του 19ου αι., το πρώτο Νεκροταφείο της Γραβιάς.
Το παλιό Νεκροταφείο
   Είχε ψηλό λιθόκτιστο μαντρότοιχο περιμετρικά και η είσοδος έκλεινε με σιδερένια πύλη. Τα χαρακτηριστικά κυπαρίσσια, έχουν γίνει τεράστια στην αιωνόβια διαδρομή τους. Καλύπτουν το χώρο μεταξύ των μνημείων και ελάττωσαν τον ήδη περιορισμένο χώρο του νεκροταφείου. Αργότερα κτίστηκε στο εσωτερικό του και μικρό Οστεοφυλάκιο.
  Από τα μεταπολεμικά χρόνια του 20ού αι. καλύφθηκε η έκταση του Νεκροταφείου, από τα ταφικά μνημεία, που μετά την εκταφή παρέμεναν ως κενοτάφια. Έτσι η ανάγκη νέου χώρου για κοιμητήριο καλύφθηκε εύκολα, σε γειτονική και επαρκή έκταση, με οργανωμένο τρόπο, σε σειρές ταφικών μνημείων, με επαρκείς διαδρόμους μεταξύ τους για να διέρχονται ακόμη και οχήματα, με φωτισμό του χώρου.

15/5/17

Κλινικές στη Φθιώτιδα (εκτός της Λαμίας)



Α. Γενικά


   Από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’30, στην περιοχή της Λοκρίδας, έχουμε την ίδρυση ιδιωτικών Κλινικών, με σκοπό την καλύτερη ιατρική κάλυψη των κατοίκων της περιοχής. Έτσι :

Ιατρικός Σύλλογος Λοκρίδος
(εξώφυλλο του Βιβλίου Μητρώου Μελών)
   Στην πρωτεύουσα της ανατολικής Λοκρίδας, την Αταλάντη καταγράφουμε :
1. Την Παθολογική-Μαιευτική Κλινική του γιατρού Λεων. Βελλόπουλου (από το 1931) και
2. Την Παθολογική Κλινική του γιατρού Σπυρ. Θωμαΐδη (από το 1932)
   Στο Καλαπόδι, από το 1932, ο γιατρός Βασ. Τραγόπουλος αποφάσισε την ίδρυση Γενικής Κλινικής.
   Τα μετακατοχικά χρόνια που οδήγησαν στον Εμφύλιο, στοίχισαν τη ζωή και στο ιατρικό δυναμικό, με επιπτώσεις στις προσπάθειες που έγιναν για λειτουργία ιατρικών μονάδων (Κλινικών) στην περιοχή αυτή. Στα μεταπολεμικά χρόνια, κατά τις δεκαετίες ’50 και ’60, υπήρξαν νέες πρωτοβουλίες. Στην Αταλάντη σημειώνουμε τότε την ίδρυση :
1. Χειρουργικής Κλινικής, από το γιατρό Κων. Κωτούζα (από το 1957).
2. Χειρουργικής Κλινικής, από το γιατρό Γεώρ. Γεροθανάση (από το 1960)
3. Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής, από το γιατρό Δημ. Καλαβρέζο (από το 1961) και
4. Παθολογικής Κλινικής, από το γιατρό Σερ. Τσούκα (από το 1961)
   Περισσότερα στοιχεία για τους γιατρούς που προαναφέρθηκαν και τις Κλινικές τους θα ακολουθήσουν αμέσως.

11/5/17

ΜΝΗΜΗ ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΛΛΑΣ - ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟΝ ΤΗΣ



Από τον καλό φίλο, φιλόλογο και λογοτέχνη κ. Δημήτρη Καραθεοδώρου ελήφθη το ποίημα που ακολουθεί, με τίτλο “Ημερολόγιο 2017/Στυλίδα και Μαρία Κάλλας”, του καταξιωμένου ζακυνθινού ποιητή Διονύση Σέρρα, που γράφτηκε και εστάλη ως αντίδωρο του ποιητή προς το Δημήτρη, ο οποίος του είχε στείλει το ομότιτλο Ημερολόγιο 2017, του Μουσικού Ομίλου Στυλίδας, που ήταν αφιέρωμα στη μεγάλη αοιδό Μαρία Κάλλας από τη γενέτειρα πόλη της τη Στυλίδα. Με την άδεια του Δημήτρη Καραθεοδώρου, το δημοσιεύουμε από τη θέση αυτή, ευχαριστώντας τον για την τιμή.
                                                                              Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος
                                                                                    φυσικός

------------------------------------------------


ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2017



Στυλίδα και Μαρία Κάλλας[*]



Σε όλους τους μνήμονες κι αξιέπαινους
συντελεστές, για μια ωραία και τιμητική
«συνάντηση»

Ι
Κ’ εδώ

βαθιά
το φως της όψης σου κοιτά-
ζοντας σε θύμησης Ημερολόγιο
μ’ εσώφυλλα της χαρμονής
ή σήματα πορείας στη Στυλίδα

μετρώ αλάθητα στου χρόνου τη γραμμή
της μνήμης και της λήθης τα σημεία
(όπως της διάβασης τα βήματα
και τα οιδήματα της διαδρομής)

με οίστρου νότες ή μαγείας μουσική
- σε μοναξιάς και περηφάνιας μονωδία -
τον μύθο σου να συνοδεύουνε
από τη γη τη δωρική
ως τις ακτές της ουτοπίας

παντού
στου κόσμου και στης φήμης τη σκηνή
(με της φυγής ή του ονείρου νοσταλγία)
όλοι της πλάσης και της λάμψης οι πιστοί
της Ντίβας την αλήθεια να θρυλίζουν

και με τις άριες της πλησμονής
πληγές σιωπής να λησμονούν
ή ρίζες τόπου μητρικού
σπορές κορφής να αιωνίζουν.


ΙΙ

Με χρυσόφεγγο το τάμα των αγίων
Ιουλίττης και Κηρύκου
πριν την ύστερη γραφή

νιώθεις το δώρο της Τιμής
σαν έκπληξη της ιστορίας

και για πνοής άλλη μετάληψη
στο θαύμα φτάνεις της Φωνής
μετά το δέντρο της γενιάς
της φλόγας τη Σκιά να συναντάς

σε φίλων συνωδών την πολιτεία.


Διονύσης Σέρρας
Ζάκυνθος, Απρίλης 2017

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ


[*] Έκδοση του Μουσικού Ομίλου Στυλίδας - Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και Π.Ε. Φθιώτιδας. Το Ημερολόγιο εστάλη στον γράφοντα ως δώρο φιλικό από τον Φιλόλογο κ. Δημήτρη Καραθεοδώρου, ευχαριστώντας τον για την ευχάριστη προσφορά του και για τη συμβολή του στη σύνταξη των αξιανάγνωστων κειμένων της συλλεκτικής αυτής έκδοσης, για τα 40χρονα της πρόωρης «φυγής» της διεθνούς - και αιώνιας - φήμης Ελληνίδας.
                  Δ. Σ.