Από τους Γκουμαίους Φωκίδας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1921)

 

Προλεγόμενα

   Το χωριό Γκουμαίοι (μετονομάστηκε το 1959 σε  Φιλοθέη) είναι ορεινό χωριό της Φωκίδας, με υψόμετρο 500 μ. σε απόσταση 10 χλμ από το Ευπάλιο. Υπάγεται στο δήμο Δωρίδας (με έδρα το Λιδωρίκι). Δεν το έχω επισκεφτεί.

Φιλοθέη (ή Γκουμαίοι) Φωκίδας (ελήφθη από το Διαδίκτυο)

  Η συγκέντρωση του υλικού για μετανάστες άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 35 άτομα. Η δύσκολη εργασία ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2026.

   Για το τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε αρκετός χρόνος. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 16 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα) και τελικά βρέθηκαν τα 35 ονόματα μεταναστών. Υπόψη ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της.

   Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Άμφισσα, Λιδωρίκι) ή άλλο χωριό της περιοχής. 

 

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από τους Γκουμαίους, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

                                                                                                                                             Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος

                                               φυσικός

 -----------

Αυτοδιοικητικά

 Από τον οικισμό Γκουμαίοι, στη Φιλοθέη Φωκίδας

   Από τις 20 Απριλίου 1835 ο οικισμός Γκουμαίοι προσαρτήθηκε στο δήμο Ποτιδανείας (με έδρα το Άνω Παλαιοξάρι) του νομού Φωκίδος και Λοκρίδος. Στις 31 Δεκεμβρίου 1869, ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Ποτιδανείας και προσαρτήθηκε στο δήμο Οινεώνος (με έδρα το Κλήμα Ευπαλίου) του νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος.

   Στις 31 Αυγούστου 1912, ο οικισμός Γκουμαίοι αποσπάστηκε από το δήμο Ευπαλίου. Συστάθηκε Κοινότητα Γκουμαίων, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Στις 31 Μαρτίου 1943, ο νομός Φθιωτιδοφωκίδος διαιρέθηκε και η Κοινότητα Γκουμαίων υπάγεται στο νομό Φωκίδος.

   Στις 7 Ιανουαρίου 1959, ο οικισμός και η Κοινότητα μετονομάστηκαν σε Φιλοθέη.

   Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 (“σχέδιο Καποδίστριας”), η Κοινότητα Φιλοθέης Φωκίδας καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Ευπαλίου. Στις 7 Ιουνίου 2010 (“σχέδιο Καλλικράτης”), ο δήμος Ευπαλίου καταργήθηκε και ο οικισμός Φιλοθέη προσαρτήθηκε στο δήμο Δωρίδος (με έδρα το Λιδωρίκι).

   Ο πληθυσμός (απογραφή 2021) ήταν 234 κάτοικοι.

 

1.  Στοιχεία για τη μετανάστευση από τους Γκουμαίους στην Αμερική[1]

   Από τα 35 ονόματα μεταναστών που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, οι σχετικά περισσότεροι (12 άτομα) έφυγαν το έτος 1910. Συνολικά καταγράφηκαν 16 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα). Βρέθηκαν και 3 μετανάστες που έκαναν διπλά ταξίδια.

   Το ποσοστό που μετανάστευσε ήταν το 13 % του πληθυσμού, που είναι 1½ φορές περίπου μεγαλύτερο από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (πού ήταν 8 %). Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με την κτηνοτροφία. Η περιοχή δεν κάλυπτε ικανοποιητικά τις ανάγκες της ζωής[2] των κατοίκων της.

    Οι μετανάστες ήταν μόνον άνδρες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή βλέπουμε ότι ήταν περισσότεροι οι μετανάστες μικρότερων ηλικιών μέχρι και 20 ετών (με 15 άτομα) και ακολούθησαν σε αριθμό άτομα με παραγωγικές ηλικίες 21-30 ετών (13 άτομα). Λιγότεροι σε αριθμό ήταν άτομα σε μεγαλύτερες ηλικίες 31-40 ετών (6 άτομα). Η κατανομή των μεταναστών από τους Γκουμαίους σε ομάδες ηλικιών δίνονται στον πίνακα 3.

 

      Μικρότερες ηλικίες μεταναστών είχαν οι :

(α) Πολυζώης Γεώργιος 2, ετών 16 (πήγε το 1910)

       (β) Νικολέτος Αλέξιος, ετών 18 (πήγε το 1914)

(γ) Νικόπουλος Αθανάσιος, ετών 18 (πήγε το 1910)

      Μεγαλύτερες ηλικίες μεταναστών είχαν οι :

(α) Στεφανής Λεωνίδας, ετών 45 (πήγε το 1914)

(β) Πολυζώης Γεώργιος 1, ετών 38 (πήγε το 1910)

 

   Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών ήταν 25 έτη.

  Ως προς την οικογενειακή τους κατάσταση, οι άγαμοι μετανάστες (23 άτομα) από τους Γκουμαίους ήταν περισσότεροι από τους έγγαμους.  (Πίνακας 4).

   Από τις οικογένειες του χωριού, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :

   Συνολικά καταγράφηκαν 16 ταξίδια πλοίων, που διακίνησαν τους 35 μετανάστες από το χωριό Γκουμαίοι. Οι πλείστοι μετανάστες (32 άτομα) έφυγαν από το λιμάνι της Πάτρας (ή ποσοστό 91 %)! Οι υπόλοιποι έφυγαν από ξένο λιμάνι  (βλ. Πίνακα 5). Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

   Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση οι περισσότεροι μετανάστες από το χωριό Γκουμαίοι (21 άτομα) έφυγαν με ελληνικά πλοία, ενώ με πλοία ξένης πλοιοκτησίας έφυγαν οι υπόλοιποι (14 άτομα).

   Σε ένα ταξίδι, το 1910, από το λιμάνι της Πάτρας έφυγαν 10 μετανάστες με το ελληνόκτητο πλοίο “Athinai”.Το 1911από το λιμάνι της Πάτρας, σε ένα ταξίδι, έφυγαν 5 μετανάστες των\\ου χωριού Γκουμαίοι με το ίδιο πλοίο “Athinai”. To έτος 1912, πάντα από το λιμάνι της Πάτρας, σε ένα ταξίδι, έφυγαν 3 μετανάστες με το πλοίο “Laura”.

Έγιναν 7 ομαδικά ταξίδια και 9 από μεμονωμένα άτομα. Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο μέχρι τον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.

   Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από τους Γκουμαίους φαίνονται στον Πίνακα 7. Κυριάρχησαν οι πολιτείες του Ουισκόνσιν και της Νέας Υόρκης. Οι τόποι που επέλεξαν για εργασία ήταν η Νέα Υόρκη (15 άτομα), το Μιλγουώκι (9 άτομα) και το Μπελόιτ (6 άτομα).Μεμονωμένες προτιμήσεις είχαν άλλες 4 πολιτείες: Μασαχουσέτη, Μοντάνα, Ουάσιγκτον και Οχάιο.

   Πιο αναλυτικά, στον επόμενο πίνακα δίνονται και οι τόποι που επέλεξαν οι μετανάστες (σε παρένθεση δίνεται ο αριθμός μεταναστών):

 

ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ-ΤΟΠΟΙ

 

  

2.  Επαγγέλματα των μεταναστών

 

   Το σύνολο σχεδόν των μεταναστών, δηλ. 30 άτομα, δήλωσαν εργάτης (laborer, worker, workman. Υπήρξαν όμως και κάποια άλλα επαγγέλματα. Περισσότερα στοιχεία ακολουθούν:

 

 

Κτηματίας δήλωσε ο Κων/νος Καραβίδας.

Έμπορος δήλωσε ο Χρήστος Τασόπουλος.

  

3.  Διπλά ταξίδια στην Αμερική

   Από το σύνολο των μεταναστών, εντοπίστηκαν 3 άτομα που έκαναν διπλά ταξίδια στην Αμερική. Ο συνήθης λόγος ήταν η στράτευση για τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-13 και μετά έφυγαν πάλι. Άλλος λόγος ήταν για να νυμφευτούν.

   Τα ονόματα και οι διπλοί προορισμοί ακολουθούν:

1.    Νικόλαος Καραβίδας :  Το α’  ταξίδι έγινε την περίοδο 1910-11 στην πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν. Το β’ ταξίδι έγινε το 1912 στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.

2.    Λεωνίδας Στεφανής :  Το α’  ταξίδι έγινε την περίοδο 1909-11 στην πόλη Έβερετ της πολιτείας Ουάσιγκτον. Το β’ ταξίδι έγινε το 1914 στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.

3.    Χρήστος Τασόπουλος :  Το α’  ταξίδι έγινε το 1910, με άγνωστη την περίοδο εργασίας του, στην πόλη Σποκέιν (Spokane) της πολιτείας Ουάσιγκτον. Το β’ ταξίδι έγινε το 1921 στην πόλη Γουώρρεν (Warren) του Οχάιο.

  

4. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από τους Γκουμαίους

      Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες  των Γκουμαίων, που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών από τους Γκουμαίους δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως καταγράφηκαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

 

α/α       Ονοματεπώνυμο                     χρον. άφιξης   ηλικία έγγαμος       Πλοίο ταξιδιού          Λιμάνι αναχώρ.

1       Αγγελής Απόστολος               28-3-1910       30      ναι            Athinai                   Πάτρα

2       Δασκαλόπουλος Γεώργιος     7-1-1907        19      όχι             Perugia                  Νάπολη

3       Ζανιάς Ιωάννης                     13-5-1909       20      όχι            Argentina               Πάτρα

4       Κάκαλης Ιωάννης                  10-4-1914       25      όχι            Argentina               Πάτρα

5       Καλαντζής Γεώργιος              25-8-1909       25      ναι            Themistocles          Πάτρα

6       Καλαντζής Δ.                        11-4-1907       19      όχι            Montevideo            Νάπολη

7       Καλαντζής Κων/νος              24-9-1906       28      όχι            Erny                      Πάτρα

8       Καλαντζής Φώτιος                11-12-1906     32      όχι            Gerty                     Πάτρα

9       Καραβίδας Κων/νος              26-2-1911       20      όχι            Athinai                   Πάτρα

10      Καραβίδας Κώστας                17-9-1912       20      όχι            Laura                    Πάτρα

11      Καραβίδας Νικόλαος             1-5-1910        25      ναι            Themistocles          Πάτρα

12      Καραβίδας Νικόλαος             17-9-1912       27      ναι            Laura                    Πάτρα

13      Λάγιος Θεόδωρος                  4-4-1911        32      ναι            Themistocles          Πάτρα

14      Λιακόπουλος Δημήτριος         1-5-1910        33      ναι            Themistocles          Πάτρα

15      Μπακατούρας Κων/νος         26-2-1911       20      όχι            Athinai                   Πάτρα

16      Μπίρμπας Απόστολος            24-9-1906       22      όχι            Erny                      Πάτρα

17      Μπότσικος Ιωάννης               28-3-1910       22      όχι            Athinai                   Πάτρα

18      Νικολέτος Αλέξιος                 14-4-1914       18      όχι            Saxonia                 Πάτρα

19      Νικόπουλος Αθανάσιος          28-3-1910       18      όχι            Athinai                   Πάτρα

20      Παπαϊωάννου Αναστάσιος       28-3-1910       37      ναι            Athinai                   Πάτρα

21      Παπαϊωάννου Δημήτριος        26-2-1911       20      όχι            Athinai                   Πάτρα

22      Παπαϊωάννου Ιωάννης          28-3-1910       23      όχι            Athinai                   Πάτρα

23      Πάσκος Κανέλλος                  7-1-1907        27      όχι            Perugia                  Νάπολη

24      Πολυζώης Γεώργιος 1           28-3-1910       38      ναι            Athinai                   Πάτρα

25      Πολυζώης Γεώργιος 2           28-3-1910       16      όχι            Athinai                   Πάτρα

26      Πολυζώης Δημήτριος             29-3-1907       24      ναι            Napolitan Prince    Πάτρα

27      Πολυζώης Ηλίας                   17-9-1912       20      όχι            Laura                    Πάτρα

28      Πολυζώης Θεόδωρος             28-3-1910       37      όχι            Athinai                   Πάτρα

29      Πολυζώης Θωμάς                  28-3-1910       19      όχι            Athinai                   Πάτρα

30      Πολυζώης Θωμάς                  26-2-1911       20      όχι            Athinai                   Πάτρα

31      Πολυζώης Ιωάννης                28-3-1910       19      όχι            Athinai                   Πάτρα

32      Στεφανής Λεωνίδας               18-2-1914       45      ναι            Franconia              Πάτρα

33      Τασόπουλος Χρήστος             26-2-1911       19      όχι            Athinai                   Πάτρα

34      Τασόπουλος Χρήστος             25-6-1921       28      ναι            Acropolis               Πάτρα

35      Χρυσικός Δημήτριος              4-4-1911        25      ναι            Themistocles          Πάτρα

 

 ------

5.    Χρονικό της μετανάστευσης από τους Γκουμαίους Φωκίδας στις ΗΠΑ

 

(i)   Η δυναμική αρχή από το 1906

   Τα στοιχεία του αρχείου μας αποκαλύπτουν ότι η πρωτοπόρος ομάδα που “άνοιξε το δρόμο” προς την Αμερική, είχε δύο άτομα, τους Κων. Καλαντζή και Απόστ. Μπίρμπα. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 31 Αυγούστου έφυγαν με το πλοίο “Erny” και στις 24 Σεπτεμβρίου έφτασαν στην Αμερική. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι:

·         Ο Κωνσταντίνος Καλαντζής ήταν 28 ετών και αναλφάβητος. Με 10 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Δημήτριος Καραγιάννης.

·         Ο Απόστολος Μπίρμπας ήταν 22 ετών. Αναζητούσε δουλειά, με 32 $ μαζί του στη Νέα Υόρκη, κοντά στον ξάδερφό του Δημήτριο Καραγιάννη.

   Στο ίδιο έτος (1906) καταγράφηκε και μια μεμονωμένη αναχώρηση, του Φωτίου Καλαντζή. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 20 Νοεμβρίου ταξίδεψε με το πλοίο “Gerty” και στις 11 Δεκεμβρίου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 32 ετών και αναλφάβητος. Με 80 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Δημήτριος Τσονανόπουλος.

   Στο τέλος του ίδιου έτους,  το Δεκέμβριο έχουμε μία ομαδική αναχώρηση από δύο άτομα, με τους Γεώργ. Δασκαλόπουλο και Καν. Πάσκο. Από την Ελλάδα αναχώρησαν με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 20 Δεκεμβρίου 1906 επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Perugia” και στις 7 Ιανουαρίου 1907 αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Γνωρίζουμε ότι :

·         Ο Γεώργιος Δασκαλόπουλος ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με μόλις 3 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Κανέλλος Κανελλόπουλος.

·         Ο Κανέλλος Πάσκος ήταν 27 ετών. Με 3 $ για τα πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Κανέλλος Κανελλόπουλος.

 

(ii)      Δύο μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1907

   Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1907 έγινε από τον Δημήτριο Πολυζώη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 11 Μαρτίου έφυγε με το πλοίο “Napolitan Prince” και στις 29 Μαρτίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 24 ετών και παντρεμένος. Αναζητούσε δουλειά, με 10 $ μαζί του στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Αργύριος Γεωργαντάς.

  Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1907 έγινε από τον Δ. Καλαντζή. Από την Ελλάδα αναχώρησε με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 23 Μαρτίου ταξίδεψε με το πλοίο “Montevideo” και στις 11 Απριλίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Με 12 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα, στο Μιλγουώκι (Milwaukee) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Αντώνιος Κρισσώτης.

 

(iii)    Δύο μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1909

   Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1909 έγινε από τον Ιωάννη Ζανιά. Στις 26 Απριλίου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Argentina” και στις 13 Μαΐου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 20 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Θεόδωρος. Προορισμός του για δουλειά (με 10 $ μαζί του) ήταν η πόλη Τζέινσβιλ (Janesville) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν και ο ξάδερφός του Τζέιμς Ζανιάς[4].

 

Ατμόπλοιο “Argentina”

   Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1909 έγινε από τον Γεώργιο Καλαντζή. Στις 7 Αυγούστου, από το λιμάνι της Πάτρας ανέβηκε στο ελληνόκτητο πλοίο “Themistocles” και στις 25 Αυγούστου κατέβηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 25 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Αγγέλω. Με 24 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Τζέιμς Ζανιά.

 

 

(iv)     Κορύφωση του μεταναστευτικού ρεύματος στο 1910

   Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν δύο ομαδικά ταξίδια πλοίων προς την Αμερική, με μετανάστες από τους Γκουμαίους. Συνολικά έφυγαν 12 άτομα του χωριού. Αναλυτικά έχουμε :

   Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1910 αριθμούσε δέκα άτομα και περιλάμβανε τους : Απόστ. Αγγελή, Ιωάν. Μπότσικο, Αθ. Νικόπουλο, Αναστ. Παπαϊωάννου, Ιωάν. Παπαϊωάννου, Γεώργ. Πολυζώη 1, Γεώργ. Πολυζώη 2, Θεόδ. Πολυζώη, Θωμά Πολυζώη και Ιωάν. Πολυζώη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 9 Μαρτίου επιβιβάστηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “Athinai” και στις 28 Μαρτίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι :

·         Ο Απόστολος Αγγελής ήταν 30 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Ανθούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του, στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Γεώργιος Βίτσας[5].

·         Ο Ιωάννης Μπότσικος ήταν 22 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Γεώργιος. Με 25 $ στην τσέπη έψαχνε για δουλειά στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, κοντά στο θείο του Ιωάννη Μηλιό.

·         Ο Αθανάσιος Νικόπουλος ήταν 18 ετών. Στο χωριό είχε τη μητέρα[6] του. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ένας γνωστός[7] του.

·         Ο Αναστάσιος Παπαϊωάννου ήταν 37 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Μαρία. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Σώτος Μουλινός.

·         Ο Ιωάννης Παπαϊωάννου ήταν 23 ετών και αναλφάβητος. Ως πλησιέστερη συγγενή του στο χωριό δήλωσε την αδερφή του Ανθούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Νάσος Μελένιος[8].

·         Ο Γεώργιος Πολυζώης 1 ήταν 38 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Χριστίνα. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του …… Μουλινός.

 

Ατμόπλοιο “Athinai”(1910)

·         Ο Γεώργιος Πολυζώης 2 ήταν 16 ετών. Το όνομα της μητέρας του ήταν Ελένη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Σαιν Λούις (St. Louis), κοντά στον πατέρα του Βασίλειο Πολυζώη.

·         Ο Θεόδωρος Πολυζώης ήταν 37 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Στο χωριό ήταν η γυναίκα του Βασιλική. Προορισμός του για δουλειά (με 23 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, όπου είχε ένα φίλο[9] του.

·         Ο Θωμάς Πολυζώης ήταν 19 ετών. Ως πλησιέστερο συγγενή του στο χωριό ανέφερε τον αδερφό του Γεώργιο. Με 20 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ένας φίλος[10] του.

·         Ο Ιωάννης Πολυζώης ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Απόστολος. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του, στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ένας φίλος του[11].

   Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1910 έγινε από δύο άτομα, τους : Νικ. Καραβίδα και Δημ. Λιακόπουλο. Στις 12 Απριλίου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψαν με το πλοίο “Themistocles” και την 1η Μαΐου αντίκρισαν το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Γνωρίζουμε επιπλέον ότι:

·         Ο Νικόλαος Καραβίδας ήταν 25 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Ελένη. Με 21 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Βασίλειος Αλεξόπουλος[12].

·         Ο Δημήτριος Λιακόπουλος ήταν 33 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Μαρία. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Βασίλειος Αλεξόπουλος.

 

(v)   Μείωση του αριθμού μεταναστών στο 1911

   Στη διάρκεια του έτους σημειώθηκαν δύο ομαδικά ταξίδια πλοίων με μετανάστες από το χωριό Γκουμέοι προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 7 άτομα. Πιο συγκεκριμένα :

   Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1911 αριθμούσε πέντε άτομα και περιλάμβανε τους : Κων. Καραβίδα, Κων. Μπακατούρα, Δημ. Παπαϊωάννου, Θωμά Πολυζώη και Χρ. Τασόπουλο. Στις 6 Φεβρουαρίου από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Athinai” και στις 26 Φεβρουαρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Πρόσθετα στοιχεία του αρχείου μάς πληροφορούν ότι:

·         Ο Κωνσταντίνος Καραβίδας ήταν 20 ετών. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Στο χωριό είχε τη μητέρα του Λάμπρω. Με 35 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Βασίλειος Φασούλας[13].

·         Ο Κωνσταντίνος Μπακατούρας ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Αναστάσιος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Μπελόιττου Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Δημήτριος Λιακόπουλος.

·         Ο Δημήτριος Παπαϊωάννου ήταν 20 ετών. Στο χωριό δεν είχε κάποιον συγγενή και δήλωσε “ορφανός”. Με 31 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Σποκέιν (Spokane) της πολιτείας Ουάσιγκτον, κοντά στον συμπατριώτη του Λούη Μπαράκο[14].

·         Ο Θωμάς Πολυζώης ήταν 20 ετών. Κι αυτός δήλωσε ότι είχε ορφανέψει. Προορισμός του για δουλειά (με 35 $ μαζί του) ήταν η πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Βασίλειος Φασούλας.

·         Ο Χρήστος Τασόπουλος ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Η μητέρα του ονομαζόταν Παναγιού. Με 25 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Μπελόιττου Ουισκόνσιν,όπου ήταν ο συμπατριώτης του Βασίλειος Φασούλας.

 

Ατμόπλοιο“Moraitis”και μετά“Themistocles”

   Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1911 έγινε από δύο άτομα, τους Θεόδ. Λάγιο και Δημ. Χρυσικό. Από το λιμάνι της Πάτρας στα μέσα Μαρτίου ανέβηκαν στο πλοίο “Themistocles” και στις 4 Απριλίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ξέουμε επίσης ότι :

·         Ο Θεόδωρος Λάγιος ήταν 32 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του δεν γράφηκε στο αρχείο. Αναζητούσε δουλειά στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν. Δεν συμπληρώθηκαν τα στοιχεία στην φόρμα του πλοίου (Ship Manifest).

·         Ο Δημήτριος Χρυσικός ήταν 25 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Καλλιόπη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο συμπατριώτης του Τζέιμς Καλαντζής.

 

(vi)     Μία ομαδική αναχώρηση στο 1912

   Περιλάμβανε τρία άτομα. Ήταν οι : Κώστ. Καραβίδας, Νικ. Καραβίδας και Ηλ. Πολυζώης. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 2 Σεπτεμβρίου ταξίδεψαν με το πλοίο “Laura” και στις 17 Σεπτεμβρίου αντίκρισαν το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Συμπληρωματικά στοιχεία του αρχείου αναφέρουν ότι:

·         Ο Κώστας Καραβίδας ήταν 20 ετών. Στο χωριό είχε τη μητέρα του Λάμπρω. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν το Μιλγουώκι (Milwaukee) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο ξάδερφός του Γεώργιος  Ράπτης[15].

·         Ο Νικόλαος Καραβίδας ήταν 27 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Ελένη. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στο Μιλγουώκιτου Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο ξάδερφός του Γεώργιος  Ράπτης. Ο Νικόλαος Καραβίδας είχε ξαναπάει στην Αμερική την περίοδο 1910-11 και εργάστηκε στην πόλη Μπελόιτ (Beloit) του Ουισκόνσιν.

·         Ο Ηλίας Πολυζώης ήταν 20 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Αναστάσιος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στο Μιλγουώκιτου Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Μιλτιάδης Στεφανής[16].

  

(vii)   Τρεις μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1914

   Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Λεωνίδα Στεφανή. Στις 4 Φεβρουαρίου, από το λιμάνι της Πάτρας έφυγε με το πλοίο “Franconia” και στις 18 Φεβρουαρίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν τότε 45 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Τασούλα. Με 50 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Χρήστος Γκάνος. Για τον Λεωνίδα Στεφανή[17] αυτό ήταν το δεύτερο ταξίδι στις ΗΠΑ. Την πρώτη φορά πήγε την περίοδο 1909-1911 και εργάστηκε στην πόλη Έβερετ της πολιτείας Ουάσιγκτον.

Πλοίο “Franconia” (Photo: Alex Duncan)

 

   Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Ιωάννη Κάκκαλη. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 23 Μαρτίου επιβιβάστηκε στο πλοίο “Argentina” και στις 10 Απριλίου αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 25 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Παναγιώτης. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η Βοστώνη της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ένας ξάδερφός[18] του.

   Η τρίτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Αλέξιο Νικολέτο. Στις 29 Μαρτίου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Saxonia” και στις 24 Απριλίου αντίκρισε το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 18 ετών. Ο πατέρας του Θεόδωρος ήταν στο χωριό. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο ξάδερφός του Ηλίας Πολυζώης.

 

(viii)  Μεταναστευτικός επίλογος στο 1921

 

   Σημειώθηκε μία μεμονωμένη αναχώρηση από τον Χρήστο Τασόπουλο. Από το λιμάνι της Πάτρας, την 1η Ιουνίου 1921 ανέβηκε στο ελληνόκτητο πλοίο “Acropolis” και στις 25 Ιουνίου κατέβηκε  στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 28 ετών και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν έμπορος (merchant). Με 65 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη Γουώρρεν (Warren) του Οχάιο, όπου ήταν ο φίλος του Μιλτιάδης Δρίβας. Είχε ξαναπάει στην Αμερική ο Χρήστος Τασόπουλος το 1910 και εργάστηκε στην πόλη Σποκέιν (Spokane) της πολιτείας Ουάσιγκτον.

 

------------------------------------

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Απογραφές πληθυσμού 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από την περιοχή Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1897-1921)”. Ανέκδοτη εργασία από το Μάρτιο 2016. Αναρτήθηκε στο www.amfictyon.blogspot.gr από τις 20-3-2016 (Α’ & Β’ μέρη).

6.       Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από την Άμφισσα, μετανάστες στην Αμερική (1894-1921)”. Ανέκδοτη εργασία από το Φεβρουάριο 2017. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 25 Φεβρ. 2017.

7.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από το Ευπάλιο Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1921)”. Ανέκδοτη εργασία από τον Αύγουστο 2017. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 31 Οκτωβρίου 2017.

8.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από το Κλήμα Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1928”. Ανέκδοτη εργασία από τον Απρίλιο 1918. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 17 Μάη 2018.

9.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

10.  Βικιπαίδεια

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Στο σύνολο των 35 ονομάτων μεταναστών από τους Γκουμαίους βρέθηκαν 12 αναλφάβητοι (ή ποσοστό 34 % του πληθυσμού).

[3]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.

[4]Το Τζέιμς μάλλον είναι από το Κωνσταντίνος. Πρέπει να ήταν από τη Βράχα Ευρυτανίας. Πήγε στην Αμερική το 1909, σε ηλικία 28 ετών. Αρχικός προορισμός του ήταν η Νέα Υόρκη.

[5]Στο αρχείο βρέθηκε ένας Γεώργιος Βίτσας, που πήγε στην Αμερική το 1904, σε ηλικία 17 ετών. Ως τόπο προέλευσης δήλωσε τον Πειραιά. Προορισμός του για δουλειά ήταν η Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο αδερφός του Ιωάννης.

[6]Στο χειρόγραφο αρχείο, το όνομα είναι δυσανάγνωστο.

[7]ό. π.

[8]Πιθανά από την Κολοπετινίτσα.

[9]Στο χειρόγραφο αρχείο, το όνομα είναι δυσανάγνωστο.

[10]Το μικρό όνομα είναι Στρατής, αλλά το επώνυμο είναι δυσανάγνωστο.

[11]ό. π.

[12]Από το Λυκοχώριο Δωρίδος (μετονομάστηκε σε Τείχιο). Πήγε στην Αμερική το Μάρτιο 1910, σε ηλικία 19 ετών. Αρχικός προορισμός του για δουλειά ήταν το Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.

[13]Από το Κλήμα Δωρίδος. Πήγε στην Αμερική το 1910, σε ηλικία 25 ετών.

[14]Από το Κλήμα Δωρίδος. Πήγε στην Αμερική το 1904, σε ηλικία 25 ετών. Προορισμός του ήταν η Νέα Υόρκη.

[15]Από το Λυκοχώριον Δωρίδος (το 1929 μετονομάστηκε σε Τείχιο). Πήγε στην Αμερική το 1911, σε ηλικία 30 ετών και παντρεμένος. Προορισμός του για δουλειά ήταν το Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, κοντά στον αδερφό του Σπύρο.

[16]Από το Ευπάλιο Δωρίδας. Πήγε στην Αμερική το 1907, σε ηλικία 22 ετών. Τελικός προορισμός του για δουλειά ήταν το Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.

[17]Φέρει σφραγίδα που γράφει DEPORTED, δηλαδή απελάθηκε.

[18]Το όνομα είναι Κώστας, αλλά το επώνυμο είναι δυσνόητο (Costas Satropoulos).