Προλεγόμενα
Το Δερελί είναι ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 510 μ. στην Όθρη. Το 1928 μετονομάστηκε σε Περιβόλι. Διοικητικά ανήκε στο δήμο Ξυνιάδας και από το 2010 ανήκει στο δήμο Δομοκού.
Από τη μελέτη των μεταναστών αυτού του χωριού βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 44 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2026.
 |
|
Ο Ι.Ν. Αγ. Τριάδας στο Δερελί |
Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή οι μετανάστες τότε να δήλωσαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής.
Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από το Δερελί (Περιβόλι), για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.
Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.
Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος
φυσικός
-------
Αυτοδιοικητικά
Οικισμός Δερελί (Περιβόλι) Δομοκού
Από τις 2 Απριλίου 1883 ο οικισμός προσαρτήθηκε στο δήμο Ξυνιάδας. Στις 2 Μαΐου 1891 ο οικισμός αποσπάστηκε μαζί με την επαρχία Δομοκού & Φαρσάλων του νομού Λαρίσης και υπάχθηκε στην επαρχία Δομοκού του ίδιου νομού.
Στις 31 Αυγούστου 1912 ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Ξυνιάδας. Συστάθηκε κοινότητα Δερελίου, με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1928 ο οικισμός και η κοινότητα μετονομάστηκαν σε Περιβόλι, του νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος.
Στις 31 Μαρτίου 1943 ο νομός Φθιωτιδοφωκίδος διαιρέθηκε και η Κοινότητα υπάγεται πλέον στο νομό Φθιώτιδας.
Στις 4 Δεκεμβρίου 1997, η Κοινότητα Περιβόλι καταργήθηκε και ο οικισμός προσαρτήθηκε διοικητικά στο δήμο Ξυνιάδας. Στις 7 Ιουνίου 2010 ο δήμος Ξυνιάδας καταργήθηκε και ο οικισμός Περιβόλι προσαρτήθηκε στο δήμο Δομοκού.
Ο πληθυσμός του (υπογραφή 2021) ήταν 351 κάτοικοι.
1. Στοιχεία για τη μετανάστευση από το Δερελί στην Αμερική[1]
Το ποσοστό που μετανάστευσε ήταν 9 % του πληθυσμού, που είναι ελάχισταμεγαλύτεροαπό το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (που ήταν 8 %). Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με την γεωργία. Η περιοχή κάλυπτε ικανοποιητικά τις ανάγκες της ζωής[2] των κατοίκων της.
Μικρότερες ηλικίες μεταναστών είχαν οι :
(α) Κούζου Ουρανία, ετών 5 (πήγε το 1921)
(β) Αριστοδήμος Θωμάς, ετών 18 (πήγε το 1907)
(γ) Σκαλιστήρας Αθανάσιος, ετών 18 (πήγε το 1912)
(δ) Τσαμασίτης Φώτιος, ετών 18 (πήγε το 1912)
Μεγαλύτερες ηλικίες μεταναστών είχαν οι :
(α) Καρόζος Δημήτριος, ετών 39 (πήγε το 1920)
(β) Αριστοδήμος Θωμάς, ετών 39 (πήγε το 1929)
(γ) Τσούμας Επαμεινώνδας, ετών 37 (πήγε το 1912)
Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 23 έτη.
Ως προς την οικογενειακή τους κατάσταση, κυριάρχησαν οι άγαμοι μετανάστες (30 άτομα). Οι υπόλοιποι (14) ήταν έγγαμοι. (Πίνακας 4).
Από τις οικογένειες του χωριού, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :
Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων.
Τον Απρίλιο 1907, από το λιμάνι του Πειραιά, σε ένα ταξίδι, έφυγαν 4 μετανάστες από το Δερελί με το πλοίο “Gallia”. Το 1912, από το λιμάνι της Πάτρας,σε ένα ταξίδι, έφυγαν 3 μετανάστες με το πλοίο “Laura”. Το ίδιο έτος (1912), πάλι από το λιμάνι της Πάτρας, σε ένα ταξίδι, έφυγαν 4 μετανάστες με το πλοίο “Ivernia”. Πάλι από το λιμάνι της Πάτρας, σε ένα ταξίδι, στο 1912 έφυγαν 3 μετανάστες, με το πλοίο “Argentina”. Το 1921 από το λιμάνι του Πειραιά, σε ένα ταξίδι, έφυγαν 3 μετανάστες με το ελληνόκτητο πλοίο “Megal iHellas”.
Έγιναν 12 ομαδικά ταξίδια και 12 από μεμονωμένα άτομα. Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.
Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».
Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.
Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες από το Δερελί φαίνονται στον Πίνακα 7. Σε τόπους προορισμών προηγήθηκε η πολιτεία του Ουισκόνσιν, με 12 άτομα. Ακολούθησαν σε επιλογή οι πολιτείες της Νέας Υόρκης, της Γιούτα, της Μασαχουσέτης, του Νιου Χαμσάιρ, του Ιλινόις και της Λουιζιάνα. Μεμονωμένες επιλογές τόπων υπήρξαν για άλλες πέντε πολιτείες.
Πιο αναλυτικά, στον πίνακα που ακολουθεί, δίνονται και οι τόποι που επέλεξαν οι μετανάστες (σε παρένθεση δίνεται ο αριθμός μεταναστών):
ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ-ΤΟΠΟΙ
2. Επαγγέλματα των μεταναστών
Από το σύνολο των 44 μεταναστών, η πλειοψηφία τους, δηλ. 24 άτομα (ποσοστό 53 %) δήλωσαν εργάτης (laborer, worker, workman). Δηλώθηκαν όμως κι άλλα επαγγέλματα. Περισσότερα στοιχεία ακολουθούν:
3. Πολλαπλά ταξίδια στην Αμερική
Από το σύνολο των μεταναστών, εντοπίστηκαν 3 άτομα που έκαναν διπλό ή τριπλό ταξίδι στην Αμερική. Ο συνήθης λόγος ήταν η στράτευση για τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-13 και μετά έφυγαν πάλι.
Τα ονόματα και οι διπλοί προορισμοί ακολουθούν:
1. Θωμάς Αριστοδήμος: Το α’ ταξίδι έγινε το 1907 με άγνωστη διάρκεια και με προορισμό τη Νέα Υόρκη. Το β’ ταξίδι έγινε την περίοδο 1922-1929 στο Ώλμπανυ (Albany) της Νέας Υόρκης. Το γ’ ταξίδι έγινε το 1929 πάλι στον ίδιο προορισμό.
2. Αθανάσιος Τσόκος: Το α’ ταξίδι έγινε την περίοδο 1911-12, σε τόπο που δεν μας είναι γνωστός. Το β’ ταξίδι έγινε το 1914 στο Σικάγο.
3. Αθανάσιος Δημητρίου : Το α’ ταξίδι έγινε την περίοδο 1907-09, σε τόπο της πολιτείας Γιούτα. Το β’ ταξίδι έγινε το 1914 στην πόλη Μπρόκτον (Brockton) της Μασαχουσέτης.
4. Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από το Δερελί Δομοκού
Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες από το Δερελί, που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών από το Δερελί δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως καταγράφηκαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):
α/α Ονοματεπώνυμο χρ. άφιξης ηλικία έγγαμος Πλοίο ταξιδιού Λιμάνι αναχώρ.
1 Ανυφαντής Βασίλειος 16-8-1912 35 ναι Ivernia Πάτρα
2 Ανυφαντής Γεώργιος 16-8-1912 20 όχι Ivernia Πάτρα
3 Αριστοδήμος Θωμάς 23-6-1907 18 όχι Gerty Πάτρα
4 Αριστοδήμος Θωμάς 29-10-1929 39 όχι Vulcania Πάτρα
5 Βαρβατάκης Λεωνίδας 15-5-1912 19 όχι Oceania Πάτρα
6 Δημητρίου Αθανάσιος 27-6-1914 28 όχι Kaiser Franz Josef I Πάτρα
7 Ζιάκας Ηλίας 16-8-1912 19 όχι Ivernia Πάτρα
8 Θεοφανόπουλος Βασίλειος 10-4-1911 29 ναι San Giovanni Νάπολη
9 Καρόζος Δημήτριος 27-12-1920 39 ναι Patris Πειραιεύς
10 Καρπούζας Χρήστος 26-4-1911 19 όχι Martha Washington Πάτρα
11 Κατσαντής Δημήτριος 18-10-1912 35 ναι Argentina Πάτρα
12 Καψομούλης Αθανάσιος 18-10-1907 22 όχι Laura Πάτρα
13 Κοτής Κωνσταντίνος 24-11-1909 20 όχι Oceania Πάτρα
14 Κούζος Ευάγγελος 29-5-1921 34 ναι Megali Hellas Πειραιεύς
15 Κούζου Ευγενία 29-5-1921 28 ναι Megali Hellas Πειραιεύς
16 Κούζου Ουρανία 29-5-1921 5 όχι Megali Hellas Πειραιεύς
17 Κούτρας Απόστολος 19-4-1907 28 όχι Gallia Πειραιεύς
18 Κούτρας Απόστολος 16-8-1912 20 όχι Ivernia Πάτρα
19 Κούτρας Γεώργιος 2 13-8-1912 23 όχι Martha Washington Πάτρα
20 Κούτρας Γεώργιος 1 29-5-1912 19 όχι Laura Πάτρα
21 Κυριαζής Αθανάσιος 20-7-1912 20 όχι Kaiser Franz Josef I Πάτρα
22 Κυριαζής Αντώνιος 29-5-1912 19 όχι Laura Πάτρα
23 Κυρίτσης Θεόδωρος 20-4-1911 20 όχι Alice Πάτρα
24 Μαλαμάκος Κώστας 19-3-1912 33 ναι Themistocles Πειραιεύς
25 Μπάλας Σπύρος 14-3-1911 19 όχι Patris Πειραιεύς
26 Μπάμπαλης Γεώργιος 19-4-1907 26 όχι Gallia Πειραιεύς
27 Μπάμπαλης Δημήτριος 18-10-1907 19 όχι Laura Πάτρα
28 Μπάμπαλης Σπύρος 19-4-1907 20 όχι Gallia Πειραιεύς
29 Μπαρμπάτσης Αθανάσιος 9-9-1912 37 ναι Rochambeau Χάβρη
30 ΜπαρμπάτσηςΒασίλειος 9-9-1912 30 ναι Rochambeau Χάβρη
31 ΜπαρμπάτσηςΚων/νος 15-5-1912 19 όχι Oceania Πάτρα
32 Ξενέλης Ιωάννης 8-9-1912 22 όχι Patris Πειραιεύς
33 Παλούκης Ευθύμιος 13-8-1912 23 όχι Martha Washington Πάτρα
34 Παλούκης Θεόδωρος 27-6-1914 33 ναι Kaiser Franz Josef I Πάτρα
35 Παπαστεργίου Νικόλαος 5-1-1921 27 ναι King Alexander Πειραιεύς
36 Σκαλιστήρας Αθανάσιος 20-7-1912 18 όχι Kaiser Franz Josef I Πάτρα
37 Σκαλιστήρης Απόστολος 18-10-1912 35 ναι Argentina Πάτρα
38 Τσαμασίτης Φώτιος 29-5-1912 18 όχι Laura Πάτρα
39 Τσαπλές Αστέριος 8-9-1912 25 όχι Patris Πειραιεύς
40 Τσιλίκας Δημήτριος 13-8-1912 26 ναι Martha Washington Πάτρα
41 Τσιούνης Κωνσταντίνος 19-4-1907 25 όχι Gallia Πειραιεύς
42 Τσόκας Αθανάσιος 28-8-1912 24 όχι Argentina Πάτρα
43 Τσόκος Αθανάσιος 19-4-1914 24 όχι Cleveland Νάπολη
44 Τσούμας Επαμεινώνδας 18-10-1912 37 ναι Argentina Πάτρα
5. Χρονικό της μετανάστευσης από το Δερελί στις ΗΠΑ
i. Η δυναμική αρχή στο 1907
Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν 3 μεταναστευτικά ταξίδια με πλοία (2 ομαδικά και 1 από μεμονωμένο) προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 7 άνθρωποι από το χωριό. Πιο συγκεκριμένα :
Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1907 αριθμούσε τέσσερα άτομα. Ήταν οι : Απόστ. Κούτρας, Γεώρ. Μπάμπαλης, Σπ. Μπάμπαλης και Κων. Τσιούνης. Από το λιμάνι του Πειραιά, στις 26 Μαρτίου επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Gallia” και στις 19 Απριλίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Από το υπάρχον αρχειακό υλικό πληροφορούμαστε γι’ αυτούς ότι :
· Ο Απόστολος Κούτρας ήταν 28 ετών. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Με 10 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για ανάλογη δουλειά στο Καστλ Γκέιτ (Castle Gate) της Γιούτα, όπου ήταν ο φίλος του Παν. Γουρούνας.
· Ο Γεώργιος Μπάμπαλης ήταν 26 ετών. Κι αυτός δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Αναζητούσε δουλειά, με 15 $ μαζί του στο Καστλ Γκέιτ της Γιούτα, κοντά στον αδερφό του Γρηγ. Μπάμπαλη.
· Ο Σπύρος Μπάμπαλης ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Με 12 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στο Καστλ Γκέιτ (Castle Gate) της Γιούτα, όπου ήταν ο θείος του Γρηγ. Μπάμπαλης.
· Ο Κωνσταντίνος Τσιούνης ήταν 25 $. Δήλωσε αγρότης-κτηματίας (farmer). Προορισμός του για δουλειά (με 12 $ μαζί του) ήταν το Καστλ Γκέιτ της Γιούτα, όπου ήταν ο φίλος του Παν. Γουρούνας.
Πλοίο “Gerty”
Η μεμονωμένη αναχώρηση στο 1907 έγινε από τον Θωμά Αριστοδήμο. Στις 31 Μαΐου, από το λιμάνι της Πάτρας έφυγε με το πλοίο «Gerty» και στις 23 Ιουνίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 18 ετών. Με 18 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, κοντά στον αδερφό του Ιωάννη Αριστοδήμο.
Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1907 έγινε από δύο άτομα, τους : Αθαν. Καψομούλη και Δημ. Μπάμπαλη. Από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Laura” και στις 18 Οκτωβρίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, Ξέρουμε ακόμη γι’ αυτούς ότι :
· Ο Αθανάσιος Καψομούλης ήταν 22 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Δημήτριος. Αναζητούσε δουλειά με 12 $ μαζί του, στο Καστλ Γκέιτ της Γιούτα, κοντά στον αδερφό του Ιωάννη.
· Ο Δημήτριος Μπάμπαλης ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Ο πατέρας του ονομαζόταν Νικόλαος. Με 10 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στο Καστλ Γκέιτ (Castle Gate) της Γιούτα, όπου ήταν ο αδερφός του Σπύρος Μπάμπαλης.
ii. Μία μεμονωμένη αναχώρηση στο 1909
Έγινε από τον Κωνσταντίνο Κοτή. Στις 8 Νοεμβρίου 1909, από το λιμάνι της Πάτρας αναχώρησε με το πλοίο “Oceania” και στις 24 Νοεμβρίου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 20 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Γεώργιος. Προορισμός του για δουλειά (με 23 $ μαζί του) ήταν η Βοστώνη (Boston) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο κουνιάδος του Απόστολος Τζάτζος.
iii. Τέσσερις μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1911
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Σπύρο Μπάλα. Από το λιμάνι του Πειραιά, στις 21 Φεβρουαρίου ανέβηκε στο ελληνόκτητο πλοίο “Patris” και στις 14 Μαρτίου κατέβηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 19 ετών. Στο Δερελί ήταν ο πατέρας του Ευθύμιος. Με 24 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Λόουελ (Lowell) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο ξάδερφός του Μίχος Κανιός.
Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Βασίλειο Θεοφανόπουλο. Από την Ελλάδα πήγε με πλοίο στο ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 23 Μαρτίου αναχώρησε με το πλοίο “San Giovanni” και στις 10 Απριλίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 29 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Δημητρούλα. Αναζητούσε δουλειά, με 21 $ μαζί του, στο Σικάγο, όπου ήταν ο φίλος του Κωστ. Σταυρόπουλος.
Η τρίτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Θεόδωρο Κυρίτση. Στις 3 Απριλίου, από το λιμάνι της Πάτρας, ταξίδεψε με το πλοίο “Alice” και στις 20 Απριλίου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 20 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Αθανάσιος. Με 35 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Β. Φράγκαλος.
Ατμόπλοιο “Alice” (Photo:
Eric Johnson)
Η τετάρτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1911 έγινε από τον Χρήστο Καρπούζα. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 10 Απριλίου επιβιβάστηκε στο πλοίο “Martha Washington” και στις 26 Απριλίου αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Κώστας, Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 33 $ μαζί του) ήταν η πόλη Τζέιμστάουν του Νιου Τζέρσεϋ, κοντά στον ξάδερφό του Ελ. Λάππα.
iv. Κορύφωση του μεταναστευτικού ρεύματος στο 1912
Στη διάρκεια του έτους σημειώθηκαν δέκα μεταναστευτικά ταξίδια (8 ομαδικά και 2 από μεμονωμένους) προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 23 άτομα από το Δερελί. Αναλυτικά :
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Κώστα Μαλαμάκο. Στις 24 Φεβρουαρίου, από το λιμάνι του Πειραιά έφυγε με το ελληνόκτητο πλοίο “Themistocles” και στις 19 Μαρτίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 33 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Ασήμω. Με 20 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στην πόλη Στάνφορντ (Stanford) του Κονέκτικατ, όπου ήταν ο φίλος του Ιωάννης Γεωργίου.
Η πρώτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα, τους : Λεων. Βαρβατάκη και Κων. Μπαρμπάτση. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 29 Απριλίου ταξίδεψαν με το πλοίο “Oceania” και στις 15 Μαΐου αφίχθηκαν στις ΗΠΑ. Ξέρουμε ακόμη γι’ αυτούς ότι :
· Ο Λεωνίδας Βαρβατάκης ήταν 19 ετών. Στο Δερελί είχε τη μητέρα του Ευφροσύνη. Αναζητούσε δουλειά εργάτη σε φάρμα, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Μπίβερ Νταμ (BeaverDam) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Γεώργιο Αλεξίου[4].
· Ο Κωνσταντίνος Μπαρμπάτσης ήταν 19 ετών. Ως πλησιέστερο συγγενή του στο χωριό δήλωσε τον αδερφό του Δημήτριο. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 25 $ μαζί του) ήταν το Μπίβερ Νταμ του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο γνωστός του Ηλίας Κυριάμης.
Ατμόπλοιο Laura (Photo: Peabody Essex Museum)
Η δεύτερη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από τρία άτομα. Ήταν οι : Γεώργ. Κούτρας 1, Αντ. Κυριαζής και Φώτ. Τσαμασίτης. Στις 13 Μαΐου, από το λιμάνι της Πάτρας ανέβηκαν στο πλοίο “Laura” και στις 29 Μαΐου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας πληροφορούν ότι :
· Ο Γεώργιος Κούτρας 1 ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Χρήστος. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα, στην πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Αθαν. Παπαντώνης[5].
· Ο Αντώνιος Κυριαζής ήταν 19 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Δημήτριος. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 26 $ μαζί του) ήταν η τοποθεσία Μπίβερ Νταμ (Beaver Dam) του Ουισκόνσιν, κοντά στον συγγενή του Γεώργιο Αλεξίου[6].
· Ο Φώτιος Τσαμασίτης ήταν 19 ετών. Στο Δερελί ήταν ο πατέρας του Ιωάννης. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στην πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Αθανάσιο Παπαντώνη.
Η τρίτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα, τους : Αθαν. Κυριαζή και Αθαν. Σκαλιστήρα. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 8 Ιουλίου έφυγαν με το πλοίο “Kaiser Franz Josef I” και στις 20 Ιουλίου αντίκρισαν το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Συμπληρωματικά γνωρίζουμε ότι:
· Ο Αθανάσιος Κυριαζής ήταν 20 ετών. Στο χωριό είχε τη μητέρα του Αγόρω. Με 24 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στην πόλη Ντάντε[7] (Dante) της Βιρτζίνια, όπου ήταν ο συγγενής του Παν. Μίχος[8].
· Ο Αθανάσιος Σκαλιστήρας ήταν 18 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κώστας. Αναζητούσε δουλειά εργάτη σε φάρμα, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Μπλούφιλντ (Bluefield) της Δυτ. Βιρτζίνια, όπου ήταν ο συγγενής του Παν. Μίχος.
Ατμόπλοιο “Martha Washington” (Photo: Richard
Faber Collection)
Η τέταρτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από τριμελή ομάδα, με τους : Γεώργ. Κούτρα 2, Ευθ. Παλούκη και Δημ. Τσιλίκα. Στις 29 Ιουλίου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Martha Washington” και στις 13 Αυγούστου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Επιπλέον στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι:
· Ο Γεώργιος Κούτρας 2 ήταν 23 ετών. Στο Δερελί είχε τον πατέρα του Αθανάσιο. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα στην πόλη Μάντσεστερ του Νιου Χαμσάιρ, όπου ήταν ο φίλος του Ι. Κιλώνης.
· Ο Ευθύμιος Παλούκης ήταν 23 ετών και αναλφάβητος. Το όνομα του πατέρα του ήταν Θεόδωρος. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 25 $ μαζί του) ήταν η πόλη Μάντσεστερ (Manchester) του Νιου Χαμσάιρ, όπου ήταν ο φίλος του Ι. Κιλος[9] (J. Kilos).
· Ο Δημήτριος Τσιλίκας ήταν 26 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Παρασκευή. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Μάντσεστερ του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον ξάδερφό του Δ. Κατσικά.
Η πέμπτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 αριθμούσε τέσσερα άτομα και περιλάμβανε τους : Βασ. Ανυφαντή, Γεώργ. Ανυφαντή, Ηλ. Ζιάκα και Απόστ. Κούτρα. Από το λιμάνι της Πάτρας έφυγαν με το πλοίο “Ivernia” και στις 16 Αυγούστου έφτασαν στην Αμερική. Ξέρουμε ακόμη γι’ αυτούς ότι:
· Ο Βασίλειος Ανυφαντής ήταν 35 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Φώφη. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του, στην τοποθεσία Μπήβερ Νταμ (Beaver Dam) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ανεψιό του Ευάγγελο Κυριαζή.
· Ο Γεώργιος Ανυφαντής ήταν 20 ετών. Η μητέρα του ονομαζόταν Μαρία. Με 20 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην τοποθεσία Μπήβερ Νταμ του Ουισκόνσιν, κοντά στον ανεψιό του Ευάγγελο Κυριαζή.
· Ο Ηλίας Ζιάκας ήταν 19 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Ιωάννης. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η τοποθεσία Μπήβερ Νταμ (Beaver Dam) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Κωνστ. Μπαρμπάτσης.
· Ο Απόστολος Κούτρας ήταν 20 ετών. Στο χωριό είχε τον πατέρα του Κώστα. Με 20 $ για τα αναγκαία πρώτα έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην τοποθεσία Μπήβερ Νταμ του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Κωνστ. Μπαρμπάτσης.
Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Αθανάσιο Τσόκα. Στις 13 Αυγούστου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Argentina” και στις 28 Αυγούστου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 24 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Βασίλειος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στην πόλη Νασούα (Nashua) του Νιου Χαμσάιρ, κοντά στον ξάδερφό του Δ. Χατζή.
Η έκτη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα, τους : Ιωάν. Ξενέλη και Αστ. Τσαπλέ. Στις 22 Αυγούστου, από το λιμάνι του Πειραιά επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Patris” και στις 8 Σεπτεμβρίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ξέρουμε ακόμη ότι :
· Ο Ιωάννης Ξενέλης ήταν 22 ετών και αναλφάβητος. Στο Δερελί είχε τη μητέρα του Αικατερίνη. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Βοστώνη (Boston) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο φίλος του Αναστάσιος Ντάσιος.
· Ο Αστέριος Τσαπλές ήταν 25 ετώνκαι αναλφάβητος. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν η Βοστώνη (Boston) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο φίλος του Απόστολος Γεροστέργιος[10].
Η έβδομη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από δύο άτομα. τους Αθαν. Μπαρμπάτση και Βασ. Μπαρμπάτση. Από την Ελλάδα αναχώρησαν με πλοίο, μέχρι το γαλλικό λιμάνι της Χάβρης. Από εκεί, στις 31 Αυγούστου ταξίδεψαν με το πλοίο “Rochambeau” και στις 9 Σεπτεμβρίου αντίκρισαν το λιμάνι της Νέας Υόρκης. Συμπληρωματικά στοιχεία μας αναφέρουν ότι :
· Ο Αθανάσιος Μπαρμπάτσης ήταν 37 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Με 20 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά στην πόλη Οράικον (Horicon) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο φίλος του Αντ. Κυριαζής.
· Ο Βασίλειος Μπαρμπάτσης ήταν 30 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Κωνσταντία. Αναζητούσε δουλειά, με 20 $ μαζί του στην θέση Μπήβερ Νταμ του Ουισκόνσιν, κοντά στον αδερφό του.
Ατμόπλοιο
“Argentina”
Η όγδοη ομαδική αναχώρηση στο 1912 έγινε από τρία άτομα. Ήταν οι : Δημ. Κατσαντής, Απόστ. Σκαλιστήρης και Επαμ. Τσούμας. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 30 Σεπτεμβρίου ανέβηκαν στο πλοίο “Argentina” και στις 18 Οκτωβρίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Το υπάρχον αρχειακό υλικό μας πληροφορεί ότι :
· Ο Δημήτριος Κατσαντής ήταν 35 ετών, αναλφάβητος και παντρεμένος. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Στο χωριό είχε τη γυναίκα του Χρυσούλα. Με 23 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για ανάλογη δουλειά στη Νέα Ορλεάνη της Λουιζιάνα, όπου ήταν ένας κουνιάδος[11] του.
· Ο Απόστολος Σκαλιστήρης ήταν 35 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Βασίλω. Αναζητούσε δουλειά εργάτη σε φάρμα, με 25 $ μαζί του, στην τοποθεσία Μπήβερ Νταμ (BeaverDam) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο κουνιάδος του Γεώργιος Βαρβαλάκης.
· Ο Επαμεινώνδας Τσούμας ήταν 37 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Αγορή. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά εργάτη σε φάρμα, στη Νέα Ορλεάνη της Λουιζιάνα, όπου ήταν ένας γνωστός[12] του.
v. Λίγοι μετανάστες στο 1914
Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκαν τρία μεταναστευτικά ταξίδια (1 ομαδικό και 1 από μεμονωμένο) προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 3 άτομα από το Δερελί. Πιο συγκεκριμένα :
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Αθανάσιο Τσόκο. Από την Ελλάδα ταξίδεψε με πλοίο μέχρι το ιταλικό λιμάνι της Νάπολης. Από εκεί, στις 7 Απριλίου έφυγε με το πλοίο “Cleveland” και στις 18 Απριλίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 24 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Βασίλειος. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα (με 16 $ μαζί του) ήταν το Σικάγο, κοντά στον αδερφό του Κωνσταντίνο. Για τον Αθανάσιο Τσόκο, αυτό ήταν το δεύτερο ταξίδι στις ΗΠΑ. Την πρώτη φορά πήγε την περίοδο 1911-1912 και εργάστηκε σε τόπο που δεν μας είναι γνωστός.
Η ομαδική αναχώρηση στο 1914 έγινε από δύο άτομα, τους Αθαν. Δημητρίου και Θεόδ. Παλούκη. Στις 15 Ιουνίου, από το λιμάνι της Πάτρας επιβιβάστηκαν στο πλοίο “Kaiser Franz Josef I” και στις 27 Ιουνίου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Γνωρίζουμε επιπλέον ότι :
· Ο Αθανάσιος Δημητρίου ήταν 28 ετών. Ως πλησιέστερο συγγενή του στο Δερελί δήλωσε τον αδερφό του Ιωάννη. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη[13] Μπρόκτον (Brockton) της Μασαχουσέτης, όπου είχε το φίλο του Ρ. Κάππα. Είχε ξαναπάει στην Αμερική ο Αθανάσιος Δημητρίου την περίοδο 1907-1909 και εργάστηκε σε τόπο της πολιτείας Γιούτα.
· Ο Θεόδωρος Παλούκης ήταν 33 ετών και παντρεμένος. Το όνομα της γυναίκας του ήταν Χαρίκλεια. Με 42 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στην πόλη[14] Μπρόκτον της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο φίλος του Ρ. Κάππας.
Ατμόπλοιο “Kaiser
Franz Josef I”
(Photo: Richard Faber Collection)
vi. Δύο μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1920
Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1920 έγινε από τον Δημήτριο Καρόζο. Στις 4 Δεκεμβρίου, από το λιμάνι του Πειραιά, ταξίδεψε με το πλοίο “Patris” και στις 27 Δεκεμβρίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 39 ετών και παντρεμένος. Η γυναίκα του ονομαζόταν Ευθυμία. Προορισμός του για δουλειά (με 40 $ μαζί του) ήταν το Ανατ. Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια, όπου ήταν ο φίλος του Ευθύμιος Παλούκης.
Η δεύτερη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1920 έγινε από τον Νικόλαο Παπαστεργίου. Από το λιμάνι του Πειραιά, στις 16 Δεκεμβρίου 1920 έφυγε με το ελληνόκτητο πλοίο “King Alexander” και στις 5 Ιανουαρίου 1921 έφτασε στην Αμερική. Ήταν 27 ετών και παντρεμένος. Στο χωριό ήταν η γυναίκα του Αριστέα. Αναζητούσε δουλειά, με 35 $ μαζί του, στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο ξάδερφός του Αστέριος Σακελλαρίου.
vii. Μία ομαδική αναχώρηση στο 1921
Στη διάρκεια του έτους καταγράφηκε μία ομαδική αναχώρηση που αριθμούσε τρία άτομα (μέλη μιας οικογένειας). Ήταν οι : Ευάγ. Κούζος, Ευγενία Κούζου και Ουρανία Κούζου. Στις 15 Μαΐου, από το λιμάνι του Πειραιά επιβιβάστηκαν στο ελληνόκτητο πλοίο “Megali Hellas” και στις 29 Μαΐου αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν επίσης ότι :
· Ο Ευάγγελος Κούζος ήταν 34 ετών και παντρεμένος. Το όνομα του πατέρα του στο Δερελί ήταν Θωμάς. Με 100 $ στην τσέπη (για 3 άτομα) έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ο φίλος του Τομ Κυρίτσης.
· Η Ευγενία Κούζου ήταν 28 ετών, αναλφάβητη και παντρεμένη. Επάγγελμα “οικιακά”. Μαζί με το σύζυγό της Ευάγγελο, πήγαινε στη Νέα Υόρκη.
· Η Ουρανία Κούζου ήταν 5 ετών, η κόρη του ζεύγους.
Πλοίο “Vulcania” (λιμάνι Πάτρας, 1929)
viii. Μεταναστευτικός επίλογος στο 1929
Καταγράφηκε η μεμονωμένη αναχώρηση του Θωμά Αριστοδήμου. Από το λιμάνι της Πάτρας, την 1η Οκτωβρίου 1929 ταξίδεψε με το πλοίο “Vulcania” και στις 29 Οκτωβρίου αφίχθηκε στις ΗΠΑ. Ήταν 39 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Νικόλαος και της μητέρας του Γραμματή. Προορισμός του για δουλειά (με 100 $ μαζί του) ήταν η πόλη Ώλμπανυ (Albany) της Νέας Υόρκης, όπου ήταν ο φίλος του Κώστας Καρατζός. Είχε ξαναπάει στην Αμερική ο Θωμάς Αριστοδήμος και το προηγούμενο ταξίδι του έγινε την περίοδο 1922-29 πάλι στον ίδιο προορισμό.
-----------------------
Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες
1. Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.
2. Β.Δ. 3/15-12-1833
3. Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)
4. Γενικές απογραφές πληθυσμού στα έτη 1889, 1896, 1920.
5. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “ Μετανάστες στην Αμερική από την περιοχή Λαμίας (1902-1922)” / Περιοδικό ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ετών 2012-2013, Λαμία. Επίσης αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gt από τις 7 & 14 Ιουλίου 2014 (α’ & β’ μέρος).
6. Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “Από την Ομβριακή Δομοκού, μετανάστες στην Αμερική (1906-1923)”. Ανέκδοτη εργασία από το Μάιο 2017. Αναρτήθηκε στο amfictyon.blogspot.gr στις 20 Ιουλίου 2017.
7. Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr
8. περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.
9. εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.
10. «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.
11. Θ. Ανθογαλίδου «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html
12. Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις», 2-5-2004, από το Διαδίκτυο.
13. Βικιπαίδεια
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).
[2] Στο σύνολο των 44 ονομάτων μεταναστών από το Δερελί βρέθηκαν 11 αναλφάβητοι (ποσοστό 25 %).
[3]Δεν καταγράφηκαν και δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.
[4]Από την Καΐτσα. Πήγε στην Αμερική το 1911, σε ηλικία 23 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Όθων. Προορισμός του για δουλειά εργάτη σε φάρμα, ήταν η τοποθεσία Μπίβερ Νταμ (Beaver Dam) του Ουισκόνσιν.
[5]Από την Ομβριακή. Πήγε στην Αμερική το 1907, σε ηλικία 20 ετών και αναλφάβητος. Αρχικός τόπος προορισμού του για δουλειά ήταν η πόλη Σπρίνγκφιλντ (Springfield) του Οχάιο.
[6]Βλέπε υποσημείωση 2.
[7]Ο αρχικός τόπος προορισμού ήταν η πόλη Μπλούφιλντ της Δυτικής Βιρτζίνια (W.Va., Bluefield).
[8]Ως τόπο προέλευσης δήλωσε τον Πειραιά. Πήγε στην Αμερική το 1905, σε ηλικία 18 ετών. Αρχικός τόπος προορισμού ήταν το Σικάγο.
[9]Στις ΗΠΑ έκαναν συγκοπή στα ονόματα. Έτσι το Κιλώνης έγινε Κιλος.
[10]Από το Νεζερό (Άγιο Στέφανο) Δομοκού. Πήγε στην Αμερική το 1904, σε ηλικία 23 ετών. Προορισμός του για εργασία ήταν η Βοστώνη της Μασαχουσέτης.
[11]Στο χειρόγραφο αρχείο το επώνυμο είναι δυσανάγνωστο.
[12]ό.π.
[13]Ως αρχικό τόπο προορισμού είχε δηλώσει τη Νέα Υόρκη.
[14]ό.π.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου