Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα – Άλλες χρήσεις (Γ’ μέρος)

Συνέχεια από το Β’ μέρος

---

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γ’ μέρους

15.  Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου

16.  Ηλεκτρική ενέργεια από υδροκίνηση

17.  Άλλες χρήσεις της υδροκίνησης (λανάρισμα, τριέρισμα, ταμπακόμυλοι, σουσαμόμυλοι)

18.  Καταστροφή υδρομύλων και νεροτριβών

19.  Παλιός υδρόμυλος Αγίας Παρασκευής Μεγάλης Βρύσης

Επίλογος

Βιβλιογραφία

15. Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου

   Μετά τη Δημητσάνα, είναι η 2η περιοχή, που ιστορικά παρήγαγε πυρίτιδα (μπαρούτι) στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο από το 1700 περίπου μέχρι το 1910, οπότε ουσιαστικά έπαψε. Από τα δύσκολα  χρόνια της τουρκοκρατίας οι μπαρουτόμυλοι λειτούργησαν στο Μαυρίλο της Δυτικής Φθιώτιδας, με υδροκίνηση από τα πολλά νερά της Γκούρας. Η κατασκευή τους δεν διέφερε από τους άλλους υδρομύλους για την κίνηση της φτερωτής από τη δύναμη του νερού. Ο μηχανισμός τους άλλαζε μετά (βλ. παρατιθέμενο σκίτσο).

[προήλθε από το βιβλίο “Το εργαστήρι της φωτιάς” του Χαρ. Μηχιώτη]

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα (μαντάνια-ντριστέλες) – Μέρος Β’

Συνέχεια από το Α’ Μέρος

                                                                            του Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου 

                                                                                                      φυσικού

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Β’ μέρους

12.  Μαντάνια, ντριστήλες στη Φθιώτιδα

13.  Νεροπρίονα – Κατασκευή και λειτουργία, καταγραφή νεροπρίονων στη Φθιώτιδα

14.  Ελαιοτριβεία με υδροκίνηση στη Φθιώτιδα

12.   Νεροτριβές (ντριστέλες, μαντάνια)

   Είναι κατασκευές, που χρησιμοποιούσαν την υδραυλική ενέργεια για τον καθαρισμό των ρούχων. Στον Ελλαδικό χώρο πρωτοεμφανίστηκαν από τα μέσα του 19ου αιώνα και πλέον. Διακρίνονται σε δριστέλες (ή ντριστέλες) και σε μαντάνια.

Διπλή δριστίλα σε λειτουργία

   Οι ντριστέλες[1] ή δριστέλες στηρίζονται στην ταχύτητα πτώσης του νερού, από κατερχόμενο σωλήνα, σε ημικυκλική στέρνα, όπου το νερό δημιουργεί στροβίλους που συμπαρασύρουν τα ρούχα από κάτω προς τα πάνω και η τριβή που δημιουργούν με το νερό δίνει στα υφαντά  και χοντρά ρούχα άλλη υφή και όψη. Τα κενά της ύφανσης κλείνουν. Η δράση του νερού τα κάνει να «αναμαλλιάζουν», να χνουδιάζουν και να γίνονται αφράτα.

   Η αποτελεσματικότητα της νεροτριβής στηρίζεται στην ορμή του νερού, ενώ για πρακτικούς λόγους απαγορεύεται το απορρυπαντικό. Ο όγκος και η ταχύτητα ροής του νερού προφανώς καθιστούν αδύνατη τη δράση του απορρυπαντικού στα ρούχα.

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα (μέχρι το τέλος του 20ού αι.) – Μέρος Α’

Πρόλογος

   Η εργασία θα παρουσιαστεί σε 3 μέρη, λόγω μεγέθους. Η κάλυψη ενός μεγάλου νομού, όπως η Φθιώτιδα στο μεγάλο θέμα της υδροκίνησης επιτεύχθηκε στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, με τη βοήθεια των ΟΤΑ, της περιόδου 1996-98, με τη χρήση μεγάλου ερωτηματολογίου. Αυτό έγινε από τους Κωνστ. Μπαλωμένο, φυσικό και Κωνστ. Στασινό, βιολόγο. Εστάλη από την τότε Νομαρχία Φθιώτιδας. Από τις τότε Κοινότητες και Δήμους λάβαμε απαντήσεις σε ποσοστό 70 %. Αυτό δεν μειώνει το αποτέλεσμα της προσπάθειας. Αν κάποιοι τόποι της Φθιώτιδας δεν αναφέρονται, αυτό δεν οφείλεται σε παράλειψη, αλλά σε απουσία στοιχείων.

  Η εργασία θα αποδοθεί με όσο γίνεται σύντομο, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

                                                                     Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος
                                                                                     φυσικός

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ (Α’ μέρους)

1.    Γενικά - Εισαγωγή

2.    Είδη μύλων (ιστορικά στοιχεία, τεχνικά στοιχεία)

3.    Οι υδρόμυλοι - κατασκευή και δομή (θέση, κτίσμα, υδρομάστευση, κλπ)

4.    Περιγραφή – Μέρη του υδρομύλου

5.    Οι μυλωθροί (το έργο του, ο ρόλος του)

6.    Στοιχεία υδρομύλων της Φθιώτιδας

7.    Βακούφικοι υδρόμυλοι της Φθιώτιδας

8.    Η παραγωγή των υδρομύλων

9.    Εγκατεστημένη ισχύς και ισοδύναμη ενέργεια από υδρομύλους

10.  Χωριά χωρίς υδρομύλους

11.  Στατιστικά υδρομύλων της Φθιώτιδας

Από τη Στρώμη Παρνασσίδας, μετανάστες στην Αμερική (1902-1921)

Προλεγόμενα

   Το όνομα του χωριού αυτού μου είναι ακουστό από παλιά. Χτισμένο στις όχθες του παραπόταμου του Μόρνου (Βουρλόρεμμα), μέσα στα έλατα της Γκιώνας, σε υψόμετρο 900 μ., είναι ένα από τα πιο παραδοσιακά χωριά της Φωκίδας.

   Η κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία. Σε μικρό βαθμό ακολουθούσαν η γεωργία, η υλοτομία, η μελισσοκομία, κ.ά. Δεν το έχω επισκεφτεί δυστυχώς. Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τη Στρώμη. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 130 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2017.

Ο Ι. Ν. της Παναγιάς της Στρώμης (Ελήφθη από το Διαδίκτυο)

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 41 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν διπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 96 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

Χαρτοποιία “ΠΑΚΟ”, στην περιοχή Βαθυκοίλου-Πελασγίας Φθιώτιδας

   Από τον Οκτώβριο του 1969 άρχισαν οι εργασίες κατασκευής του εργοστασίου χαρτοποιίας[1] Αναστασίου Ι. Κολιοπούλου & Σια Ο.Ε. (Π.Α.Κ.Ο.), σε χώρο έκτασης 40 στρεμμάτων, που βρίσκεται σε απόσταση 4 Km ανατολικά της Πελασγίας και πλησιέστερα στο χωριό Βαθύκοιλο. Είναι το 2ο εργοστάσιο της ίδιας εταιρίας, εφόσον το πρώτο εργοστάσιο αυτής λειτούργησε από το 1962 στην περιοχή Κιάτου Κορινθίας. Η μονάδα αυτή παρήγαγε χαρτί συσκευασίας. Η έδρα της εταιρείας ήταν αρχικά στο Βέλο Κορινθίας, αλλά μεταφέρθηκε στην Αθήνα (το 1962).

   Ήταν αρχική επένδυση 60 εκατ. δρχ., με προοπτική επέκτασης. Εξοπλίστηκε με ιταλικά μηχανήματα, για απασχόληση 150 ατόμων σε 3 βάρδιες για να κατασκευάζει 14 ποιότητες χάρτου.

Το Σχέδιο Μάρσαλ, ο Ουώλτερ Πάκαρντ και οι ορυζώνες της Ανθήλης

Πρόλογος

   Το προσωπικό ερώτημα ήταν από παλιά : “πώς έγινε και η πηγή της ελονοσίας, από τα στάσιμα νερά στο δέλτα του Σπερχειού, που εδώ και αιώνες έφερναν τα κουνούπια και το θάνατο, να γίνει πηγή πλούτου με τους ορυζώνες της Ανθήλης;” Οι συζητήσεις που έκανα με τον πρώην γραμματέα της τέως Κοινότητας Ανθήλης κ. Θεόδ. Μπονιάκο και η προτομή στην πλατεία της Ανθήλης ενός - αρχικά αγνώστου σε μένα - ανθρώπου με το όνομα Walter Packard, ήταν το κίνητρο αυτής της προσπάθειας. Στο Διαδίκτυο ή στην υπάρχουσα βιβλιογραφία ελάχιστα πράγματα προσφέρονταν για διαφώτιση στο θέμα. Η βοήθεια του καλού φίλου κ. Γιώργου Παλαμιώτη, εκδότη και δημοσιογράφου, με ενδιαφέρουσες βιβλιογραφικές αναφορές ήταν πολύ σημαντική. Τον ευχαριστώ.

   Η εργασία αυτή εστιάζεται στην παραγωγή ρυζιού, το πλέον επιτυχές πείραμα της Ανθήλης, που έγινε από τον αμερικανό μηχανικό-ειδικό στις αρδεύσεις, τον Ουώλτερ Πάκαρντ, στα πλαίσια του Σχεδίου Μάρσαλ. Θα δοθεί με όσο γίνεται συνοπτικό, αλλά εμπεριστατωμένο τρόπο.

Από τους Πενταγιούς Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1929)

Προλεγόμενα

   Το όνομα του χωριού αυτού μου είναι ακουστό από παλιά (στο δημοτικό τραγούδι με τη Μαρία Πενταγιώτισσα). Το επισκέφθηκα μια φορά και μου άρεσε ιδιαίτερα. Βρίσκεται στην πλαγιά των Βαρδουσίων (950 μ. υψόμετρο). Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία και η γεωργία. Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τους Πενταγιούς. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 125 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του 2017.

Πενταγιοί Φωκίδας  (Φωτογραφία από το Διαδίκτυο)

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 46 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 125 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.