Ταβέρνες και κουτούκια της Λαμίας με μουσικές παρέες

 Νοσταλγική αναδρομή

 

Πρόλογος

   Η μουσική ήταν πάντα απαραίτητη στις κοινωνικές συγκεντρώσεις των ανθρώπων και δεν νοείται πανηγύρι χωρίς τραγούδι και μουσικά όργανα. Η έκφραση των συναισθημάτων κάποιου σε άλλο άτομο μπορεί να γίνεται είτε μόνο με το λόγο (απλό ή ποιητικό), είτε με τραγούδι. Αυτή τη σύνθεση πέτυχαν με τις καντάδες οι Βενετσιάνοι, που διαδόθηκε στα Επτάνησα και μετά στην υπόλοιπη Ελλάδα. Οι κανταδόροι, πρώτα στους δρόμους κάτω από μπαλκόνια για κάποια κοπέλα και αργότερα σε κάποια μαγαζιά, όταν η παρέα το ζητούσε, εκδήλωναν το φωνητικό τους χάρισμα στην κοινή ευχαρίστηση.

   Στην παρούσα εργασία θα αποδοθούν (α) οι χώροι της Λαμίας, από τα παλιότερα χρόνια, όπου “έβρισκαν στέγη” τέτοιες ομάδες χαρισματικών ατόμων (οι κανταδόροι ) και (β) όσα ονόματα αυτών έγινε δυνατό να καταγραφούν.

   Οφείλω να συγχαρώ το καλό φίλο Μπάμπη Μώκο[1], που συνέλεξε αρκετά στοιχεία για το θέμα αυτό.

             Κωνσταντίνος Αθαν. Μπαλωμένος, φυσικός

 

 

1.    Από την επτανησιακή καντάδα στην αθηναϊκή - Κανταδόροι

   Από το ρήμα cantare (τραγουδώ) προήλθε η λέξη καντάδα. Είναι ένα μουσικό είδος (σύνθεση) που αποδίδεται - συνήθως - από έναν άνδρα προς μια γυναίκα, για να εκφράσει τα συναισθήματά του γι’ αυτήν. Οι καντάδες είναι δημιούργημα των Βενετών και αναπτύχθηκαν στα Επτάνησα σε συνδυασμό με τα ελληνικά μουσικά ακούσματα. Τη μεγαλύτερη παράδοση στο είδος αυτό έχουν τα νησιά Ζάκυνθος, Κέρκυρα και Κεφαλονιά. Τα άτομα των μουσικών ομάδων λέγονται κανταδόροι.

   Από το 1863, που έγινε η ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, η καντάδα πέρασε και στην ηπειρωτική χώρα. Εξέλιξη της επτανησιακής παράδοσης είναι η αθηναϊκή καντάδα, που άνθισε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αι., όταν κορυφώθηκε ο ρομαντισμός του αστικού χώρου (με τραγούδι κάτω απ’ τα μπαλκόνια). Μετά, η τέχνη της καντάδας επεκτάθηκε και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

   Η επτανησιακή καντάδα είναι πιο λαϊκή και απαιτεί πολυφωνία (πρίμο, σεκόντο, μπάσο), με τη συνοδεία μαντολίνου και κιθάρας. Αντιπροσωπευτικά τραγούδια είναι : “Απόψε την κιθάρα μου”, “Απ’ τα παράθυρά σου”, “Ξύπνα κυρά μου”, “Ψαροπούλα”, κ.ά. Η αθηναϊκή καντάδα έχει απλή μελωδία, είναι πιο ποιητική και ρομαντική και συνοδεύεται από κιθάρα (πιο σπάνια και μαντολίνου). Δημοφιλή τραγούδια της αθηναϊκής καντάδας είναι : “Άσ’ τα τα μαλλάκια σου”, “Μια παλιά γειτονιά”, “Μένω σε κάποια γειτονιά”, κ.ά. Σημαντική είναι η συμβολή και του τραγουδοποιού Αττίκ[2] στο είδος. Πολλά τραγούδια της αθηναϊκής καντάδας πέρασαν μετά στο ελαφρό ελληνικό τραγούδι.

 

2.    Η καλλιέργεια και ανάπτυξη της μουσικής στη Λαμία

   Στη διάρκεια του 19ου αι., οι μουσικές επιδράσεις της πρωτεύουσας έφταναν με κάποια καθυστέρηση. Από τη Λαμία περνούσαν κάποιοι πλανόδιοι μουσικοί και στην πόλη άνοιξαν λίγα καφέ-σαντάν. Από το έτος 1909, η εγκατάσταση στη Λαμία της Μαρίας Μπερτόγια, δασκάλας πιάνου με μουσικές σπουδές στην Ελβετία άλλαξε το τοπίο. Παράλληλα ιδρύθηκε και η Χορωδία Λαμίας με μαέστρο τον Γιάγκο Καρατζά και εκλεκτά στελέχη της Λαμιακής κοινωνίας (Βουλγαράκης, Κατράνης, Σαράτσης, Καραφέρης, κ.ά.). Η ίδρυση του Μουσικού Συλλόγου Λαμίας καταγράφεται ως σημαντικό βήμα για τη μουσική ανέλιξη.

   Νέα πνοή στα μουσικά πράγματα της Λαμίας έδωσε η άφιξη από την Αμερική των αδερφών Νίκου και Φάκη Γκόλφη, με σπουδές στο βιολί και στο πιάνο αντίστοιχα. Σε συνεργασία με τη Μαρία Μπερτόγια, ιδρύθηκε Ιδιωτικό Ωδείο στη Λαμία, με ανάπτυξη της κλασσικής και μετά της έντεχνης μουσικής. Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου δόθηκαν πολλές συναυλίες από ντόπιους και μετακλητούς καλλιτέχνες.

Η ορχήστρα Φάκη Γκόλφη στο ΜΙΑΜΙ

   Το 1938 ιδρύθηκε το Δημοτικό Ωδείο Λαμίας, από τη Μαρία Μπερτόγια και το Νίκο Γκόλφη, σε συνεργασία με το Δήμο Λαμίας. Σημαντική ήταν η συμβολή του Μανώλη Καλομοίρη, στην Επιτροπή εξετάσεων (1940) του Ωδείου. Ακολούθησε η Κατοχή με τις επιπτώσεις της. Από Ιταλούς έγινε το κέντρο “ΜΙΑΜΙ” μέσα στην Κατοχή. Λειτούργησε στα επόμενα χρόνια, με ορχήστρα του Φάκη Γκόλφη.

   Τη δεκαετία του ’30, είχαν δημιουργηθεί ομάδες φιλόμουσων της καντάδας (κυρίως της αθηναϊκής) από καλλίφωνα άτομα, που συνοδεύονταν από μουσικά όργανα (κυρίως κιθάρες και σπανιότερα από πνευστό όργανο). Αυτοί σύχναζαν σε στέκια, όπως το “καφενείο των μουσικών” στην πλατεία Λαού, στο σαλόνι του ξενοδοχείου “Ακταίον” και σε ταβερνάκια όπως η “Άνοιξις” (στη γωνία των οδών Υψηλάντου και Μακροπούλου), του Ηρακλή Τσαούση (στην οδό Διάκου), κ.ά. Πολύ γνωστό ήταν το δίδυμο Κων/νου Ορφανόπουλου - Στέφανου Χρηστίδη, με κιθάρα και τραγούδι. Συμμετείχε ενίοτε και ο (μετά μεγάλος) βαρύτονος Ντίνος Εγκολφόπουλος.

   Μεταπολεμικά αναδείχθηκαν οι Κων/νος Τρωγαδής και Ντίνος Εγκολφόπουλος, μεγάλοι τενόροι, με ελληνική και παγκόσμια καριέρα.

  Το 1960 ήρθε στη Λαμία ο μουσικός Αλέξανδρος Αινιάν (1907-1983), με δικό του πρωτότυπο σύστημα διδασκαλίας της μουσικής, το οποίο ονόμαζε “Σχολή Αινιάν”, που κάλυπτε όλα τα μουσικά αντικείμενα και τεχνικές, όπως σολφέζ, κλίμακες, συγχορδίες, αρμονία και αντίστιξη. Ίδρυσε τη Δημοτική Χορωδία Λαμίας, με καλλίφωνα παιδιά της περιοχής. Με τη νεοσύστατη “παιδική χορωδία Λαμίας”, το 1960 κέρδισε την 2η θέση στον παγκόσμιο διαγωνισμό χορωδιών στο Arezzo της Ιταλίας! Το 1964 με τη «Συμφωνική Ορχήστρα Πνευστών και Χορωδίας» του Δημοτικού Ωδείου Λαμίας στο ιστορικό Θέατρο “Ακροπόλ” της Αθήνας, απέσπασε  εξαιρετικές κριτικές. Δεν υπήρξε συνέχεια.

 

3.    Χώροι εστίασης (ταβέρνες) στην προπολεμική Λαμία

   Από το 1834, στα χρόνια του Όθωνα, που η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα της χώρας, η βαυαρική αυλή έπινε μπίρα, ενώ  ο λαός έπινε ρετσίνα. Στις ταβέρνες υπήρχε μόνο κρασί. Τα εδέσματα παρασκευάζονταν στον ίδιο χώρο με τους θαμώνες, μέσα σε ατμόσφαιρα πνιγμένη[3] από την “κνίσα του ψησίματος”.

   Στις δεκαετίες που ακολούθησαν και μέχρι σήμερα, η ταβέρνα είναι χώρος κεφιού, διασκέδασης, χαράς. Με εξαίρεση τα τοπικά πανηγύρια, που γίνονταν μια φορά το χρόνο, ακόμα και οι υπόγειες ταβέρνες έβγαζαν το αναγκαίο συναίσθημα[4], που συχνά κορυφωνόταν με το χορό. Μέχρι το 1922 στις ταβέρνες έπαιζαν δημοτικά τραγούδια. Στο Μεσοπόλεμο οι Μικρασιάτες έφεραν το ρεμπέτικο.

   Όμως παράλληλα, σε υπαίθριους κυρίως  χώρους, όπως στα Πηγαδούλια της Λαμίας άνθισε και η αθηναϊκή καντάδα. Να αναφέρουμε ως παράδειγμα το καλλίφωνο ζευγάρι Στέφ. Χρηστίδη - Κων. Ορφανόπουλου με τη συνοδεία κιθάρας που ήταν περιώνυμο συνήθως στο κέντρο “Άνοιξις”, όπου συμμετείχε ενίοτε και ο - αργότερα - μεγάλος Λαμιώτης τενόρος Ντίνος Εγγολφόπουλος.

   Ακολουθούν κάποια στοιχεία[5] για τις ταβέρνες, κουτούκια, εστιατόρια ή κέντρα διασκέδασης της Λαμίας στα προπολεμικά χρόνια. Πιθανή (αλλά αθέλητη) παράλειψη κάποιου, ας είναι συγχωρητέα :

1.    Ταβέρνα του Φλέγγα : Στην αριστερή γωνία της οδού Ρήγα Φεραίου και πλατεία Πάρκου. Μετά την ανέλαβαν οι Αφοί Φούρλα.

2.    Ταβέρνα των Ηλία Πούλου – Γιάννη Δερματά στην οδό Όθωνος 3-5.

3.    Εστιατόριο “Εθνικόν”, του Ανάργυρου Γ. Τριανταφύλλου, στην οδό Όθωνος 2. Μετά  ήταν Εστιατόριο των Βάγια Πλάκα και Ιωάννη Παπαιωάννου. Δίπλα, έγινε άλλο Εστιατόριο των Ευθυμίου Τριανταφύλλου – Κορτέση - Κάκκου,

4.    Οινομαγειρείο του Κων. Στριφτού. Ήταν στη γωνία των οδών Καλύβα-Μπακογιάννη και Ροζάκη – Αγγελή, απέναντι απ’ το ποτοποιείο Γεωρ. Μπούτλα.

5.    Οινομαγειρείο του Δημητρίου Τραχανά, στην οδό Καλύβα-Μπακογιάννη, μετά το μνημείο Αθαν. Διάκου.

6.    Οινομαγειρείο του Ασημακόπουλου (δίπλα στο προηγούμενο)

7.    Εστιατόριο του Γεωργίου Πιπεράκη. Ήταν στην πλατεία Πάρκου και στην αρχή της οδού Κολοκοτρώνη, στα δεξιά.

8.    Ταβέρνα Αθανασίου Ζέρβα, στην βόρεια γωνία της οδού Κολοκοτρώνη και το στενάκι, που καταλήγει στην οδό Αγ. Νικολάου.

9.    Ταβερνάκι Ηρακλής Τσαούσης στην οδό Διάκου νότια γωνία με οδό Κολοκυθά.

10.  Μπακαλοταβέρνα του Τζιανέτα, στη βόρεια γωνία των οδών Διάκου και Χαντζοπούλου.

11.  Οινομαγειρείο Φούντας, στην αρχή της οδού Καραϊσκάκη, δεξιά μετά την οδό Ροζάκη-Αγγελή.

12.  Ταβέρνα : Γεώργιος Μαλισόβας, στην οδό Καραϊσκάκη,

13.  Οινομαγειρείο : Τριανταφύλλου – Συργουνιώτης, στην οδό Καραϊσκάκη, δίπλα στο προηγούμενο.

14.  Οινομαγειρείο : Νικόλαος Μαρούγκας, στην οδό Καραϊσκάκη, δίπλα στο προηγούμενο.

15.  Ψησταριά : Ηλιόπουλος, στην οδό Καραϊσκάκη, δίπλα στο προηγούμενο.

16.  Οινομαγειρείο «Καναρίνια»  :    …………………… στην οδό Καραϊσκάκη, δίπλα στο προηγούμενο.

17.  Οινομαγειρείο (ταβέρνα) : Ιωάννης Κατσαρός, στην οδό Καραϊσκάκη αριστερά, στη μέση του τετραγώνου μεταξύ των οδών Ροζάκη-Αγγελή και Κουνούπη.

18.  Οινομαγειρείο : Καϊμάκης Βασίλειος, στην οδό Καραϊσκάκη λίγο μετά τον προηγούμενο.

19.  Καμπαρέ  του Χρόνη  Χρυσούλη [6], στην οδό Καραϊσκάκη δεξιά, μετά την πλατεία Λαού.

20.  Καμπαρέ  «Ο  μαύρος γάτος» του  Βασιλ.  και  Γεωργ.  Γάτου, δίπλα στο προηγούμενο.

21.  Καφενείο με όργανα (ήταν στέκι των οργανοπαιχτών ή μουσικών), στην πλατεία Λαού, στα βόρεια δίπλα στο ξενοδοχείο Εμπορικόν, που ήταν δίπλα στα σκαλάκια.

22.  Εστιατόριο  Δημητρίου Μπιλάλη, στη νότια πλευρά της πλατείας Λαού.

23.  Ταβέρνα  : Κώστα Τσολάκη, στο στενό της οδού Ανδρούτσου αριστερά.

24.  Ουζερί  :  Ζαβακόπουλος (στις  7  βρύσες), δίπλα στο προηγούμενο.

25.  Καφέ – ουζερί  :  Τασόπουλος στο στενό της οδού Ανδρούτσου, στα δεξιά.

26.  Καφέ – ουζερί  :  Σούλης,

27.  Καφέ – ουζερί  :   άγνωστο, δίπλα στο προηγούμενο.

28.  Εστιατόριο[7]«ΗΛΥΣΙΑ»,  Κωνσταντίνου Τσορτού, στην πλατεία Ελευθερίας, ανατολικά.

29.  Εστιατόριο  Στρατή Αφεντούλη [8], στα σκαλάκια (οδός Ναυαρίνου).

30.  Οινομαγειρείο :  Κων. Στριφτός, στην ανατολική γωνία των οδών Ροζάκη-Αγγελή με Καλύβα – Μπακογιάννη.

31.  Ταβέρνα  : Ζησίμου, στην οδό Ροζάκη-Αγγελή, δεξιά κατεβαίνοντας.

32.  Εστιατόριο : Ντάλλα, στην πλατεία Πάρκου, ανατολική γωνία με οδό Δροσοπούλου (δίπλα στο Στεφόπουλο).

33.  Ταβέρνα Παναγ. Κατσιμάδη, στο υπόγειο, της οδού Γκουαλέν 5 (μετονομάστηκε σε Βενιζέλου). Ο Κατσιμάδης είχε κτήμα με αμπέλι στη Νέα Άμπλιανη.

34.  Εστιατόριο  Ιωάννη  Τσαπάρα, στην ίδια οδό, στα δεξιά, μεταξύ των οδών Πατρόκλου και Έσλιν.

35.  Μπακαλοταβέρνα  :  Ζυγούρη, στη δυτική γωνία της οδού Γκουαλέν με την οδό Αβέρωφ.

36.  Ουζερί  :  Μισιρλής (ή Μισερλής), στην οδό Σατωβριάνδου 6-8.

37.  Εστιατόριο : Ζάχου Παπαγιάννη, στην οδό Καποδιστρίου 3, από τα καλά της Λαμίας.

38.  Μικρό κρασοπουλειό του Δημητρίου Γ. Κράνα στην οδό Αθηνών 96. Μετά το ανέλαβε ο γιος του Ιωάννης κι έγινε ψητοπωλείο.

39.  Καφενείο-ταβέρνα του Κων/νου Ντινόπουλου, στην οδό Αθηνών 102 (απέναντι από τον Ι.Ν. της Αγίας Παρασκευής στη Νέα Άμπλιανη). Μετά, το λειτούργησε και ως κοσμικό κέντρο ο γιος του Γεώργιος Ντινόπουλος, με μεγάλη επιτυχία.

Εξοχικό Κέντρο “Η Άνοιξις”

40.  Εξοχικό  Κέντρο  “Η Άνοιξις”, στη γωνία των οδών Υψηλάντου και Μακροπούλου.

41.  Εξοχικό  Κέντρο  «Ολύμπια» (απέναντι από την «Άνοιξη»), στην οδό Υψηλάντου.

42.  Καφέ – ουζερίτων Αφών Μεργιά. Ήταν στη γωνία των οδών Θεμιστοκλέους και Συγγρού.

43.  Μπακαλοταβέρνα  του  Ζυγούρη, Ήταν στη δυτική γωνία των οδών Αβέρωφ και Βενιζέλου.

44.  Ξενοδοχείο «Ακταίον», ιδιοκτησίας Τελώνη, στην οδό Μάρκου Μπότσαρη, επάνω από τον Σ.Σ. Λαμίας. Στο μεγάλο σαλόνι του είχε και πιάνο και γίνονταν δεξιώσεις. Επίσης παρέες της προπολεμικής ελίτ της Λαμίας, με μουσικά ενδιαφέροντα έκαναν βραδινά (soirees) μεταξύ τους με κιθάρες και καντάδες (περίοδος Μεσοπολέμου).

45.  Μπακαλοταβέρνα του  Μπελμέμη, στην οδό Εκκλησιών (περιοχή Αγ. Θεοδώρων).

46.  Μπακαλοταβέρνα  Ρήγας – Παπαρρηγόπουλος, στην οδό Εκκλησιών (περιοχή Αγ. Θεοδώρων).Είχε και βαρέλια με κρασί, όπου τα πίνανε συνήθως χωρίς μεζέ (ξεροσφύρι).

47.  Μπακαλοταβέρνα  του  Παναγιώτη Μπουκουβάλα. Με βαρέλια (δίπλα από την προηγούμενη).

 

 

4.    Κουτούκια και ταβέρνες με καλλίφωνες παρέες και μουσικά όργανα

   Από το βιβλίο με τίτλο : “Ναι, είναι παυσίλυπα … (Μαγιά και Μαγεία …)”, του Μπάμπη Κ. Μώκου, αντλούμε ενδιαφέροντα στοιχεία για τους χώρους εστίασης της Λαμίας, μερικοί από τους οποίους ήταν επιλεγμένα στέκια από καλλίφωνα άτομα (τροβαδούρους) κι έδιναν ιδιαίτερο χρώμα σ’ αυτά. Συνοδεύονταν από μουσικά όργανα (έγχορδα). Στα δοθέντα στοιχεία έχουν γίνει συμπληρώσεις και κάποιες διορθώσεις, όπου έπρεπε. Ακολουθούν αμέσως (σε αλφαβητική σειρά) :

“Ο Άη Γιάννης” : Ήταν ταβέρνα των αδελφών Καραδήμα (Μηνάς, Τρύφωνας και Χρήστος). Ο Χρήστος ήταν η ψυχή της ταβέρνας, ελκυστικός μποέμ τύπος στις παρέες, κιθαρωδός και τροβαδούρος. Το φωνητικό δίδυμο Χρήστου Καραδήμα και Αθανασίου Τσαντήλα (ή Τατάκια) ήταν ανεπανάληπτο.

“Ο Αιγινίτης” : Λαϊκό ουζερί-ταβερνάκι στην οδό Εκκλησιών. Πελάτες ήταν εργάτες της περιοχής. Φτηνό μαγαζί για ξεροσφύρι και ελάχιστο μεζέ. Άλλες ονομασίες του ήταν “Χρυσοπέταλο” και “Κοκκινιά”.

Κ. Σακελλάρης στην “Άνοιξη”

“Η Άνοιξις” : Από το 1938 λειτούργησε η ταβέρνα “Άνοιξις” και μέσα στην Κατοχή, παρά τις δυσκολίες. Οι πελάτες ήταν ντόπιοι κυρίως μερακλήδες. Λειτούργησε μέχρι το 1962 από τον Κώστα Σακελλάρη. Μετά την ανέλαβε συγγενής του μέχρι το 1980 που τελικά έκλεισε. Ο Κ. Σακελλάρης άνοιξε άλλη ταβέρνα με το όνομα “Κεμάλ” στο 16ο χμ. Λαμίας-Δομοκού, κοντά στο εξωκλήσι Αγία Αικατερίνη, που έγινε περιώνυμο και σταματούσαν πολλά αυτοκίνητα.

   Η ταβέρνα είχε ποιότητα και ποικιλία. Εκτός από τα ψητά, της ώρας, το κοκορέτσι και το σπληνάντερο (τα Σαβατοκύριακα) ως σπεσιαλιτέ είχε και το μπριζέ, δηλ. κρέας μοσχάρι ψημένο στη λαδόκολλα, σε φέτες. Επίσης ήταν οι “ξαπλωτοί παπάδες” (όπως τους ονόμαζε αστεία), ένα είδος μελιτζάνας ιμάμ.

   Από τις πολλές παρέες που έρχονταν στην “Άνοιξη”, ξεχώριζε αυτή που αποτελούσαν ο Κώστας Ορφανόπουλος (παρατσούκλι “Χρυσός”, και φορούσε πάντα παπιόν), ο Γιάννης Τασούλας και ο Στέφανος Χρηστίδης, με τις κιθάρες και τα τραγούδια τους. Άλλες παρέες περιλάμβαναν τα ονόματα Αθαν. Τσαντήλας, Γκίκας, Ι. Ελασσώνας, άλλος Αθ. Τσαντήλας (ή Τατάκιας), κ.ά.

“Ο Αντωνόπουλος” : Ωραίος χώρος για παρέες και χορωδιακές παρέες, θαυμάσιο στέκι για καλλίφωνους. Θαμώνες ήταν ο Κ. Ορφανόπουλος, Ευάγ. Κουτσοχιώνης, Γ. Αρβανιτάκης και Στέφ. Χρηστίδης με μαντολίνο. Ποιοτικό μαγαζί της Λαμιώτικης “υψηλής” κοινωνίας.

“Η Αρζεντίνα” : Κοσμικό κέντρο και ταβέρνα του Αλέκου Νταρλαδήμα στην πλατεία-κεντρικό δρόμο στο Παγκράτι Λαμίας, Βοηθούσε και η γυναίκα του Ντία. Συνέχισαν τη λειτουργία του ο γιος τους Γιάννης  και μετά ο εγγονός Αλέξανδρος. Οικογενειακή ταβέρνα από τη δεκαετία του 1950-60 περίπου. Όλη η Λαμία έχει περάσει από αυτήν. Θαμώνες ήταν οι : Αθ. Τσαντήλας, Γκίκας, Αθ. Σαρηγιάννης, Μιχ. Κουκουμπάνης, Φαρόπουλος, Γ. Τσιλαλής, Αλέκος Αργυρίου, Γιάννης Αργυρίου, Μιλτ. Ζαχαρής (Βασιλιάς) και ποδοσφ. ομάδες της Λαμίας μετά από νίκες.

“Ο Ασημάκης” : Στην οδό Καλύβα-Μπακογιάννη, δίπλα στο μνημείο του Διάκου ήταν η λαϊκή ταβέρνα (σε παλιά καρβουναποθήκη). Ο Ασημάκης είχε 7 παιδιά!

“Τα αστέρια”: Ταβέρνα-κοσμικό κέντρο του Γιάννη Παπαθανασίου στην οδό Λαρίσης. Από τις καλύτερες της Λαμίας. Συμμετείχαν και τα 2 παιδιά του (Άρης, Δημήτριος) που έγιναν επαγγελματίες και στη συνέχεια. Ήταν βασικό στέκι των κιθαρωδών και καλλίφωνων της πόλης.

“Ο Αφεντούλης” : Πολύ καλή ταβέρνα, με καλό κρασί από τη Γραβιά και τον Άγιο Χαράλαμπο (Λιαπάτα) με λογικές τιμές. Πελάτες του ντόπιοι κυρίως και επισκέπτες. Είχε πινακίδα που έγραφε “Οινομαγειρείον δια τους πτωχούς”! Ήταν του Νίκου Φούντα, μαζί με τα 5 παιδιά του. Πριν από τον “Αφεντούλη” είχε άλλη ταβέρνα στην οδό Καραϊσκάκη.

“Ο Γελούμενος” : Εκεί όπου είναι το ξενοδοχείο ΔΕΛΤΑ, στην αρχή της οδού Καποδιστρίου, ήταν η λαϊκή ταβέρνα του Γελούμενου, σε μικρή απόσταση από αυτήν του Πέρρου.

“Ο Γιαμπανάς” : Ουζερί-ταβέρνα του Χρήστου Γιαμπανά, στην πλατεία Λαού. Οι ταξιτζήδες ήταν συνήθεις πελάτες του.

“Ο Γκιάτας” : Ήταν απέναντι από το κέντρο “Άνοιξις” του Σακελλάρη. Ήταν σε καίρια θέση και στέκι πολλών καλοφαγάδων θαμώνων και τροβαδούρων.

“Ο Γκιζάρης” : Στην οδό Εκκλησιών, στα σκαλάκια. Δούλευε κυρίως το καλοκαίρι. Ταβέρνα του Τάσου Γκιζάρη με τη βοήθεια της συζύγου του Αμαλίας. Έγιναν μεγάλες κρασοκατανύξεις, μέχρι πρωΐας αυτοδίδακτους μουσικούς και με συνηθισμένους θαμώνες τους : Στάθη Δαουκλιώτη, ζωγράφομ Ν. Πλυντζανόπουλο, Αθ. Κούρτη, Ν. Μπαμπουκλής, Ζ. Σώσκος, Γ. Βαφειάδης, Στ. Σουλόπουλος, Μιχ. Καραγιαννίδης, Ι. Κριαράς, Αθ. Μούρτζος (φούρναρης), Αθ. Τζουραμάνης, κ.ά. Στο τραγούδι, βασικός ήταν ο Στέφανος Χρηστίδης.

“Ο Γκουγκούνης” : Ζυθεστιατόριο του Χρήστου Γκουγκούνη (ή Τυφλίτη), που είχε μεγάλη μυωπία. Ήταν ταβέρνα-ζυθεστιατόριο στην οδό Καποδιστρίου[9] 3 ή 5.

“Ο Γοργοπόταμος” : Μετά το εκκλησάκι του Αγίου Τρύφωνα, όπου ήταν τα ψυγεία Ηλιόπουλου, λειτούργησε κάποιο χρονικό διάστημα.

“Ο Γώγος” ή “Τα καλάμια[10]” : Επώνυμη ταβέρνα στην οδό Κοραή, του Ηλία Γώγου. Είχε εντυπωσιακή είσοδο με βαρέλι κρασιού. Σέρβιρε ποικιλίες με κρέας σε πήλινα τσουκάλια. Ήταν στέκι πολλών τροβαδούρων της πόλης. Ως μεγαλύτερο τροβαδούρο της Λαμίας αναφέρουν τον Θανάση Τσαντήλα. Αναφορά κάνει η εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 25-9-1983.

“Ο Διαμαντής” : Του Θανάση Διαμαντή στο χωριό Κόμμα Λαμίας. Επώνυμη ταβέρνα, δροσερή γνωστή για τα ψητά και τις σαλάτες της.

“Ο Διαμαντόπουλος” : Μικρό ταβερνάκι στην οδό Όθωνος, επάνω από την παλιά Δημοτική Αγορά, με καλό κρασί. Ο Γεώργ. Διαμαντόπουλος ήταν δεξιοτέχνης στην κιθάρα και στις χαβάγιες[11].

“Ο Διόνυσος” : Ήταν στην περιοχή Αραπόρεμα, πίσω από τους μύλους Μουζέλη. Αφεντικό ήταν ο Ανδρέας Αναγνωστόπουλος. Φωνητικά και όργανα κατά διαστήματα απέδιδαν οι Ντίνος Μιχελής, Γεώρ. Μελεμενής, Ανδ. Βάγιας,Τάκης Καρακώστας, Θέμης Μπαλαφούτης, κ.ά.

“Ο Δούκας” : Ωραίο και προσεγμένο κουτούκι στην οδό Όθωνος. Λειτουργούσε από τη μεταπολίτευση (35 χρόνια και πλέον). Από το 2010 μετατράπηκε σε μικρομπακάλικο. Δίπλα ήταν το πρακτορείο της Πελασγίας και είχε ως πελάτες τους ταξιδιώτες.

“Του Ηλιόπουλου” : Στα στενά της οδού Καραϊσκάκη δίπλα στα “Καναρίνια” του Καπετανάκη.

“Ο Κάιλας” : Λαϊκή ταβέρνα στα στενά της Λαμίας, στις Επτά Βρύσες. Ήταν ένα άτυπο γραφείο ευρέσεως εργασίας για δουλειές ημέρας. Κεντρικό πρόσωπο της ταβέρνας ήταν ο Καϊτσιώτης. Τον πατέρα του τον φώναζαν «Τσουλή».

“Τα καναρίνια” : Ταβέρνα του Καπετανάκη, στα στενά της οδού Καραϊσκάκη. Σέρβιρε και εδέσματα με εντόσθια, κοιλίτσες, κλπ. Οι παλιότεροι έλεγαν “για τα μπατίρια”.

“Καραγιαννίδης” : Ήταν του Κώστα Καραγιαννίδη, με βοηθό τη γυναίκα του Βάγια. Ταβέρνα στην οδό Ησαΐα, που είχε τους καλύτερους κεφτέδες της Λαμίας.

“Ο Καραχάλιος” : Περιποιημένο οινομαγειρείο του Κωνστ. Καραχάλιου, στην οδό Χαντζίσκου. Είχε σπιτικούς μεζέδες και καλό κρασί.

“Ο Κατοσταράκης” : Κουτούκι του Δημ. Βασιλείου.

“Ο Κεμάλ” : Στο 20ό χμ. Λαμίας-Δομοκού, κοντά στην Αγία Αικατερίνη, ήταν η ταβέρνα του Γιάννη Σακελλάρη (που είχε την ταβέρνα “Η Άνοιξις”, στη Λαμία). Το άλλο του όνομα (παρατσούκλι) ήταν Κεμάλ, με βοηθό το γιο του Γεώργιο. Προηγούμενος ιδιοκτήτης της ταβέρνας ήταν ο Μπαμπανέστης. Ήταν στέκι για τους περαστικούς της διαδρομής και τους χιονοδρόμους[12] το χειμώνα.

“Ο Κολοφωτιάς” : Ταβέρνα στη οδός Αχιλλέως. Θαμώνες ήταν ο Παν. Γαληρόπουλος, Μιχ. Κουκουμπάνης, Κ, Ορφανόπουλος, Περ. Νέσσης, Αθαν. Τσαντήλας, κ.ά.

“Τα Κρεμμύδια” : Ταβερνάκι-ουζερί της Ειρήνης, στο Ισιαδάκι.

“Ο Κουμαρτσιώτης” : Οινοπαντοπωλείο στην οδό Λεωνίδου, πριν τις σιδηρ. γραμμές. Ήταν τα αδέρφια Τάσος και Γεώργιος Κουμαρτσιώτης. Ο Τάσος ήταν πάντα στο μαγαζί. Ο Γεώργιος ήταν τύπος μποέμ και είχε το παρατσούκλι Μανιάτης. Σύχναζε και σε άλλες ταβέρνες και ουζερί.

“Τα κουνέλια” : Οικογενειακή ταβέρνα στη Νέα Άμπλιανη (οδός Αθηνών 102) του Γιώργου Κ. Ντινόπουλου, με βοηθό τη σύζυγό του Ιουλία. Πικάντικοι μεζέδες και αγνή ρετσίνα. Αναφέρεται[13] η 6μελής παρέα του Θανάση Τσαντήλα, με τους Κ. Γεωργούλα, Γ. Γεωργουλόπουλο, Δημ. Κρανιώτη, Β. Τρίγκα και Στάθ. Νικολάου. Δίπλα σε άλλη παρέα ο μύστης της πενιάς κιθαρωδός Αλέκος Νούλας. Η πρώτη παρέα κέρασε την άλλη. Ο Θανάσης Τσαντήλας είχε την κιθάρα του στο πορτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου του.

“Του Λιάκου” : Στην πλατεία Λυγαριάς ονομαστή ταβέρνα με πλούσιο μενού σε ψητά, σαλάτες και κρασί. Έργο της Μαρίας Λιάκου. Φιλοξένησε και παρέες με μουσικές και φωνητικές δημιουργίες. Συχνές παρουσίες ήταν του γιατρού Ντίνου Μιχελή, Γιώρ. Μελεμενή, Νικ. Σολωμού, Ανδ. Βάγια, Μπάμπη Μώκου, Κ. Καρακώστα, Ι. Τσεκούρα, κ.ά. Ενίοτε πήγαιναν οι γιατροί Κων. Χαντζής, Νικ. Τσώνης και Θέμης Μπαλαφούτης. Έπαιζαν και τραγουδούσαν κυρίως έντεχνα, λαϊκά και λίγα ρεμπέτικα. Ήταν η μεγαλύτερη μουσική παρέα στην πόλη, με βασικό πρωταγωνιστή το Γιώργο Μεγαλιό[14] (1947-2011), με τη φυσαρμόνικα.

“Τα λουλούδια” : Δίπλα στον Ι.Ν. Αγ. Αθανασίου στα Γαλανέικα. Είχε γύρω αυλή με πολλά λουλούδια. Κοσμική ταβέρνα και οικογενειακό στέκι των Λαμιωτών. Είχαν εμφανιστεί εκεί και τραγουδήσει κάποια σπουδαία ονόματα της εποχής , όπως π.χ. η Μαριάννα Χαντζοπούλου (θυμάται ο Γιώργος Μελεμενής).

“Του Μαλάμου” : Ήταν μπακαλοταβέρνα στην αρχή της οδού Καραϊσκάκη. Δίπλα ήταν το Βιβλιοχαρτοπωλείο Αναγνωστόπουλου.

“ΟΜαλισσόβας” : Στην οδό Καραϊσκάκη, στα στενά, πίσω από τις Εφτά Βρύσες ήταν η απλή φτωχική ταβέρνα. Είχε μετακινούμενη ψησταριά με κοκορέτσι και σπληνάντερο, που το σέρβιρε στη λαδόκολα.

“Ο Μανιαμούνιας” ή “Χήρα” : Ήταν υπόγειο, με είσοδο δίπλα από το Βιβλιοχαρτοπωλείο του Βασ. Μωρίκη, στην οδό Βενιζέλου. Την είχε η Τασία, δυναμική και όμορφη γυναίκα. Επόμενος ιδιοκτήτης ήταν ο Ιωάν. Τσαπάρας. Κάποιες μέρες έπαιζαν τραγούδια, κυρίως με κλαρίνα. Στους πιστούς θαμώνες ήταν ο Αργ. Κοτρωνιάς από το Μοσχοχώρι.

“Ο Νάκος Μαρούγκας” : Παλιό εστιατόριο-ταβέρνα της Λαμίας. Είχε ποιοτικό φαγητό και εξαιρετικό κρασί.

Ηλ. Μαυρογόνατος

“Ο Μαυρογόνατος” ή “Ψαλίδας” : Στην οδό Σεφέρη στη Μεγάλη Βρύση, από τη δεκαετία του ’60 ο Ηλίας Μαυρογόνατος λειτούργησε την ταβέρνα. Σέρβιρε τα ψητά σε λαδόκολλα και τα έκοβε με μια μεγάλη ψαλίδα (αυτές που κούρευαν τα πρόβατα). Πολύ καλή ταβέρνα, με παρεΐστικες μουσικές συντροφιές. Μετά την ανέλαβε ο γιος του Δημήτριος (1955-2024), μέχρι που τελικά έκλεισε.

 “Ο Μαυροσκούφης” : Στην οδό Μακροπούλου. Ιδιοκτήτης ήταν ο Ηλίας Μαυροσκούφης, κλασικός τύπος ταβερνιάρη, με μεγάλη προτίμηση των ταβερνόβιων. Σύχναζαν παρέες με τους Τάκη Αλεξίου ή Βλάχο, Γκίκα, Δαουκλιώτη, Γ. Λελούδα, Τάκη Πρέντζα, Γ. Τσιλαλή, Αθαν. Τσαντήλα (μεγάλο τροβαδούρο) και τον ομώνυμο ξάδερφό του Αθαν. Τσαντήλα (ή Τατάκια).

“Το Μιαμί” : Ταβέρνα στο Κόμμα Λαμίας. Ήταν του Μήτσου (επωνομαζόμενος Νταγιάν) επειδή ήταν τυφλός από το ένα μάτι.

“Ο Μπαϊζάνος” : Ταβέρνα στην οδό Ρήγα Φεραίου των αδελφών (Σωκράτη & Δημητρίου) Μπαϊζάνου από τη δεκαετία του ’30. Είχε μεγάλη κίνηση.

 “Ο Μπελεμέμης” : Στην οδό Εκκλησιών (περιοχή Σλα). Από τα προπολεμικά χρόνια ήταν μικρή μπακαλοταβέρνα, με βαρέλια, όπου – συνήθως – τα πίνανε χωρίς μεζέ (ξεροσφύρι).

“Ο Μπιλάλης” : Παλιό εστιατόριο-ταβέρνα, με μεγάλα δρύινα βαρέλια.

“Ο μποέμ” : Ταβέρνα του Μαθέ, απέναντι από την “Άνοιξη”. Είχε δροσερή αυλή με πεύκα.

“Ο Μυλωνάς” : Κι αυτή ήταν στην οδό Εκκλησιών, καλύτερη ταβέρνα, που διέθετε και γραμμόφωνο!

“Ο Νταρλαδήμας” : Μικρό οινομπακάλικο στα Καλύβια Λαμίας. Συνήθεις θαμώνες Γ. Καμνής, Αγ. Αλεξανδρής (ταξιτζής), Κλεφτογιάννης, κ.ά.

“Ο Παπαγιάννης” : Στην οδό Καποδιστρίου, Λαϊκό και καθαρό μαγειρείο, με μεγάλη κίνηση.

“Ο Πέρρος” : Στην αρχή της οδού Ησαΐα, με πολλή πελατεία. Έπαιρνε λίγες προμήθειες και τα φαγητά τελείωναν νωρίς. Ήταν ταβέρνα του Σταύρου Πέρρου (του είχαν δώσει το παρατσούκλι τσιφούτης).

“Το Πολυτεχνείον” : Του Πασχάλη.

“Ο Πούλος” : Στην οδό Όθωνος 3, όπου σήμερα είναι το Επιμελητήριο Φθιώτιδας, δίπλα στο φούρνο των Μωρίκη-Φράγκου, ήταν η πασίγνωστη ταβέρνα του Θεόδ. Πούλου. Σέρβιρε πατσά και μοσχαροκεφαλή. Δίπλα ήταν βαρέλια με κρασί.

“Τα πράσινα” : Ωραία ταβέρνα του Κώστα Τζούνη, στην στροφή για το γήπεδο της οδού Σταδίου (τώρα Ευστ. Μαλαμίδα), απέναντι από του “Χαβελέ”.

“Ο Ρήγας” :  Στην περιοχή του Σλα μαχαλά (οδός Εκκλησιών). Ονομαστή κρασοταβέρνα, που μετά τον πατέρα την ανέλαβε ο γιος του. Στην Κατοχή, μαγείρεψε ως κουνέλι που έφερε Ιταλός κι έφαγαν όλοι. Μετά αποκαλύφθηκε ότι ήταν γάτα. Πέρασαν και παρέες με καλές φωνές και συνοδεία οργάνων, όπως οι Γ. Μελεμενής, Γ. Μεγαλιός, κ.ά.

“Ο Ριζοκώστας” : Οινοπαντοπωλείο του Χρήστου Κ. Ριζοκώστα στη γωνία Λεωνίδου και Παλαιολόγου. Τα βράδια μαζεύονταν λίγες παρέες. Έψηνε και ρέγκα στην εφημερίδα (τον σκουράντζο ή δικηγόρο).

“Ο Ρόκκας” : Υπόγειος χώρος, σε κτίριο ιδιοκτησίας Καλύβα της γωνίας των οδών Πανουργιά και Λεωνίδου. Ωραίος χώρος και με πιστούς θαμώνες.

“Του Στέφου” : Στην οδό Όθωνος. Παρατσούκλι του ήταν “κοτσαύτης”. Φτωχικό μενού στη λαδόκολλα, ελιές, τυρί και ξεροσφύρι. Σε ταραγμένους καιρούς του είχαν κόψει το ένα αυτί. Ο Στέφος έδιωχνε όποιους μιλούσαν πολιτικά.

Το οινομπακάλικο Κ. Συνοδινού

“Ο Συνοδινός” : Στην οδό Διάκου, και στην ομώνυμη πλατεία, απέναντι από το παλιό ταχυδρομείο, ήταν το οινομπακάλικο του Κώστα Συνοδινού (φωτογραφία παρατίθεται).

“Ο Τριανταφύλλου” : Ταβέρνα του Γιάννη Τριανταφύλλου, δίπλα στο “Μαρούγκα”.

“Ο Τσαντζαλής” : Ονομαστή ταβέρνα για πολλά χρόνια, του Σταύρου Τσαντζαλή με τα παιδιά του.

“Ο Τσαούσης” : Καλή ταβέρνα στην οδό Διάκου, στη γωνία με το δρομάκι-πεζόδρομο οδός Κολοκυθά). Ήταν περιώνυμο μαγαζί και σύχναζαν μεγάλα ονόματα της πόλης (όπως οι γιατροί Ευάγ. Μυρεσιώτης και Κ. Βλαχάκης, ο δικηγόρος Ιωάν. Ελασσώνας, κ.ά.). Ο Ηρακλής Τσαούσης έπαιζε και κιθάρα.

“Ο Τσολάκης” : Στη γωνία των οδών Κουνούπη και Ανδρούτσου, στην περιοχή 7 Βρύσες, στα στενά, ήταν η ταβέρνα του Κ. Τσολάκη. Δυστυχώς ο Κων. Τσολάκης πέθανε το 1966 σε ηλικία 48 ετών. Ήταν έγγαμος  με 3 παιδιά.

“Τα πέντε (5) Φ” : Λαϊκό μαγειρείο του Κανούτου. Έτρωγαν και μαθητές από χωριά που έμεναν στη Λαμία, με πίστωση. Τα πλήρωναν οι γονείς τους τα Σάββατα που έρχονταν για ψώνια.

“Ο Φλέβας” : Παλιό λαϊκό οινομαγειρείο στην αρχή της οδού Ρήγα Φεραίου (αριστερά). Με κρασί και πρόχειρους μεζέδες για την εργατιά. Είχε και το παρατσούκλι “Μύγας”, για προφανείς λόγους. Μετά το πήγε ο Φλέγγας και τελικά οι Αδελφοί Φούρλα. Δεν υπάρχει πια.

“Ο Χαβελές” : Ήταν στην οδό Σταδίου (μετονομάστηκε σε οδό Ευστ. Μαλαμίδα), δηλ. από την οδό Υψηλάντου προς το γήπεδο.

“Ο Χαμπίπης” : Ταβέρνα του Βασίλη Χαμπίπη, κοντά στην προηγούμενη.

“Ο Χαφτομύγας” : Ταβέρνα στα Νέα Εργατικά στα Γαλανέικα, του Θεοδώρου Ανδρικόπουλου. Ιδιόμορφος, ευχάριστος τύπος, με πολύ χιούμορ. Το μαγαζί άνοιγε όποτε βολευόταν ο ιδιοκτήτης και η κυρά του Λιλή (αν δεν είχε μπουγάδα). Στους θαμώνες αναφέρουμε τον Φαρόπουλο, τον Γκίκα και το Νίκο Λαναρά (ζαχαροπλάστη).

“Η Χήρα” : Ήταν στην οδό Τυμφρηστού. Μικρό κουτούκι.

 

Μερικά νεότερα ανάλογα μαγαζιά που καταγράφηκαν(σε αλφαβητική σειρά) :

Η είσοδος

“Το αίθριον” : Στην πλατεία Παγκρατίου της Λαμίας, είναι καφέ-ουζερί. Ερασιτέχνες μουσικοί[15] και τραγουδιστές αναδεικνύουν τις όμορφες βραδιές.

“Το αλαλούμ” : Εστιατόριο με σπιτικό φαγητό στην πλατεία Λαού, στην οδό Ανδρούτσου 24, στα στενά. Είναι στέκι για παλιούς Λαμιώτες, με εμφανίσεις μουσικών σε παραδοσιακό και ρεμπέτικο τραγούδι. Το ιδιαίτερο πιάτο ήταν η τηγανιά κοτόπουλο και το κερασμένο γλυκό για επιδόρπιο.

“Το απτάλικο” : Παρεΐστικο μεζεδοπωλείο-ταβέρνα με πολλή μουσική από παίκτες και πελάτες. Ιδιαίτερα για όσους προτιμούσαν το λαϊκό αστικό τραγούδι (ρεμπέτικο, ανατολίτικο και έντεχνο). Ήταν του Χρήστου Ανωγειανάκη, στην οδό Θερμοπυλών 72-74. Λειτούργησε την περίοδο 1999 έως το 2011 με καλό φαγητό και ζωντανή μουσική. Υπάρχει μεγάλη λίστα[16] ονομάτων που πέρασαν και τραγούδησαν σ’ αυτό.

Ταβέρνα “Το απτάλικο”

“Ο Ορφέας” : Μουσικό καφενείο στην οδό Όθωνος 2, στον όροφο. Για το φοιτητόκοσμο και άλλους έγιναν σημαντικές μουσικές βραδιές, από ερασιτέχνες, αλλά και από επαγγελματίες του έντεχνου και ρεμπέτικου τραγουδιού.

“Το Δέλτα” : Στη θέση Δέλτα, απέναντι από το παλιό νοσοκομείο ή το Δημαρχείο Λαμίας είναι η ομώνυμη οικογενειακή ταβέρνα. Φιλοξενούσε κατά περιόδους και μουσικές παρέες.

“Το εναλλάξ” :  Είναι ψητοπωλείο με μουσική, στην οδό Καραϊσκάκη 31. Οι μουσικές βραδιές με παραδοσιακό ζωντανό τραγούδι συνδυάζονται με ανάλογους μεζέδες. Έχει εξαιρετικούς ντοματοκεφτέδες.

Ταβέρνα “Η ρεζέρβα”

“Η ρεζέρβα” : Καλή ταβέρνα στην οδό Ησαΐα 19 από το 1991 με φαγητά κατσαρόλας, κ.ά. Ιδιοκτήτες οι Σάκης Παπαχρήστος και Βασίλης Βούλγαρης. Κάθε βδομάδα, 1-2 φορές, είχε ζωντανή μουσική με ερασιτεχνικά σχήματα φοιτητών, αλλά και γνωστούς μουσικούς της πόλης. Φιλοξένησε και τους: Θαν. Παπακωνσταντίνου, Σωκρ. Μάλαμα, Λιζ. Καλημέρη, Σοφ. Παπάζογλου, Μάρθα Φριτζήλα. Τον  Ιούνιο 2007 μεταφέρθηκε στην οδό Παπασιοπούλου 3 στα Γαλανέικα, λειτουργώντας με τον ίδιο τρόπο. Μετά από 35 χρόνια, το 2026 λόγω συνταξιοδότησης, έκλεισε.

“Το καφέ αμάν” : Κουλτουριάρικο μαγαζί του Ανδρέα Φύκα[17] (1953-2024), με σταθερούς απαιτητικούς θαμώνες στη μουσική.

“Καπηλειό” : Είναι στα στενά, στην οδό Ανδρούτσου 14. Ιδανικό για ψαρικά αλλά και για κρεατικά. Πολύ καλός ο μπεκρή μεζές.

Η ταμπέλα

“Κλειδί” : Εστιατόριο στην οδό Υψηλάντου 10. Προσφέρει και καινούργιες γεύσεις. Είναι κάτι ενδιάμεσο από μπιστρό[18] (Bistro) και κρασοπουλειό (winebar). Πολύ καλές οι χειροποίητες πίτες.

“Ο παλιός Σταθμός” : Ταβέρνα – μεζεδοπωλείο στην οδό Κωνσταντινουπόλεως 1. Είναι στο παλιό πετρόκτιστο κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού Λαμίας. Έχει ζωντανή μουσική κάθε Σάββατο και ποιοτικό φαγητό.

“Ο Περικλής” : Από το 1985 λειτούργησε η περιώνυμη ταβέρνα “Περικλής”, των Αφών Ν. Σαμαρά. Ήταν στη γωνία του τριγώνου, όπου ο δρόμος που έρχεται από το γήπεδο συναντά την οδό Υψηλάντου 132, κοντά στο Πανεπιστήμιο. Είχε εκπληκτικά ψητά της σούβλας. Διέθετε και μεγάλη αυλή για τις ημέρες που ο καιρός επέτρεπε. Οργάνωνε και δεξιώσεις. Το 2023-24 έκλεισε λόγω συνταξιοδότησης.

Η ταμπέλα-φίρμα

“Σκαντζόχοιρος” :  Είναι στην οδό Κύπρου 19 στην περιοχή Νέας Άμπλιανης. Παλιό στέκι και βολικό για περαστικούς με αυτοκίνητο για φαγητό ή ποτό. Έχει και ποιοτικά μαγειρευτά από γεμιστά μέχρι και φάβα.

 

 

5.    Μερικά ονόματα μελών σε μουσικές παρέες της πόλης

    Από δημοσίευμα της τοπικής[19] εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, του 1983, αντλούμε κάποια ονόματα τροβαδούρων της Λαμίας. Ακολουθεί αμέσως :

   Παλιότεροι ήταν οι : Θανάσης Βουλγαράκης, Στέλιος Κατράνης, Αλ. Πέτρου, Δημ. Χριστάκης, Βαγ. Λιάσκας, Νικ. Τιμολέων, Δημ. Καραμήτρος, Δημ. Παγουρτζής, Πέτρος Χρηστίδης, Ντίνος Εγκολφόπουλος, Κώστας Τρωγαδής, Δημ. Μουζάκας, Πέτρος Δημουλάς, Στ. Λογάρος, Κώστας Δεμπραλής, Βασ. Σαράτσης, κ.ά.

   Όσοι ζούσαν (μέχρι το 1983) και συνέχισαν με πάθος : Στέφανος Χρηστίδης, Θαν. Τσαντήλας, Κώστ. Ορφανόπουλος, Μιχ. Κουκουμπάνης, Κ. Γαλιρόπουλος, Γκ. Γκίκας, Νικόλ. Στ. Κατράνης, Βάκης Τρίγκας, Κώστας Γεωργούλας, Αλέκος Νούλας, Στέλιος Σκύφτης, Γεώρ. Γεωργουλόπουλος, Στάθης  Νικολάου, Δ. Κρανιώτης, Λάκης Δημητρόπουλος, Ντίνος Ριζοκώστας, Θύμιος Τζοβανάκης, Γ. Παπαϊωάννου, Χρ. Λαναράς, Γ. Καντερές, Αν. Ανδρέου, Ευάγ. Τσακωνίτης, Πέρης Νέσσης, Βασ. Τσερπέλης, Παύλος Γασπαρινάτος, κ.ά.

   Οι προαναφερθέντες συμμετείχαν με κιθάρες (ή μαντολίνο) ή φωνητικά.

   Μερικά τραγούδια : “Έρημος, βαρύς και μόνος”, “Του έρωτος φιλιά”, “Όταν πιω γλυκιά ρετσίνα”, “Φτώχεια περιφρονώ τα πλούτη, γιατί έχω πλούτη την καλή καρδιά”, “Πέφτει η βροχή, σταλαγματιά, σταλαγματιά”, “Τα χρόνια κι αν διαβαίνουν”, “Αλήτη μ’ είπες μια βραδιά”, “Όποιος πίνει το κρασί, έχει την καρδιά χρυσή”, “Ακόμα ένα ποτηράκι”.

   Να σημειώσουμε ότι ο Στέφανος Χρηστίδης, Θαν. Τσαντήλας, Κώστ. Ορφανόπουλος και Μιχ. Κουκουμπάνης ήταν μέλη σημαντικών χορωδιών της Λαμίας παλιότερα και σε πανελλήνια κλίμακα με τους : Γ. Παπαθανασίου, Φάκη Γκόλφη, Διον. Μαργέτη και Αλέξ. Αινιάν.

   Επίσης κάποιοι από όσους αναφέρθηκαν πιο πάνω, ήταν ιεροψάλτες ή βοηθοί ιεροψαλτών και μέλη εκκλησιαστικών χορωδιών, όπως και της Λαμιώτικης χορωδίας “Ο Ορφεύς”.

 

Στέφανος Δημ. Χρηστίδης (1902-1986) :    Ήταν κηροπλάστης και είχε Γραφείο Τελετών στη Λαμία (στη γωνία των οδών Κολοκοτρώνη και Ροζάκη – Αγγελή). Δεν παντρεύτηκε. Του άρεσε η ελεύθερη ζωή. Μόνιμη παρέα του ήταν ο Κώστας Ορφανόπουλος, υπάλληλος στην Επισκοπή Λαμίας. Με επιλεγμένες παρέες, κρασάκι και τραγούδι χαίρονταν τη ζωή. Ήταν γλεντζέδες και δηλωμένα γεροντοπαλίκαρα. Ήταν καλλίφωνοι κι έκαναν ντουέτο με κιθάρες, σε καντάδες της εποχής του Μεσοπολέμου. Μόνιμο στέκι τους ήταν οι ταβέρνες[20] της «Άνοιξης» και δίπλα «του Μαυροσκούφη».

   Πέθανε στις 16 Δεκεμβρίου 1986 σε ηλικία 84 ετών. Στην επιτύμβια πλάκα έγραψαν τη λέξη «Μποέμ», προφανώς μετά από επιθυμία του ιδίου, εκφράζοντας το «πιστεύω» του για τη ζωή.

 

Γεώργ. Τσιλαλής, Κώστ. Ορφανόπουλος, Στέφ. Χρηστίδης στην  ταβέρνα “Άνοιξη”

                       Επίλογος

   Ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα, αλλά απαραίτητο για να αποδοθεί το ενδιαφέρον και ποιοτικό αυτό σύνολο ανθρώπων της Λαμίας και της ευρύτερης περιοχής, που έδωσε άλλο χρώμα στις παρέες και στην κοινωνική μας ζωή.

   Είναι φανερό ότι κάποια ονόματα μπορεί να λείπουν από το υλικό που αναζήτησα και παρουσίασα. Δεν υπάρχει καμία πρόθεση. Αντίθετα, με χαρά θα έβλεπα κι άλλες ανάλογες καταγραφές. Οι τωρινοί καιροί δυστυχώς δεν είναι συγκρίσιμοι με την περίοδο του Μεσοπολέμου, ούτε με τα μεταπολεμικά χρόνια και αυτά της μεταπολίτευσης. Πολλά μαγαζιά είναι κλειστά και το τραγούδι, μαζί με τη χαρά της παρέας λείπουν. Ο τροβαδούρος θα κατέληγε με τους στίχους :

 

Μαραμένα τα γιούλια κι οι βιόλες / μαραμένα και τα γιασεμιά

μαραμένες οι ελπίδες μου όλες / στης καρδιάς μου τη μαύρη ερημιά.

 

-----------------------------

 

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

 1.    Αθανασίου Κ. Μπαλωμένου : “Δρόμοι, καταστήματα και ιδιοκτησίες της προπολεμικής Λαμίας”, περ. ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 2001, σελ. 61-108, Λαμία.

2.    Μπάμπης Κ. Μώκος : “Ναι, είναι παυσίλυπα … (Μαγιά και Μαγεία …)”, 2012, Λαμία.

3.    https://www.mag24.gr/r35-chronia-rezerva-to-telos : 35 χρόνια “Ρεζέρβα”: Το τέλος μιας όμορφης διαδρομής κι ένας αποχαιρετισμός σε ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας

4.    εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 25-1-1979, Λαμία.

5.    εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 25-9-1983, Λαμία

6.    εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 6 Νοεμβρίου 1983, Λαμία.

7.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : Βιβλιοπαρουσίαση “Ναι, είναι παυσίλυπα … (Μαγιά και Μαγεία …)”. Δημοσιεύτηκε στην εφ. ΛΑΜΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ, φ. 22361, σελ. 8, 22 Ιουλίου 2021.

8.    Μαρίας Τζιβελέκη-Πολυμεροπούλου : «Αγαπητοί μου συμπολίτες … - Λαμιώτικα», 2003 Λαμία.

9.    Ιστοσελίδα www.lamiareport.gr

10.  Βικιπαίδεια

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

---

[1]Βιβλιοπαρουσίαση έκανα στην εφ. ΛΑΜΙΑΚΟΣ ΤΥΠΟΣ, φ. 22361, σελ. 8, 22 Ιουλίου 2021.

[2]όπως τα τραγούδια : Τα καημένα τα νιάτα, Ζητάτε να σας πω, Είδα μάτια, Μαραμένα τα γιούλια, κ.ά.

[3]Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο γάλλος περιηγητής J. Ν. Abbot.

[4]Στις ταβέρνες, εκφράζεται το ασυνείδητο, η γλώσσα της ψυχής, ενώ τα καφενεία είναι χώροι έκφρασης του συνειδητού, δηλ. οι άνθρωποι μαθαίνουν νέα, συζητούν, “σκοτώνουν την ώρα”. Γι’ αυτό τα καφενεία είναι σε αγοραία μέρη, ενώ οι ταβέρνες μπορούν να είναι και σε υπόγεια.

[5]Αθανασίου Κ. Μπαλωμένου : “Δρόμοι, καταστήματα και ιδιοκτησίες της προπολεμικής Λαμίας”, περ. ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 2001, σελ. 61-108, Λαμία.

[6]Επάνω (στο ανώγειο) ήταν οίκος ανοχής.

[7]Λειτούργησε από το 1932. Ήταν πρώτα ζυθεστιατόριο του Γεωργίου Π. Μακρή.

[8]Ήταν πρόσφυγας από την Προύσα.

[9]Μετά ήταν εκεί το υποκατάστημα της Γενικής Τράπεζας.

[10]εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 25-1-1979, επιφυλλίδα με τίτλο “Τα Καλάμια”.

[11]Έγχορδο μουσικό όργανο λαών της Πολυνησίας, όπως η κιθάρα. Ο μουσικός κρατά τη χαβάγια οριζόντια στα γόνατά του και παίζει. Έχει ήχο μακρόσυρτο, γλυκό και μελαγχολικό.

[12]Δίπλα ήταν ο Σταθμός εκχιονισμού.

[13]εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, 25-9-1983, Λαμία, επιφυλλίδα με τίτλο “Τροβαδούρων συνέχεια”.

[14]Πολύ γνωστός δικηγόρος και μουσικός, αξιαγάπητος και δημοφιλής σε όλες τις παρέες στη Λαμία. Χαρακτηριστικός τύπος με τις τιράντες και τη φυσαρμόνικα. Σκοτώθηκε στον παλιό δρόμο στις Θερμοπύλες σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, γυρίζοντας από την Ανάβρα.

[15]Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Θέμης Μπαλαφούτης γιατρός ΩΡΛ, Λαμίας.

[16]Μπάμπη Κ. Μώκου : “Ναι, είναι παυσίλυπα … (Μαγιά και Μαγεία …)”, σελ. 210-211, Λαμία, 2012.

[17]Μαζί με τον αδερφό του Ζήση, την περίοδο 1982-2013 (για 30 χρόνια περίπου), είχαν το γνωστό Βιβλιοπωλείο “Κεντρί” στην οδό Θεμιστοκλέους στη Λαμία. Ο Ανδρέας τραυματίστηκε σοβαρά σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα και μετά από λίγους μήνες πέθανε.

[18]Είναι είδος εστιατορίου που σερβίρει γρήγορα και απλά γεύματα.

[19]εφ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ, Κυριακή 6 Νοεμβρίου 1983, Λαμία.

[20]Βλ. Μαρίας Τζιβελέκη-Πολυμεροπούλου : «Αγαπητοί μου συμπολίτες … - Λαμιώτικα», 2003 Λαμία.