Από το Αυλάκι Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1911-1914)

Προλεγόμενα

  Το Αυλάκι είναι ένα πεδινό χωριό της Φθιώτιδας, σε απόσταση 10 χλ. περίπου ανατολικά της Λαμίας. Ανήκει διοικητικά στο δήμο Στυλίδας. Το έχω επισκεφτεί.

   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προήλθαν από το Αυλάκι. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 7 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

   Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (EllisIsland). Η έρευνα απέδωσε 6 μεταναστευτικά ταξίδια (δύο μετανάστες έκαναν διπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν οι 7 μετανάστες. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες από το Αυλάκι, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν ή κατοικούσαν σ’ αυτόν.

Το χωριό Αυλάκι (πανοραμική  φωτογραφία). Από το Διαδίκτυο

   Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή μπορεί να δήλωσαν άλλον τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ.Λαμία). Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

   Η εργασία-μελέτη αυτή θέλει να τιμήσει τους ανθρώπους από το Αυλάκι, για την τόλμη και την απόφαση να φύγουν στα ξένα (μερικοί ίσως να μην ξαναδούν τον τόπο τους), θυσιάζοντας τα καλύτερά τους χρόνια για να  ζήσει η γονική οικογένεια και οι ίδιοι καλύτερα.

   Μετά από έναν αιώνα, η προσπάθεια αυτή αποτείνεται στο θυμικό όσων έζησαν ή έχουν εικόνες από τα χρόνια της μετανάστευσης στην Αμερική. Είναι όμως μια αναγκαία κατάθεση μνήμης για τους νεότερους, στους οποίους και αφιερώνεται.

Κωνσταντίνος  Αθαν. Μπαλωμένος

                  φυσικός

 

Αυτοδιοικητικά

Οικισμός Αυλάκι Στυλίδος

   Από τις 20 Απριλίου 1835 ο οικισμός Αυλάκι προσαρτήθηκε στο δήμο Φαλάρων (με έδρα τον οικισμό Στυλίς) του νομού Φωκίδος και Λοκρίδος. Στο ίδιο έτος άλλαξε το όνομα του νομού σε Φθιωτιδοφωκίδος.

   Στις 31 Αυγούστου 1912 ο οικισμός αποσπάστηκε από το δήμο Φαλάρων, που καταργήθηκε και προσαρτήθηκε στην Κοινότητα Στυλίδος. Στις 6 Ιουλίου 1929, ο οικισμός αποσπάστηκε από την κοινότητα Στυλίδος. Συστάθηκε κοινότητα Αυλακίου με τον οικισμό και ομώνυμη έδρα.

   Στις 31 Μαρτίου 1943, ο νομός Φθιωτιδοφωκίδος διαιρέθηκε και η κοινότητα Αυλακίου υπάγεται πλέον στο νομό Φθιώτιδος. Στις 4 Δεκεμβρίου 1997 (σχέδιο “Καποδίστριας”) η κοινότητα Αυλακίου καταργήθηκε και ο οικισμός Αυλάκι προσαρτήθηκε στο δήμο Στυλίδος.

   Ο πληθυσμός του (απογραφή 2011) ήταν 471 κάτοικοι.

 ------

                1.  Στοιχεία για τη μετανάστευση στην Αμερική[1]

   Από τους 7 μετανάστες που τελικά εντόπισε η παρούσα εργασία, οι σχετικά περισσότεροι (3) έφυγαν το έτος 1914. Συνολικά έγιναν 6 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (ομαδικά και μεμονωμένα). Βρέθηκαν2 μετανάστες που έκαναν διπλά ταξίδια.

   Το ποσοστό που μετανάστευσε ήταν 4% του πληθυσμού, που είναι το μισό από το γενικό μέσο όρο της ελληνικής μετανάστευσης (ήταν 8%). Η περιοχή είχε γεωργία (ελαιοπερίβολα) και  κτηνοτροφία που σχετικά κάλυπτε τις ανάγκες[2] των κατοίκων της.

    Οι μετανάστες ήταν όλοι άρρενες. Μελετώντας την ηλικιακή κατανομή βλέπουμε ότι ήταν κυριάρχησαν οι παραγωγικές ηλικίες των 21-30 ετών (με 5 άτομα). Ακολούθησαν οι μικρότερες ηλικίες έως και 20 ετών (με 2 άτομα). Η κατανομή σε ομάδες ηλικιών των μεταναστών από τοΑυλάκι, δίνεται στον πίνακα 3.

 

   Μικρότερες ηλικίες μεταναστών :

(α) Λαγγιώλης Αθανάσιος, ετών 19 (πήγε το 1914)

       (β) Σκαφίδας Κωνσταντίνος, ετών 20 (πήγε το (1911)

 

               Μεγαλύτερη ηλικία μετανάστη :

(α) Αναγνωστόπουλος Αθανάσιος, ετών 27 (πήγε το 1914)

     Ο μέσος όρος ηλικιών όλων των μεταναστών είναι 23 έτη!

    Όλοι οι μετανάστες από το Αυλάκι ήταν άγαμοι.

    Από τις οικογένειες του χωριού, τα περισσότερα (αριθμητικά) ταξίδια των μεταναστών στην Αμερική κατέγραψαν τα επώνυμα :

 

   Συνολικά έγιναν 6 ταξίδια, που διακίνησαν τους 7 μετανάστες από το Αυλάκι. Οι σχετικά περισσότεροι μετανάστες (4 άτομα) έφυγαν το λιμάνι της Πάτρας, ενώ από το λιμάνι του Πειραιά έφυγαν οι υπόλοιποι (βλ. πίνακα 5). Τα ταξίδια διαρκούσαν 2-3 εβδομάδες, ανάλογα με το πλοίο.

  Η επιλογή του πλοίου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία, εκτός από το κόστος του εισιτηρίου και την πυκνότητα των δρομολογίων. Τα ελληνόκτητα πλοία ήταν λιγότερα σε σχέση με τα ξένα. Στην προκείμενη περίπτωση οι περισσότεροι μετανάστες του χωριού έφυγαν με ξένα πλοία. Με ελληνικά πλοία έφυγαν 3 άτομα.

   Σε ένα ταξίδι, από το λιμάνι του Πειραιά, το 1914 έφυγαν 2 μετανάστες του χωριού Αυλάκι με το ελληνόκτητο πλοίο “Athinai”. Σε σύγκριση, τα μεμονωμένα ταξίδια ήταν περισσότερα από τα ομαδικά. Συγκεκριμένα, έγιναν 5 μεμονωμένα και μόνον 1 ομαδικό ταξίδι.

   Αναλυτικά στοιχεία για τα πλοία δίνονται στον Πίνακα 6, που παρατίθεται.

   Φτάνοντας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, οι μετανάστες περνούσαν από υγειονομικό έλεγχο επάνω στο πλοίο. Μετά κατέβαιναν και μαζί με τις αποσκευές τους περίμεναν στη σειρά για την τελική καταγραφή και έλεγχο της υπηρεσίας Μετανάστευσης, στο κτίριο του EllisIsland (νησιού Έλλις), που οι Έλληνες το έλεγαν «Καστιγγάρι».

   Οι άρρωστοι, όσοι είχαν κάποια καταδίκη (κλοπή ή έγκλημα), όσοι δεν είχαν συγγενείς ή φίλους στην Αμερική κι όσοι δεν είχαν λίγα χρήματα για εισιτήριο στον τόπο προορισμού, υποχρεωτικά επέστρεφαν στο πλοίο για επαναπατρισμό.

   Στη Νέα Υόρκη δεν έμεναν πολύ (ήταν πολύ ακριβή πόλη). Με ένα ποσό γύρω στα 20 δολάρια, αγόραζαν το εισιτήριο και έτρωγαν κάτι στη διαδρομή μέχρι τον τόπο προορισμού.

   Οι πολιτείες προορισμού που επέλεξαν οι μετανάστες του χωριού Αυλάκι φαίνονται στον Πίνακα 7. Κυριάρχησε η πολιτεία του Ουισκόνσιν με 4 άτομα (ποσοστό 57 %). Συγκεκριμένα, το Μιλγουώκι ήταν προορισμός για 4 μετανάστες! Μεμονωμένες προτιμήσεις καταγράφηκαν για τρεις άλλες πολιτείες. Τα αριθμητικά στοιχεία των προορισμών φαίνονται στον παρατιθέμενο πίνακα 7.

   Αναλυτικά, οι μετανάστες επέλεξαν τους επόμενους τόπους (σε παρένθεση είναι ο αριθμός μεταναστών) :

 ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ-ΤΟΠΟΙ

 

 

2.  Επαγγέλματα των μεταναστών

   Οι περισσότεροι μετανάστες (με ίδιο ποσοστό 43%) δήλωσαν απλοί εργάτες (laborer) και αγρότες-κτηματίες (farmer). Πάντως όλοι δήλωσαν αγροτικά επαγγέλματα. Στοιχεία αυτών ακολουθούν:

 

  

3.  Πολλαπλά ταξίδια στην Αμερική

   Από το σύνολο των μεταναστών, εντοπίστηκαν 2 άτομα που έκαναν διπλά ταξίδια στην Αμερική. Ο συνήθης λόγος ήταν η στράτευση του 1912-13. Αυτοί ήταν:

1.    Ιωάννης Αρμυριώτης :  Το α’  ταξίδι έγινε την περίοδο 1912-13 στο Μιλγουώκι (Milwaukee) του Ουισκόνσιν. Το β’ ταξίδι έγινε το 1914 πάλι στον ίδιο προορισμό.

2.    Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος :  Το α’  ταξίδι έγινε την περίοδο 1910-12στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν. Το β’ ταξίδι έγινε το 1914 πάλι στον ίδιο προορισμό.

 

                       4.   Αλφαβητικός πίνακας των μεταναστών από το Αυλάκι

      Από το αμερικανικό αρχείο του νησιού Έλλις (Ellisisland) μέσω του Διαδικτύου (internet) βρέθηκαν οι περισσότεροι μετανάστες του χωριού Αυλάκι που έφτασαν στις Η.Π.Α. και καταγράφηκαν. Από το 1892 έως το 1924, περισσότεροι από 22 εκατομμύρια μετανάστες, επιβάτες, και μέλη πληρώματος των πλοίων ήρθαν στις ΗΠΑ μέσω του νησιού Ellis και του λιμένα της Νέας Υόρκης και έχουν καταγραφεί[3]. Τα βασικά στοιχεία των μεταναστών του Αυλακίου δίνονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα (με αλφαβητική σειρά και έτσι ακριβώς, όπως τα κατέγραψαν στην Υπηρεσία Μετανάστευσης των ΗΠΑ):

 

α/α       Ονοματεπώνυμο                 χρον. άφιξης  ηλικία έγγαμος     Πλοίο ταξιδιού           Λιμάνι αναχ.

1       Αναγνωστόπουλος Αθανάσ.     23-1-1911    24      όχι       Martha Washington      Πάτρα

2       Αναγνωστόπουλος Αθανάσ.     24-4-1914    27      όχι       Pannonia                    Πάτρα

3       Αναγνωστόπουλος Παναγ.       29-9-1912    22      όχι       Martha Washington      Πάτρα

4       Αρμυριώτης Ιωάννης               6-10-1912    24      όχι       Ivernia                        Πάτρα

5       Αρμυριώτης Ιωάννης               17-4-1914    26      όχι       Athinai                        Πειραιάς

6       Λαγγιώλης Αθανάσιος             17-4-1914    19      όχι       Athinai                        Πάτρα

7       Σκαφίδας Κωνσταντίνος          4-4-1911      20      όχι       Themistocles               Πειραιάς

 

 

5.    Χρονικό της μετανάστευσης από το Αυλάκι Στυλίδας

 

(i)   Η αρχή από το 1911

   Ο άνθρωπος που προηγήθηκε και “άνοιξε το δρόμο” για την Αμερική ήταν ο Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 9 Ιανουαρίου 1911, επιβιβάστηκε στο πλοίο “Martha Washington” και στις 23 Ιανουαρίου αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 24 ετών. Στο Αυλάκι δήλωσε ότι δεν έχει κανένα συγγενή του. Με 25 $ για τα πρώτα του έξοδα, πήγαινε για δουλειά εργάτη σε φάρμα, στην πόλη Χάιντενβίλ (Haydenville) της Μασαχουσέτης, όπου ήταν ο φίλος του Χ. Αδάμ.

   Στο ίδιο έτος, τον ακολούθησε ο Κωνσταντίνος Σκαφίδας. Συγκεκριμένα στις 11 Μαρτίου, από το λιμάνι του Πειραιά αναχώρησε με το ελληνόκτητο πλοίο “Themistocles” και στις 4 Απριλίου “πάτησε πόδι” στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν τότε 20 ετών. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Γεννήθηκε στο Αυλάκι, αλλά ως τόπο διαμονής του δήλωσε τη Λαμία. Το όνομα του πατέρα του ήταν  Ιωάννης. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του στην πόλη Σηάτλ (Seattle) της πολιτείας Ουάσιγκτον, όπου ήταν ο ξάδερφός του Ευθύμιος Σκαφίδας[4].

  

(ii) Δύο μεμονωμένες αναχωρήσεις στο 1912

   Η πρώτη μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο. Από το λιμάνι της Πάτρας, στις 16 Σεπτεμβρίου έφυγε με το πλοίο “Martha Washington” και στις 29 Σεπτεμβρίου έφτασε στην Αμερική. Ήταν 22 ετών. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Στο Αυλάκι ήταν ο πατέρας του Κώστας. Με 25 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στη Νέα Υόρκη, όπου ήταν ένας φίλος[5] του.

 

Ατμόπλοιο“Martha Washington”  (Photo: Richard Faber Collection)

   Η δεύτερη  μεμονωμένη αναχώρηση στο 1912 έγινε από τον Ιωάννη Αρμυριώτη. Στις 17 Σεπτεμβρίου, από το λιμάνι της Πάτρας ταξίδεψε με το πλοίο “Ivernia” και στις 6 Οκτωβρίου αντίκρισε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 24 ετών. Ο πατέρας του ονομαζόταν Ευστάθιος. Προορισμός του για δουλειά (με 25 $ μαζί του) ήταν το Μιλγουώκι (Milwaukee) του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Παναγ. Αναγνωστόπουλο.

 

(iii)   Δύο μεμονωμένες αναχωρήσειςστο 1914

   Στη διάρκεια του έτους έγιναν δύο μεταναστευτικά ταξίδια (1 ομαδικό και 1 από μεμονωμένο) με πλοία προς την Αμερική. Συνολικά έφυγαν 3 άτομα από το Αυλάκι. Πιο συγκεκριμένα :

   Η ομαδική αναχώρηση στο 1914 έγινε από δύο άτομα, τους : Ιωάν. Αρμυριώτη και Αθαν. Λαγγιώλη. Από το λιμάνι του Πειραιά, στις 27 Μαρτίου ανέβηκαν στο ελληνόκτητο ατμόπλοιο “Athinai” και στις 17 Απριλίου κατέβηκαν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Τα διαθέσιμα στοιχεία του αρχείου μας αναφέρουν ότι:

 

Ατμόπλοιο “Athinai” (1910)

·         Ο Ιωάννης Αρμυριώτης ήταν 26 ετών. Το όνομα του πατέρα του ήταν Ευστάθιος. Με 25 $ για τα πρώτα αναγκαία έξοδα, πήγαινε για δουλειά στο Μιλγουώκι (Milwaukee) του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο θείος του Γεώργιος Κούτσικος[6]. Ο Ιωάννης Αρμυριώτης είχε ξαναπάει στην Αμερική την περίοδο 1912-1913 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.

·         Ο Αθανάσιος Λαγγιώλης ήταν 19 ετών και αναλφάβητος. Στο Αυλάκι ήταν ο πατέρας του Βάγιος. Αναζητούσε δουλειά, με 25 $ μαζί του, στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, όπου ήταν ο θείος του Ευάγγελος Ευθυμίου.

 

Πλοίο “Pannonia” (Photo: Frank Pichardo Collection)

   Η μεμονωμένη αναχώρηση στο 1914 έγινε από τον Αθανάσιο Αναγνωστόπουλο. Στις 3 Απριλίου, από το λιμάνι της Πάτρας αναχώρησε με το πλοίο “Pannonia” και στις 24 Απριλίου αφίχθηκε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Ήταν 27 ετών. Το επάγγελμα που δήλωσε ήταν αγρότης-κτηματίας (farmer). Ο πατέρας του ονομαζόταν Κωνσταντίνος. Με 30 $ στην τσέπη, έψαχνε για δουλειά στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν, κοντά στον ξάδερφό του Σπύρο Χαρλαμπίτα[7].Για τον Αθανάσιο Αναγνωστόπουλο, αυτό ήταν το δεύτερο ταξίδι στις ΗΠΑ. Τη προηγούμενη φορά πήγε την περίοδο 1910-1912 και εργάστηκε πάλι στον ίδιο προορισμό.

 

-------------------------------

 

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες

1.    Αρχείο EllisIsland, της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ.

2.    Β.Δ.  3/15-12-1833

3.    Διάταγμα 29-8-1912 (ΦΕΚ 261/1912)

4.    Απογραφές πληθυσμού 1889, 1896, 1920.

5.    Κωνσταντίνου Αθ. Μπαλωμένου : “ Μετανάστες στην Αμερική από την περιοχή Λαμίας (1902-1922)” / Περιοδικό ΦΘΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ετών 2012-2013, Λαμία. Αναρτήθηκε στο μπλογκ amfictyon.blogspot.gr από τις 7-7-2014 (α’ μέρος) και 14-7-2014 (β’ μέρος).

6.    “Από τη  Στυλίδα Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1905-1936)”. Ανέκδοτη εργασία από το Μάρτιο 2026.

7.    Ιστοσελίδα https://www.eetaa.gr

8.    Ιστοσελίδα https://dimosmakrakomis.gov.gr/asvestis

9.    Ιστοσελίδα https://www.facebook.com/pg/asvesti1/posts/

10.  περ. «Οικονομικός Ταχυδρόμος», ειδικό τεύχος, σελ. 54, 1997.

11.  εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, ετών 1927-1934, Λαμίας.

12.  «Οδηγός του Μετανάστου», 1910, Αθήνα.

13.  Θ.  Ανθογαλίδου  «Η ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ (1900-1925)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  http://www.auth.gr/virtualschool/1.2/Praxis/BoravouProject.html

14.  Θανάση Καλαφάτη «1880-1920, η πρώτη εν Αμερική μετανάστευσις»,  2-5-2004, από το Διαδίκτυο.

15.  Βικιπαίδεια

 

-------------------------------------

               ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 [1]Όταν λέμε Αμερική εννοούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ).

[2]Στο σύνολο των 7 μεταναστών από το  Αυλάκι, βρέθηκε 1 αναλφάβητος(ποσοστό 14 %)!

[3]Δεν καταγράφηκαν και  δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτή την εργασία όσοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ, αλλά από άλλα λιμάνια της.

[4]Από τη Λαμία (όπως δήλωσε). Πήγε στην Αμερική το 1909, σε ηλικία 25 ετών και παντρεμένος. Αρχικός τόπος προορισμού του για δουλειά ήταν η πόλη Ράσελ Ντάντε (Russel Dante) της Βιρτζίνια, όπου ήταν ο ξάδερφός του Χρήστος Καλλιμάνης.

[5]Στο χειρόγραφο αρχείο το όνομα ήταν δυσανάγνωστο.

[6]Από τη Στυλίδα. Πήγε στην Αμερική το 1910, σε ηλικία 30 ετών και παντρεμένος. Προορισμός του για δουλειά ήταν το Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.

[7]Από τη Στυλίδα. Πήγε στην Αμερική το 1910, σε ηλικία 17 ετών και εργάστηκε στο Μιλγουώκι του Ουισκόνσιν.